Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 52

4

AD VALVAS — 23 SEPTEMBER 1983

Deetman in Wetenschapsbudget 1984:

Nieuw wetenschapsbeleid mogelijk „Ook in tijden van bezuiniging en herbezinning op overheidstaken is nieuw beleid mogelijk." Met deze optimistische woorden begint minister Deetman het Wetenschapsbudget 1984. Vervolgens geeft hij een lijstje met thema's die de herkenningspunten, moeten worden voor het wetenschapsbeleid in de komende jaren. De bezuinigingen waar Deetman op doelt, zijn duidelijk herkenbaar in de thema's 'doelmatigheid' en 'Groei/Krimp-operatie'. Na de universiteiten, die volgens Deetman na de diverse operaties een voortrekkersrol vervullen op het gebied van doelmatigheidsbevordering, zullen n u ook de andere instituten eraan moeten geloven. Alle onderzoeksinstituten zullen worden doorgelicht waarmee systematisch de aard en het functioneren van het instituutspatroon in Nederland zal worden blootgelegd. Hierna worden maatregelen in de personele, financiële en organisatorische sfeer voorgesteld waardoor op de lange termijn de gewenste onderzoekprioriteiten ook echt in praktijk verwezenlijkt kunnen worden. Een volledig pakket met voorstellen verwacht Deetman begin volgend jaar van twee daarvoor ingestelde werkgroepen te ontvangen. Bij de Groei/Krimp-operatie is het de bedoeling systematisch alle onderzoeksectoren te besturen en op basis van adequate informatie uitspraken te doen over wat meer moet en wat minder kan in het onderzoek. In het Wetenschapsbudget 1984 is hiertoe voor verschillende onderzoeksectoren al een aanzet gegeven. In het algemeen wordt prioriteit toegekend a a n technologisch onderzoek, bodemonderzoek (ecologie, zuiveringstechnieken), zeeonderzoek, fundamenteel onderzoek van bewezen hoge kwaliteit en sociaal-wetenschappelijk onderzoek op het gebied van grote steden-problematiek, minderheden, arbeidsmarkt en demografie. Posterioriteit (dat betekent dat die gebieden achteruit moeten gaan) is toegekend aan waterstaatonderzoek, gezondheidsonderzoek en onderwijsonderzoek. Overigens is dit alleen en globale indeling, omdat binnen de gebieden weer afzonderlijk groei en krimp gebieden kunnen worden aangegeven. Bij het opstellen van het groei- en krimpkader worden drie criteria gehanteerd. In de eerste plaats de intrinsieke wetenschappelijke waarde, waarvoor de kwaliteit van het onderzoek en het vernieuwend en uitstralend vermogen van belang zijn. Ten tweede de maatschappelijke waarde, waarbij gekeken wordt n a a r de bijdrage van het onderzoek aan zaken als de voorziening van de primaire levensbehoeften, de versterking van het economisch draagvlak, het veiligstellen van strategische voorzieningen en de verbetering van het welzijn. En het derde criterium is de reeds genoemde doelmatigheid.

Meer geld

I n het Wetenschapsbudget 1984 stelt Deetman de vraag of de Nederlandse overheid wel voldoende geld in het wetenschappelijk onderzoek steekt. Hoewel volgens de huidige tabellen de overheidsuitgaven voor onderssoek op peil zijn gebleven, zullen de voorgenomen bezuinigingsmaatregeln uit het regeerakkoord ook aan het onderzoek niet voorbij gaan. Met de doelmatigheidsoperatie en verdere analyses ten aanzien van groei en krimp, verwacht hij echter in de nabije toekomst voldoende materiaal te hebben om de politieke vraag onder ogen te zien of er niet meer geld naar het onderzoek moet. In ieder geval gaat er meer geld n a a r het onderzoek met betrekking tot informatie. Nog dit najaar zal aan de Tweede Kamer e^-ambitieus-plan voor de infor-

maticabeoef ening worden aangeboden. Dit vijfjarenplan ('84-'88) zal enige honderden miljoenen guldens gaan kosten en zal betrekking hebben op onderwijs, onderzoek en toepassing in bedrijfsleven en andere sectoren van de samenleving. Andere gebieden van onderzoek die als herkenningspunt op het lijstje thema's voorkomen zijn de bodemvervuiling en het marien en maritiem onderzoek. Beide sectoren zullen verder worden gestimuleerd en gecoördineerd. Bij het bodemonderzoek gaat het daarbij met name om meer diepgang en samenhang. Bij het marien en maritiem onderzoek om onze naam en ons economische speerpunt niet te verliezen. Ook op het lijstje staat de programmatische versterking van het industriegerichte onderzoek. Door de taakverdeling die is gem a a k t met de minister van Economische Zaken, zijn de mogelijkheden daarvoor n u nog groter volgens het Wetenschapsbudget. W a t algemener wordt aangetekend dat de kennisbasis bij universiteiten en hogescholen en ook bij TNO en andere instituten voor toegepast onderzoek op gebieden als biotechnologie, informatica, micro-elektronica en daaraan gerelateerde materiaalkundige basisvakken in stand moet worden gehouden en moet worden versterkt.

Sociaal wetenschappelijk

Voor het sociaal onderzoek wordt de volgende beleidsnota aangekondigd, de Vervolgnota Maatschappij en Gedragswetenschappen, die zeer binnenkort zal verschijnen. Tenslotte vermeldt het Wetenschapsbudget nog dat het opbouwen van een sterk draagvlak voor wetenschap en techniek in Nederland meer vergt dan goede en bruikbare onderzoeksresultaten. Daarvoor moet ook aandacht worden geschonken aan de maatschappelijke en ethische gevolgen van wetenschap en techniek en niet alleen door studies naar de gevolgen achteraf. Volgens de nota kunnen studies, onderzoek, experimenten en voorlichting bevorderen dat naast technische en economische voorwaarden ook sociale, organisatorische en bestuurlijke overwegingen meer meespelen by het ontwerpen en toepassen van technologische mogelijkheden. (Ruud Overdijk, UP, Delft)

Wallage ( P v d A ) - * ' * « « « "

Desnoods eigen wetsvoorstel Vervolg van pag. 2 Ook n u al komen tientallen miljoenen gulden niet terug. Maar daarbij gaat het om de minst draagkrachtigen, en in het nieuwe stelsel komen er kinderen bij van ouders die n u geen beurs krijgen. Die zijn waarschijnlijk beter in staat tot terugbetalen. Bovendien: een heleboel van die ouders lenen ook n u al of zien af van andere uitgaven. I n de tijd van Van Kemenade was er vanuit Financiën ook veel weerstand. Maar waar Van Kemenade vocht, legt Deetman het

Op de foto feliciteert rector Drenth prof De Roos.

(foto AVC)

Zilveren legpenning voor prol De Boos Bescheiden, stimulerend, energiek, vasthoudend, een echte Fries. Véle woorden van dank en waardering waren vorige 'week vrijdag op te tekenen tijdens de bijeenkomst in de aula ter gelegenheid van het afscheid van de econoom professor Folkert de Roos. Rectormagnificus Drenth wees op het uitsonderlijk lange hoogleraarschap (34 jaar) van De Roos en overhandigde hem een silveren legpenning van de VU. Van oud-leerlingen, promovendi en anderen die met hem gewerkt hadden, ontvingen heer en mevrouw De Roos een fraai uitgevoerde antieke barometer. Een terugblik op het soms conflictueuse verleden in De Roos' carrière werd tijdens de bijeenkomst niet geschuwd. Student Lambrieks, vertegenwoordiger van de studentenvereniging VESVU, herinnerde aan de kritiek die studentengeneraties van de jaren sestig en seventig op de opvattingen van De Roos hadden. Studenten vonden dat

hoofd in de schoot. Terwijl de rente n u veel lager is dan toen. Aan de orde is een politieke beslissing, waarin wij zeker niet zullen berusten. De komende maanden zullen wij het uiterste doen om de plannen van Van Kemenade alsnog te realiseren, desnoods via een eigen wetsvoorstel." Dick Dees (VVD) reageert verbaasd op de nieuwe plannen. „Wij hebben de zelfstandigheid en eigen verantwoordelijkheid van boven achttienjarigen altijd een zwaar p u n t gevonden. De minister zal ons eerst overduidelijk moeten aantonen dat zo'n studiefinancieringsstelsel niet kan, voor wij over iets anders willen praten. En waarom het ook niet gefaseerd kan, door het bijvoorbeeld eerst alleen voor eerstejaars in te voeren en dan elk jaar een lichting erbij. Of alleen voor studenten HBO en WO, al ben ik daar niet enthousiast voor. „Ook Ad Lansink (CDA) moet eerst cijfers zien. „Als dan blijkt dat het niet kan, zullen we het principe loslaten. De moeiUjkheid van zo'n stelsel voor iedereen is overigens, dat het een aanzuigende werking krijgt. Hoger onderwijs voor velen? Jawel, maar niet allemaal op kosten van de staat o a a r het wetenschappelijk onderwijs."

hij teveel abstract-economic sehe theorieën doceerde en te weinig oog had voor politieke en maatschappelijke factoren. „De huidige tweefasenstudenten sullen u daar niet mee lastig vallen", wist Lambrieks. „Voor hen is het sélfs de vraag of se genoeg te weten krijgen om sich econoom te kunnen noemen." Professor De Roos kan met een gerust hart de faculteit de rug toe keren: het vak politieke economie is onlangs begraven; winstmaken is sélfs voor links niet vies meer; de multinationals hébben meer belangstelling en crediet dan ooit tevoren en de posters van Marx en Lenin op de VESVU-kamer sijn allang vervangen door schilderijen van de kunstuitleen." En inderdaad: in een recent gesprek met dagblad Trouw stelt De Roos tevreden vast dat studenten sich weer intensief met de studie besighouden, sich normaler kleden en sich ordelijker gedragen.

Dees en Lansink zijn niet erg te spreken over de bezuinigingsmaatregelen in de sfeer van de studiekosten, waarmee de minister ingaat tegen duidelijke Kamerwensen. Dees, die dit voorjaar de verlaging van de beurs voor 18tot 21-jarigen tot RWW-niveau wist te voorkomen; „Merkwaardig was wat de minister n u doet, terugkomen op een vrijwel kamerbrede afwijzing. Het is ook onlogisch. Het uitgavenpatroon van jongerejaars is even hoog, misschien zelfs hoger omdat ze moeten verhuizen en h u n kamer inrichten." Lansink verzette zich voor de zomervakantie tweemaal met sukses tegen de verhoging van het kollegegeld, een „inhaalmanoevre" die in geen verhouding staat tot de overige prijsstijgingen. „Voorlopig ben ik ook n u tégen, met het voorbehoud dat er wel alternatieve dekking moet komen. De Kamer heeft zich zeer duidelijk uitgesproken, tweemaal zelfs. Dan vind ik het wel aardig als de minister zijn voornemen prijsgeeft. Maar op zichzelf kan hij die verhoging weer voorstellen, want we hadden inderdaad geen dekking voor 1984 en volgende jaren aangegeven." (Lin

Tabak/Uff"

Oud-president van de Nederlandsche Bank en oud-VUhoogleraar dr. J. Zijlstra leverde op de, overigens druk besochte, afscheidsplechtigheid een meer vak-inhoudelijke bijdrage. Zijlstra wijdde een beschouwing aan het onderwerp dat ook De Roos na. aan het hart ligt: het soéken naar een nieuwe internationale monetaire orde. Bij dat soeken sal volgens Zijlstra een grotere stabiliteit van de wisselkoersen (ruilverhoudingen tussen nationale valuta's) centraal moeten staan. Het systeem van vrije wisselkoersen dat in 1973 definitief werd, lijkt weliswaar een wonder van eenvoud en doeltreffendheid: het is geheel aan de wensen van vraag en aanbod overgelaten. Maar al in 1944 werden de nadelen ervan onderkend. Het loslaten van vaste wisselkoersen verhoogt het risico en ontmoedigt daardoor de interna^ tionale handel. Verder hebben de permanente en onvoorspelbare fluctuaties tot gevolg dat kapitaal en arbeid door de steeds veranderende concurrentiepositie voortdurend verschuiven tussen produktie voor de binnenlandse markt en voor de export. Bovendien kunnen gewekte verwachtingen over het toekomstig koersverloop explosief, en dus destabiliserend, werken. Al met al vond Zijlstra de tienjarige ervaring met vrije koersen niet positief: „Het huidige internationale monetaire systeem is eigenlijk een 'no-system': er is geen systeem." In een geordend internationaal monetair bestel, waar de wisselkoers een reële vraag- en aanbodverhouding weerspiegelt en niet voortdurend vertekend wordt door destabiliserende kapitaalsbewegingen, moeten de deelnemende landen sich beperkingen opleggen, volgens Zijlstra. Budgettair beleid en monetair beleid kunnen dan niet te seer divergeren, op straffe van het oproepen van perverse kapitaalstromen. Het wissélkoersenprobleem is dan ook een politiek probleem. Zijlstra: „Het aanvaarden van spelregels voor economische politiek, is het aanvaarden van beperkingen ten aansien van de eigen nationale beleidsautonomie. Dat vereist een politieke solidariteit tussen westerse landen, soals dat ook na WO II het geval was. De rest is techniek." De vooruitsichten voor dese bereidheid tot solidariteit vond hij echter niet bemoedigend. We moeten liet hébben van de jongere generaties die hun schouders eronder willen setten en monetair orde op saken willen stellen, so hield hij sijn gehoor voor. (W.C.)

Homostudies Het documentatiecentrum homostudies. Weteringschans 102, tel: .235385, tl. 26, zal met ingang van september elke vrijdagmiddag geopend zijn van 14.00 tot 16.30 uur. Voor afspraken op andere tijden, bel Jack van der Wel, tel: 278964.

Steuntje voor werkloze academici Een werkloze academicus kan sinds kort met behoud van uitkering aan promotie-onderzoek doen. De financiële middelen worden dan geleverd door het steunfonds tot bevordering van wetenschappelijk onderzoek door werkloze academici. De restrictie is dat het onderzoek zich moet richten op het gebied van de geestes- en maatschappijwetenschappen. Het steunfonds is een initiatief van Tilburgse hoogleraren, die van mening snjn dat op de genoemde terreinen te weinig aan

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen