Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 475

7

AD VALVAS — 8 JUN11984

Het moeizame manoevreren van de VU ^ond de internationale christelijke conferenties Hoe vaak hebben allerlei gezagsinstanties, waaronder ook kerken, een neutrale houding aangenomen waar een duidelijke steUingname geboden was? Deze vraag stelde Theo van Boven zich op de Cameralezing die hij vorige week op de VU hield. Daartegenover stelde hij mensen als Dom Helder Camara en dr. Beyers Naiudé die zich in hun spreken en handelen hebben doen kennen als authentieke pleitbezorgers van onderdrukten, vervolgden en armen. Beyers Naudé is ook ere-doctor van de VU. Nu is het ook zo dat in augustus iri Nederland een internationale conferentie van christen-wetenschappers gehouden wordt waarbij Zuidafrikaanse wetenschappers aanwezig zullen zijn. Deze Zuidafrikanen hebben zich aanzienlijk minder ondubbelzinnig tegen de apartheid opgesteld. De vraag die daarom hier gesteld kan worden is, hoe is het mogelijk geworden dat de VU als mede-gastheer van de conferentie optreedt en een belangrijke financiële bijdrage levert? .

KoosNeuvel Verwondering des te meer omdat de VU niet aan eerdere christelijke conferenties heeft deelgenomen omdat daaraan ook Zuidafrikaanse instellingen meededen, met name de universiteit van Potchefstroom. Naar aanleiding van de recente ontwikkelingen, gooit Evert Kranendonk, voormalig PKV-raadsUd, in het studentenblad Stennis, de knuppel in het hoenderhok: „Hoe door een handigheidje VU en Potchefstroom weer om de tafel gaan zitten en het boycotstandpunt van de VU wordt doorbroken." Maar voordat we deze beoordeling aan een nader onderzoek onderwerpen, eerst iets over de geschiedenis van de conferenties. Dat de VU geen officiële delegaties naar de christelijke conferenties heeft gestuurd, werd veroorzaakt door de apartheid-ondersteunende politiek van de universiteit van Potchefstroom. Op de eerste conferentie, die in 1975 op initiatief van deze universiteit werd gehouden, verscheen de VU niet omdat Potchefstroom de uitnodiging introk nadat Beyers Naudé in de VU-delegatie was opgenomen. Een jaar eerder had de VU het sinds 1958 met Potchefstroom bestaande uitwisselingsverdrag opgezegd wegens de instemming met de apartheid. In 1976 werden alle contacten op het universitaire topniveau verbroken. Ook in 1978 en 1981 werden zulke conferenties gehouden, waarbij de VU niet officieel aanwezig was omdat het universiteitsbestuur zich daar duidelijk tegen uitsprak. Dit betekende niet dat op deze conferenties in het geheel geen VU-mensen aanwezig waren. Enkele docenten togen op persoonlijke titel ter conferentie. Op de derde conferentie in 1981 deed dat bijv. de filisoof dr. S. Griffioen. Hij woonde alleen het wetenschappelijke deel bij overigens, waarvoor hij een referaat hield.

Een andere weg

Nu wordt in augustus op kasteel Nijenrode in Breukelen, de vierde conferentie gehouden, een conferentie die gezien wordt als zowel een afsluiting als een nieuw begin. Beter is het de eerste conferentie in de nieuwe opzet te noemen. De organisatiestructuur is namelijk in vergelijking met de voorgaande keren aanzienlijk gewijzigd. In 1982 werden de plannen gelanceerd voor de oprichting van de „International Council for the Promotion of Christian Higher Education" (ICPCHE). De oprichting van deze Council betekent dat de conferentie er niet langer eentje van instellingen is, maar georganiseerd wordt door een particuliere groep. Waarom was die organisatorische wijziging eigenlijk noodzakelijk? Prof. dr. H Verheul, van het hosting-committee dat de conferentie organiseert, zegt hierover: „Er werd vergaderd als instituten. Dat betekende voor de VU dat zij naar de conferentie een delegatie namens de VU moest afvaardigen, en dat plaatste ons en andere instellingen voor problemen. Er werden standpunten namens instellingen ingenomen, en dat bleek in de praktijk niet goed werkbaar te zijn op een conferentie waarbij in eerste instantie over wetenschappelijke vragen werd gesproken. Toen is op een gegeven moment een andere weg gekozen: laten we er een conferentie van wetenschappers van maken, en niet van vertegenwoordigers met een instellingsstandpunt in hun zak. Door personen te kiezen op grond van hun expertise kan bewerkstelligd worden dat de conferentie in toenemende mate een wetenschappelijk karakter draagt." Betekent dat nu dat de instellingen helemaal niets meer te maken hebben met de conferentie? Dat biykt niet helemaal het geval

wezig zijn die er echter niet namens hun instelling zitten.

Hindernissen

Is het echter wel mogelijk zo'n stricte scheiding te maken? Een detail laat zien hoe moeilijk dat soms is: bij de lijst van instellingen die bij de derde conferentie in 1981 vertegenwoordigd waren, wordt de "VU vermeld temidden van een serie andere instellingen. Slechts in een klein voetnootje wordt duidelijk gemaakt dat het bij de VU geen officiële delegatie betrof. In Stennis bestrijdt Evert Kranendonk de mogeiyicheid van het trekken van een scherpe scheidslijn: „Formeel komen die vu-bonzen met de redeneringen dat ze er niet 'vanwege' de VU zitten, maar dat is een kronkeloverweging. Verheul, Goudzwaard, v.d. Hoeven, Griffioen CS. zijn in augustus echt niet vergeten dat ze werkzaam zijn aan de VU." De nieuwe opzet van de conferentie kon echter nog niet onmiddellijk gesanctioneerd worden. Eerst moest nog een tweetal hindernissen genomen worden die voortvloeiden uit het nijpende probleem van de Zuidafrikaanse betrokkenheid. De instellingen waren door hun donateurschap niet volledig buitengesloten bij de organisatie van de conferentie. Daarmee zou de VU toch weer op één lijst komen te staan met, bien étonné, de universiteit van Potchefstroom. Om dat gevaar af te wenden heeft de VU toen gezegd _ geen steun te willen geven aan een conferentie waaraan de universiteit Potchefstroom ook geld geeft. Deze voorwaarde is voorlopig door de Council geaccepteerd. Volgens de heer P. Vingerling, die voor het DAK in de UR zit en voorzitter is van de commissie Buitenland, is het echter theoretisch nog mogelijk dat het geld van Potchefstroom alsnog geïn-

oordeeld. Maar in dezelfde passage waarin dat gebeurt worden tegelijkertijd nog een achttal andere „-ismen" neergesabeld als zijnde een „distortion of truth": secularisme, kapitalisme, marxisme, nationalisme, miUtarisme, rationalisme, sciëntisme en historicisme. Waarom is deze formulering gekozen, die op zo'n manier toch gelezen zou kunnen worden als een relativering van de veroordeling van de apartheid? In het verslag van de bijeenkomst van maart 1982 wordt in een sublieme wolUge volzin het antwoord gegeven: „De andere '-ismen' zijn opgenomen om apartheid in volle zwaarte te contextualiseren en om de zelfkritiek breder en serieuzer te maken (b.v. kapitalisme)." Het laatste gedeelte van de zin Ujkt uitgesproken koddig; als er iets ontbreekt is het wel zelifkritiek. Alle wereldse -ismen worden naar de verdoemenis gewenst en daar wordt tegenover gesteld de absolute waarheid van Bijbel en Christendom. Binnen christelijke kring in Nederland was niet iedereen tevreden over de verklaring. Als gevolg van de geuite kritiek werd in de loop van 1982 een „statement of clarification" geformuleerd. Hierin werd de veroordeling van de apartheid aangescherpt door de toevoeging dat daaronder ook de thuislandenpolitiek van ZuidAfrika gerekend moet worden. Bovendien moest de verklaring blijkbaar anders gelezen worden: het noemen van racisme in verbinding met andere -ismen zou geen relativering maar juist een accentuering van haar gevaren inhouden. Deze uitspraken waren voor de VU voldoende: „Die aanvankelijke veroordeling daar waren wij niet gelukkig mee. Maar op basis van die 'statement of clarification', en het feit dat de Council voorlopig de cheque van Potchef-

slikt te hebben omdat men het contact wil behouden." Hieruit kan blijken dat de Zuidafrikanen geenszins een actieve en initiërende rol hebben gespeeld in de veroordeling van de apartheid, maar dat men de verklaring vooral om tactische redenen onderschrijft. Steven Schipper is zeer sceptisch over de waarde van de verldaring: „Je moet niet vergeten dat contacten met het westen in ZuidAfrika zeer breed uitgemeten worden. Het is een legitimatie voor de praktijk in dat land. Ik denk datje aan het onderschrijven van zoiets niet te veel waarde moet hechten. Ze krijgen per slot van rekening ook een in- en uitreisvisum, wat iemand als Beyers Naudé niet krijgt." Aan de heer Vingerling vraag ik of er geen spanning bestaat tussen de verbreking van de contacten tussen VU en Potchefstroom in 1976, en het besluit nu om een conferentie te subsidiëren waarbij vu-mensen met Potchefstroom-mensen om de tafel zullen zitten? „Het probleem daarbij is, dat er dan gezegd wordt dat wij tegen bepaalde mensen geen bezwaar zouden hebben. Zelfs de definitie dat mensen van Potchefstroom niet toegelaten mogen worden gaat niet op. Je kunt ze niet allemaal over één kam scheren." Maar in de jaren zeventig zijn de contacten met Potchefstroom toch als geheel verbroken? Vingerling: „Die oude discussie is niet zo duidelijk boven water gekomen. Er is gewoon geconstateerd dat er contacten zijn van mensen van de VU met personen uit Zuid-Afrika, en dat je die zeker niet allemaal zou hoeven weren. Verder is het gebleken dat het praktisch niet uitvoerbaar is om een lijst op' te stellen, een zwarte lijst, van wie wel en wie niet mag komen". Het onderschrijven van de Statement of Clarification blijkt voor de commissie Buitenland een voldoende waarborg te zijn.

Glibberigheid

Voor Steven Schipper is het oude beleid, ~ boycot van Potchefstroom, wel een punt van overweging geweest: „Maar je krijgt dan iedere keer weer als antwoord dat die mensen op persoonlijke titel komen, die Zuidafrikanen ook. Formeel is er geen enkele band tussen de VU en Potchefstroom, maar in de praktijk zal blijken dat die mensen zich wel manifesteren als mensen van die instellingen." Schipper is duidelijk niet gelukkig met de gang van zaken, maar denkt wel dat het uiteindelijke resultaat binnen de marges nog het best haalbare is geweest. Een voorstel om in het geheel geen gelden ter beschikking te In 1978 wist mevrouw Pakhati van het instituut van dr. Beyers Naudé de universiteitsraad ervan te overtuigen, stellen voor deze conferentie, die dat de VU geen delegatie naar de conferentie in Grand Rapids moest sturen, uiteindelijk een personenconfeffoto Bram de Hollander) rentie is, is binnen de PKV niet de orde geweest. Het zou volte zijn. De organisatie heeft na- casseerd wordt: „Pas bij de verga- stroom niet zou accepteren, is ge- aan gens hem vermoedelijk direct zijn melijk geld nodig om de zaak te dering van de Council die direct zegd dat de zaak voor wat de VU gestrand. financieren. Daarom worden aap na de conferentie wordt gehou- betreft kon doorgaan," aldus de de instellingen gelden gevraagd den, doet men een definitieve uit- heer Vingerling. Dus na een moeizame discussie om die organisatie mogelijk te spraak. De cheque van Potchefgaat deze conferentie van de maken: „Zo speelt het begrip 'in- stroom is niet geaccepteerd in Council met VU-steun in augusstellingen' langs dat financiële Amerika, en of er een nieuwe Tactische redenen tus gewoon door. In zijn glibbekanaal toch nog wel een rol," al- komt en wat daarmee gebeurt is Ook het karakter van de confe- righeid en akelige genuanceerddus Verheul. nog niet duidelijk. Er is alleen rentie, die vooral gericht zal zijn heid steekt deze hele kwestie de Het lijkt echter niet ongerecht- vastgesteld dat er vóór die confe- op de derde wereld-problematiek, discussie rond de crisisvarianten vaardigd achter de organisatie- rentie niets zal gebeuren." Steven zou er toe hebben bijgedragen dat bij de kruisraketten moeiteloos wijziging nog een ander motief te Schipper van de PKV is niet on- de conferentie alle medewerking naar de kroon. In beide gevallen vermoeden. Zo wordt op een ver- tevreden over deze uitkomst; gegeven wordt. Zo zegt het Colle- kan er naar hartelust alle kanten slag van een bijeenkomst van de „Dat de VU niet wil dat Potchef- ge van Bestuur in een notitie: op geïnterpreteerd worden. Van ICPCHE en een aantal VU-bon- stroom ook geld geeft, is op zich- „Het derde wereld-belang heeft een ondubbelzinnige stellingnazen geconstateerd dat de voor- zelf een goed resultaat. Als de voor het College, bij de vraagte- me in de zin van geen subsidie als gaande drie conferenties voor de Council in augustus toch het geld kens die blijven, de doorslag gege- er ook Potchefstromers op de conferentie mogen komen is geen VU per saldo onbevredigend wa- van Potchefstroom accepteert, ven." ren. werpt dat een geheel nieuw licht Vraagtekens blijven er inder- sprake, de VU heeft als instelling, Als probleem wordt geformu- op de zaak, dan is de zaak voor daad. Is het wel zeker dat de VU gegeven haar nee tegen de apartleerd: hoe de VU weer bij de orga- wat de VU betreft weer volledig geld geeft aan een conferentie heid, moeizaam gemanoevreerd waar mensen met dubieuze en haar standpunt geformuleerd: nisatie te betrekken? De opzet geopend." standpunten over apartheid ge- wel subsidie aan de komende auvan een ï)ersonenconferentie lijkt weerd worden? In het verslag van gustusconferentie. Dat het uitperspectief te bieden: de bijeenkomst van de ICPCHE eindelijke resultaat een intensibetrokkenheid Zelfkritiek van contacten zal zijn tusdoor zelfverloochening? De VU is De tweede hindernis die geslecht met de VU-bonzen van maart vering sen vu-mensen en Potchefniet officieel aanwezig, behalve moest worden om de conferentie 1982 staat een opmerldng die stroom-mensen die niet zoveel bedan als gastheer en donateur, en het groene Ucht te geven, betrof twijfel doet ontstaan. Over de ver- zwaar tegen de apartheid hebben, is dus ook niet aanspreekbaar op een poging om individuele sup- oordeling van het racisme wordt kan niet zonder meer worden afhaar boycotstandpunt ten aan- porters van de apartheid te we- gezegd: „De blanke Zuidafrika- gedaan als een bange toekomstzien van Potchefstroom. Wel zul- ren. In de doelstelUngen van de nen hadden grote bezwaren tegen droom. len werknemers van de VU aan- ICPCHE wordt het racisme ver- deze uitspraak maar lijken die ge-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen