Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 79

AD VALVAS — 7 OKTOBER 1983

Interview met prof. dr. M. Stol, vorige week geinaugureerd als hoogleraar Akkadisch en Ugaritisch

Oude Egyptenaren deden anti-conceptie met krokodillenmest, honing en gom In de massaliteit van de universiteit zou je het bijna vergeten, maar er bestaan ook subfaculteiten met slechts enkele studenten. Bijvoorbeeld die van de semitische taal- en letterkunde. Deze dwerg herbergt op zijn beurt weer een dwerg: Akkadisch en Ugaritisch. Een bedreigd vak met (naar schatting) zeven studenten. Dit najaar zal besloten moeten worden waar drie van de zes vestigingen van de semitische talen gesloten zullen worden. Voor het te laat was gingen we op bezoek bij prof. dr. M. Stol die op vrijdag 30 september zijn inaugurele rede hield. „In mijn vak ben je meteen wereldberoemd." Stols interesse voor het Akkadisch dateert van 1954, toen hij als veertienjarige op de verjaardag van zijn vader een boek over de schrijfkunst in de bijbellanden in handen kreeg. Hoewel het voor de hand lag dat hij zich later als student in de semitische talen aan de VU zou inschrijven, ging hij naar Leiden, waar het toen al mogelijk was Akkadisch te studeren. Aan de VU is dat pas het geval sinds 1973, daarvóór moest men de studie deels in Leiden voltooien. Om als afgestudeerde in dit vak nog enige kans op de arbeidsmarkt te maken is het raadzaam ook iets anders erbij te studeren. Stol koos daarvoor de klassieke talen. Omdat de vraag n a a r leraren Latijn en Grieks in 1967 gering te noemen was, liep Stol n a zijn afstuderen enige maanden „in de steun", voordat hij in januari van het volgende jaar in Leiden aan de slag kon als medewerker voor het Akkadisch. In januari van dit jaar kwam hij naar de VU, waar hij prof. Veenhof opvolgde. Deze was vertrokken n a a r Leiden.

Spijkerschrift Het Akkadisch, we zouden het bijna vergeten, is de taal die vanaf ongeveer 2000 voor Christus gesproken werd in Babylonië en Assyrië, een gebied dat nu Irak en een deel van Syrië omvat. De-taal is sinds de jaren zestig van de vorige eeuw bekend. Het Akkadisch is de taal van het spijkerschrift en alleen op zogenaamde kleitabletten bewaard gebleven. Babyloniérs en Assyriers schreven met rieten pennen in natte klei, lieten dat drogen en zorgden zo voor een medium dat meer dan vier millennia kon overleven. Door deze unieke vorm zijn de overbUjfselen van het Akkadisch, variërend van een epos tot „boodschappenlijstjes", veel gedifferentieerder dan die van andere talen uit de oudheid die op papyrus bewaard bleven. In het Grieks en Latijn zijn hoofdzakelijk de „betere" schrijvers en filosofen bewaard gebleven. Het Akkadisch was de opvolger van het Sumerisch, de oudste ons bekende taal en werd op zijn beurt opgevolgd door het Ara-

Amnesty-oproep

Amnesty International is een actie begonnen voor enkele Soeda-

Hidde van der V^n mees. In de eerste eeuwen van het tweede"millenium voor Christus was het Akkadisch de lingua franca van het Nabije Oosten. Zelfs de Egyptische farao's voerden h u n correspondentie in een overigens „allerbelabberdst" Akkadisch. Met het Akkadisch, waarvan de laatste resten van 75 n a Christus dateren Stierf ook het spijkerschrift uit. Het alfabet bleek beter te bevallen. Stol vindt het een goede zaak dat zijn vak aan de VU gedoceerd wordt: „In de afgelopen eeuw is er een complete cultuur uit de moerassige grond van Irak opgegraven. Door de studie van die cult u u r wordt het gezicht van het Nabije Oosten en daarmee van Israël beter bekend." Wat levert de studie van het Akka^ disch voor spectaculairs op? Stols proefschrift misschien? „Nee," antwoordt hij, „dat was een beetje saai. Ik praat liever over mijn andere boeken. Ik heb n a mijn promotie een boek gebakken over planten en bomen in Babylonië en Assyrië. Basis daarvan was een complete plantenencyclopedie in spijkerschrift. Het is natuurlijk ondenkbaar dat je al die planten zou kunnen determineren, maar met behulp van moderne flora's uit het Nabije Oosten ben ik een heel eind gekomen."

Anale gemeenschap Onlangs verscheen van de hand van Stol en zijn medewerker F. A. M. Wiggermann een studie over zwangerschap en geboorte bij de Babyloniërs en in de Bijbel. Nadere studie van dit werk leert ons niet alleen dat de Babyloniërs op de hoogte waren van het feit dat voor de conceptie medewerking van een man noodzakelijk was (getuige h u n spreekwoord: „Is zij soms zwanger zonder bijslaap? Is ze dik zonder eten?"), maar ook dat men bekend was met abortus en anti-conceptie. Dat laatste verkeerde overigens in een primitief stadium: de coïtus per anum. Verder in dat opzicht waren de oude Egyptenaren. Deze behiel-

nese studenten, die in mei en juni 1983 gearresteerd zyn. Zü zijn lid van de beweging van de republikeinse broeders, die bloot staat a a n vervolging. De beweging ageert in pamfletten tegen de beperking van vrijheid en meningsuiting, alsmede tegen de religieuze misstanden. Amnesty doet een beroep op studenten om uiting te geven aan h u n bezorgdheid over het lot van h u n medestudenten in Soedan. Vraag om onmiddellijke vrijlating van de volgende studenten: Miss Huda Osman, gearresteerd op 19 mei 1983 en Ahmed Abdelrahim Badri, gearresteerd op 6 juni 1983. Deze twee studenten zijn volgens Amnesty gewetensgevangenen, die vanwege h u n vreedzame kritiek op de Soedanese regering gevangen zitten.

pen zich met krokodillenmest, honing eri gom. Volgens Stol geen onverdienstelijke hulpmiddelen.

Baal Is voor de, inmiddels op papier overgebrachte, bewaarde teksten in het Akkadisch een fors aantal strekkende meters boekenplank nodig, de resten van het Ugaritisch zijn in een boekje ter dikte van één duim te herbergen. In 1930 werden de resten van de stad Ugariet opgegraven. Deze stad lag aan de Middellandse-Zeekust van Syrië. Onder de resten bevonden zich een aantal kleitabletten in een onbekende taal. Hoewel het schrift aan het spijkerschrift deed denken, was er een essentieel onderscheid: het Ugaritisch, want zo werd de nieuwe taal gedoopt, heeft een alfabetisch schrift. Net zoals in het Hebreeuws werden alleen de medeklinkers geschreven. Bij de ontcijfering bleek dat de gevonden tabletten mythen over de uit het Oude Testament bekende goden Baal en Astarte bevatten. Wat voor beeld komt daaruit te voorschijn van een god die in de Bijbel slechts kommer en kwel veroorsaakt? Stol: „Baal was de god van de vegetatie, hij was verantwoordelijk voor de vruchtbaarheid. De winter was voor die mensen het gunstige seizoen, het regende dan. De zomer was verschrikkelijk. Men geloofde dat Baal dan in de onderwereld verbleef. Zyn terugkeer ging met allerlei vruchtbaarheidsriten gepaard. Uit de Bijbel blijkt wel dat het een tamelijk gore godsdienst was. Men meende de vruchtbaarheid te kunnen bevorderen door de meest wilde uitspattingen in cultische sfeer. Dat blijkt ook wel uit de tabletten. Sommige geleerden scheppen er een genoegen in dat te bestuderen. Ik heb daar niet zo'n behoefte aan, ik ben een kamergeleerde, geen slaapkamergeleerde." ,,Er is gelukkig ook een epos in het Ugaritisch, over een koning die geen zoon kan krijgen. Dat komt dan later weer goed. Dat heb je dus ook. Inderdaad gaat het vaak over vruchtbaarheid en voortplanting. Maar je moet je ook in de wereld van die mensen kunnen verplaatsen. Zij hadden een band met de n a t u u r die bij ons geheel verdwenen is door verstedelijking en vertechnisering."

Menselijke nieuwsgierigheid Behalve het onderwijs in het Akkadisch en het Ugaritisch behelst de leeropdracht van Stol ook de geschiedenis van het Nabije Oosten. In het kader van dat laatste hoopt Stol ook een bijdrage te kunnen leveren aan het onlangs ingestelde bijvak vrouwengeschiedenis. Ook zijn oratie „Een

Schrijf aan: His Excellency Field Marshall Gaafar Mohamed Numeiri. President of the Democratie Republic of the Sudan, Office of the President, Khartoum, Sudan.

Vrijwilligers voor huiswerkgroepen In een aantal buurthuizen in Amsterdam-Noord draait een huiswerkgroep als steuntje in de r u g voor kinderen in het voortgezet onderwijs, met name brugklassers. Vrijwillig(st)ers zijn ook dit jaar weer broodnodig. Heb je belangstelling, neem dan contact op met Piet Westgeest in buurthuis Driehoek/Vuurschip, Waddenweg 116. Tel: 361057.

Op dit kleitablet uit het British Museum staat een kaart van de toenmaals bekende wereld. Herkenbaar sijn Babyion (in het midden), de Eufraat en de Tigris en de Persische Golf. Babyloniër maakt schulden", een overzicht van liet maken van schulden en de sociale gevolgen daarvan in het oude Mesopotamiè, behandelde een hoofdstuk uit die geschiedenis. Het vak biedt een groot aantal mogelijkheden tot studie, mogen we concluderen. Stol is om die reden niet erg gelukkig met het concept van de voorwaardelijke financiering. Het lang van tevoren moeten indienen van plannen staat flexibiliteit in de weg. Beter ware een controle achteraf. „Maar daar willen de heren in Den Haag blijkbaar niet aan", voegt hij spijtig toe. „Ik zie wel het gevaar van hobbyisme in dat geval. De overheden eisen n a t u u r lijk wel dat het onderzoek maatschappelijk relevant is. En ik zou mij kunnen voorstellen dat het bestuur van de VU verwacht dat je onderzoek wat met de doelstelling te maken heeft. Dat beperkt de vrijheid van onderzoek. Aan' iemand in mijn vak zul je gauw de vraag n a a r de maatschappelijke relevantie stellen. Ik denk dat het zeker relevant is, juist ook door de

relatie met de bijbelvakken. Maar, je moet altijd voorzichtig zijn met deze redeneringen. Aan de basis van dit alles staat natuurlijk gewoon nieuwsgierigheid, menselijke nieuwsgierigheid en belangstelling voor het verleden." Dat die belangstelling in Nederland vrij groot is, blijkt uit het bestaan van de vereniging „Ex Oriente Lux" öie twaalfhonderd leden telt. Stol is secretaris van deze vereniging die o.m. lezingen over het Nabije Oosten organiseert. Een duister najaar gaat de subfaculteit tegemoet. Drie van de zes vestigingen van de semitische taal- en letterkunde in het land zullen moeten sluiten. In theorie staan vele mogelijkheden open, maar het wordt in vakkringen ondenkbaar geacht dat de Leidse subfaculteit, met haar enorme internationale reputatie, zal gaan verdwijnen. Op 1 januari zal de beslissing genomen moeten zijn en er is geen ambassadeur van Babylonië en Assyrië meer om te komen protesteren.

Filosoferen met en overPrigogine Op vrijdag 14 oktober wordt een symposium over de natuurwetenschapper en filosoof Ilya Prigogine gehouden. Het symposium wordt georganiseerd door de Centrale Interfaculteit van de VU. Prigogine is in 1917 in Moskou geboren en doceert momenteel a a n de VU in Brussel. Hij werpt een nieuw licht op vraagstukken als de (ir)reversibiliteit in de natuur, de verhouding tussen de evolutie in de menselijke n a t u u r en wetten uit de mechanica. Prigogine, die in 1977 de Nobelprijs voor chemie kreeg, maakt vooral n a a m door de wijze waarop hij de klassieke thermodynamica uit-

breidt naar thermodynamica van systemen die niet in evenwicht verkeren. Zijn theorie wordt wel beschouwd als een veelbelovende tegenhanger van de algemene systeemtheorie, waarin complexiteit vooral in termen van behoud en beheersing en niet van evolutie kan worden gedacht. Dat^ een en ander consequenties heeft voor mens- en maatschappijbeelden zal duidelijk zijn. De plenaire zittingen van het symposium vinden plaats in zaal 14-A-OO van het hoofdgebouw. Prigogine zelf zal een tweetal lezingen voor zijn rekening nemen. (Red.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen