Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 69

AD VALVAS — 30 SEPTEMBER 1983

mr buitenlichamelijke bevruchting mogelijk wordt

van kinderen móét sproken vanzelfsprekendheden van de samenleving in. De van­ zelfsprekendheid van een gezin, een echtpaar dat niet gelukkig k a n zijn zonder een eigen kind, zonder dat het genetisch materi­ aal gereproduceerd heeft."

Mythes >'—>f,*

oreterbeelding. Dat leidt tot een irreële , op (Foto: Elmer Spaargaren).

nde­ drift Tien

ellen leren ;ene­ llee« W Iruk' Dlok ,teiii

wreed vinden van de maatschap­ pij als die zou zeggen: daar zoek je dan maar een oplossing voor, dat kunnen die mensen niet. Het is werkelijk ongelooflijk als je ziet wat vrouwen doen om een eigen kind te krijgen. Als je bij wijze van spreke zegt: als je op je handen naar Wenen loopt dan ligt er een kind voor je, dan doen ze het. Het Js werkelijk te gek." Dk Gerrit Kimsma heeft die er­ äiring. Zowel de vrouwen als de mannen van de echtparen die hij sprak hadden er alles voor over om een eigen kind te krijgen. „Dat vind ik eigenlijk ontzettend triest in die zin dat ik denk dat het leven niet van kinderen aan elkaar hangt. Die mensen spre­ ken zich niet alleen uit over h u n gen leven maar ook over dat van jideren. Het betekent tegelijker­ 3d dat je mensen die geen kinde­ ren willen, een soort negatieve kwalificatie geeft zo van: kinde­ ren moet: jullie zijn onvolmaakt. Efat is een dwingende ideologie. ] ^ t hangt samen met het feit dat in de maatschappij zoals die n u reilt en zeilt het gezin nog steeds de hoeksteen van de samenleving iSi Maar ik vind dat je ook een heleboel andere relatievormen in dg maatschappij mogelijk moet löaken en wel op zo'n manier dat ^ e vanzelfsprekendheid van een ^fezin met kinderen eraf gaat. Je zou die in vitro fertilisatie wel toe kunnen passen bij iemand die het gr se wil, maar je zou bij voor­ eld kunnen zeggen dan betaal I e r ook zelf maar voor, anderen hoeven daar niet aan mee te beta­ löi. De vraag wordt dus wèl of niet in het verstrekkingenpak­ ket. Bij deze behandeling ga je nog steeds uit van het onver­ vreemdbare recht van duplicatie van je eigen genetisch materiaal. Dat is de hoogste norm. Je bouwt daarmee een heleboel onuitge­

De belangrijkste rol van de vrouw lijkt in de maatschappij nog steeds die van moeder te zijn. Hanne van Herwerden, klinisch psychologe aan de VU: „In onze cultuur hebben we te maken met een verwarrende koppeling van de twee aspecten van het moeder­ schap. Enerzijds het moeder­ schap als biologische functie, het feit dat vrouwen kinderen kun­ nen baren, en anderzijds moeder­ schap als maatschappelijk insti­ t u u t , de vrouw wordt geacht het moederschap als hoogtepunt van h a a r vrouwzijn te beschouwen en vervolgens haar hele leven daar a a n te wijden. Die twee moet je eigenlijk uit elkaar halen. Aan de ene kant blijkt uit literatuur dat mannen in zekere zin jaloers zijn op het vermogen van een vrouw om te kunnen baren, terwijl er a a n de andere kant geen man is die het maatschappelijk moeder­ schap op zich wil nemen door te zeggen nou ga ik 20 jaar thuis zitten om het kind op te laten groeien, doordat hij dan in de so­ ciale positie van de moeder zit en dat is een onderdrukte positie. ,,De vraag of moederschap een natuurlijke drang is vind ik niet zo relevant, we leven in een cul­ t u u r en ik kan me geen mens voorstellen buiten een cultuur."

„Verder bestaat in de maatschap­ pij de mythe, dat het een vrije keus is om kinderen te nemen of niet. Dat staat helemaal dwars op de hele opvoeding van meisjes en de keuzes die ze reëel hebben in deze maatschappij. Je praat hier over vrouwen die de keus hebben om thuis te zitten en een eigen domeintje te krijgen waar zij de baas zijn met een intiem contact met een kind óf aan de lopende band gaan staan of verkoopster worden. Het is echt niet zo dat ze de plaats van directeur moet op­ geven om moeder te worden. Zo­ lang vrouwen dus inderdaad ge­ loven dat ze zichzelf niet kunnen ontwikkelen buiten het moeder­ schap en dat ook in de maat­ schappij bevestigd zien ­ dat is voor 9 van de 10 zo ­ kan ik me heel goed voorstellen dat je een hele diepe behoefte hebt aan een kind. Het enige alternatief is dat je jou J a n 's avonds aan tafel ziet en eens in de twee weken seks met hem hebt." ,,Andere dingen zijn er voor die vrouwen dus gewoon niet en het gevoel datje moeder wilt worden, dat je dat meegemaakt wilt heb­ ben zit heel diep. Het zou mis­ schien interessant zijn om eens n a te gaan als je onmiddellijk na de bevalling het moederschap zou afstaan, als het kind bijvoorbeeld in een woongroep of in een kib­ boets zou worden opgevoed, of je dan nog die enorme hang n a a r het moederschap zou hebben. Ik denk dat het moederschap een lege plek opvult. Vrouwen heb­ ben niet geleerd zich te identifice­ ren met werk zoals een man dat geleerd heeft. Ze is niet opgevoed om haar hele leven te werken, je werkt natuurlijk een paar jaar totdat de kinderen komen ­ daar is dan ook je hele toekomstbeeld en ­perspectief op gericht. Vrou­ wen moeten zich bewust worden van dat wat zij in een vrouwenle­ ven meemaken te maken heeft met de maatschappijstructuur waar zij in zitten, het is eenvow­ digweg niet hun eigen schuld maar het is een stuk maatschappelijke verantwoordelijkheid."

Verdere stappen Waarschijnlijk zal de in vitro fer­ tilisatie niet de laatste stap zijn die de medische wetenschap zet. De mens blijft nieuwsgierig en de wetenschappers zullen de verlei­ ding niet kunnen weerstaan om door te gaan met experimenten, in dit geval met genetisch materi­ aal. Een voorstel van Robert Ed­ wards in Engeland tot het opzet­ ten van „magasijnen voor mense­ lijke reserve­onderdelen" is daar een voorbeeld van. Ook de uit­ spraak van de „moeder van de reageerbuisbaby" mevrouw Jo­ nes uit de Verenigde Staten, komt in die richting. Zij zei dit voorjaar in Het Parool het vol­ gende over genetische manipula­ tie: „Het sou toch fantastisch sijn als er geen kinderen meer werden geboren met een handicap of een kans op een erfelijke siekte. Elke gen die een abnormaal kind doet ontstaan is een sorg voor de maat­ schappij en als dat kan worden gecorrigeerd is de maatschappij toch ook beter?" Toch Huxley? Gerrit Kimsma: „Dat zijn dingen die te maken hebben met de ideo­ logie van de geneeskunde die weer een afspiegeling is van de burgerlijke ideologie van onze maatschappij. Wij vinden met z'n allen dat je zo lang mogelijk, zo lekker mogelijk en zo relaxed mo­ gelijk moet leven. Het is de ideolo­ gie van de burgerlijke maat­ schappij dat je de dood zo lang mogelijk moet uitstellen. Dat is ook de opdracht van de genees­ kunde: de dood uitstellen inclu­ sief het idee van reparatie tot in het oneindige. Ik vind dat een

schappij van de arts vraagt. Ik denk dat als je de zaak zodanig k u n t beïnvloeden dat je alleen m a a r goede Produkten krijgt dat dat een hele goede ontwikkeling is. Dat heeft niets te maken met een waardeoordeel dat gehandi­ capten minder zouden zijn dan anderen." ,,Kijk een weefselkweek is in principe wel mogelijk maar of je ooit gedifferentieerd weefsel kunt krijgen is nog de vraag. Dat acht ik op zichzelf niet toelaatbaar want voor mij is na de bevruch­ ting potentieel menselijk leven aanwezig. Ik hecht niet zo aan de moederschoot. Het kind hoeft daar niet per se te groeien. Ik kan mij voorstellen dat de techniek op een gegeven moment zo ver gaat dat het schaaltje waar n u de be­ vruchting in plaats vindt de cou­ veuse bereikt. We werken na­ tuurlijk vanaf de andere kant te­ rug. Ik kan me dus voorstellen dat die twee elkaar bereiken. Dat zou het ontstaan van kinderen buiten de baarmoeder betekenen. Ik vind dat in principe ook niet verderfelijk hoewel dat wel ont­ zettend veel psychologische pro­ blemen met zich mee brengt." „Er mag geen vrucht ten gronde gaan aan wetenschappelijk werk. Na de conceptie heeft het recht op bescherming vind ik." Dr. de Jong denkt dat het kweken van weefsels geweldige mogelijk­ heden kan gaan geven, gesteld dat het zou lukken. „Het moet fantastisch zijn, mits het weefsel­ kweken zijn. Je kunt je voorstel­ len dat je bepaalde onderdelen kweekt. Daar moet je geweldig goede dingen mee kunnen doen.

fste Neclerlaiise reageerböisbaby Is T^mné

hele onzalige opstelling. Kijk het is niet zo dat een bepaalde erfelij­ ke ziekte die je met genetische manipulatie zou kunnen voorko­ men per se niet moet worden be­ handeld. Maar je moet niet op grond van toekomstige voordelen al bij voorbaat ruim baan maken voor dit soort ontwikkelingen. Dat wordt het een soort repara­ tiewoede." Dr. Schoemaker: „Vanuit h u m a ­ nistisch/ethisch standpunt kun je zeggen oké dit is de laatste stap, hierna kom je op een terrein dat zulke mogelijkheden gaat geven dat het voor ons niet meer accep­ tabel is. Dat is dezelfde vraag die Oppenheimer destijds stelde bij de atoombom in 1936 en dat geldt ook voor recombinant DNA. Ik sta hierbij op het standpunt dat een techniek op zichzelf niet goed of fout is, maar dat het erom gaat wat je ermee doet. Wij hebben de plicht om te werken met de tech­ niek ten goede van de mensen in het algemeen of de omstandighe­ den of wat dan ook. De uitspraak van mevrouw Jones moetje denk ik zien in het licht van, de medi­ sche wetenschap moet de „kwali­ teit van de Produkten" zo goed mogelijk maken. Dat is wel een heel zakelijke benadering maar het is in feite wel wat de maat­

Ik denk dat het fout is die moge­ lijkheden niet te overwegen. Dan doe je jezelf, de wetenschap en de mensen tekort. Als er dan een schrikbeeld komt van manipula­ tie, ja, dat zijn schrikbeelden van instituten die teveel macht krij­ gen, daar kun je verschrikkelijk rare dingen over fantaseren en je k u n t er niet alert genoeg op zijn. J e moet alle mogelijkheden in­ bouwen om ontsporingen te voor­ komen. Je mag nooit met de mens gaan manipuleren, dat vind ik zo buiten kijf dat ik het haast gek vind om over te praten." „Stel dat je een bepaalde erfelijke ziekte waarvan je weet dat een kind dat zal krijgen eruit kunt manipuleren via DNA in stadium eerste deling of weet ik waar, dan mag je de mogelijkheid om in dat gezin een gezond kind ter wereld te laten komen niet laten liggen. Echter wordt het manipuleren het kweken van een bepaald ras, dan zitten we weer zo evident over de schreef dat daar geen discussie mogelijk is, dat mag en kän niet gebeuren, over mijn lijk."

Ethiek De commissie medische ethiek van het AZVU houdt zich al

maanden bezig met in vitro ferti­ lisatie. Er wordt een soort rappor­ tje opgesteld met daarin een aan­ tal stellingen om het denken over de behandeling te stimuleren. Het zal naar alle waarschijnlijk­ heid geen belemmering vormen om met een proefperiode te star­ ten. De ingreep zelf zal niet ter discussie staan, wel de randvoor­ waarden waaronder de behande­ ling plaats zal vinden. Tegen­ standers op religieus­ethische gronden zijn er vooral uit de EO hoek. Dr. Schoemaker: „Er is een groep ethische tegen­ standers van een stap als deze. Prof. Velema uit Apeldoorn staat op het standpunt dat je de plaats van God inneemt. Ik denk dat dat onzin is, we brengen een eicel en een zaadcel bij elkaar onder daar­ voor door de n a t u u r geconditio­ neerde omstandigheden en wat er verder gebeurt hebben wij niet meer in de hand. De vraag is al­ leen is God bereid om de bevruch­ ting toe te laten ja dan nee. Nou kennelijk is hij dat wel want het is in Rotterdam o.a. al gelukt. Met de ingreep zelf heb ik dus reli­ gieus geen problemen wel met de voorwaarden erom heen." „De voorwaarden waaronder onze vakgroep wil starten zijn in we­ zen niet afwijkend van wat er hier in de polikliniek altijd ge­ beurd. Kinderen krijgen is een zaak die de uitdrukking moet zijn van een relatie. Daarom zeggen wij: er moet een stabiele relatie zijn. Dat toetsen we marginaal, er hoeft bv. geen boterbriefje te zijn." „Daarbij willen we alleen gebruik maken van geslachtscel­ len van de beide partners. Dat sluit dus BOM­vrouwen uit en lesbische vrouwen ook. We doen ook geen donor­insemmaties, daar hebben we bewust voor ge­ kozen." Dr. de Jong, lid van de ethische commissie denkt daar anders over: „Ik vind dat je het recht moet stellen: als je bij de ene be­ handeling geen eisen stelt moet je dat bij de andere ook niet doen. Je moet dus bij deze behandeling ook geen eisen stellen. Er is ge­ p r a a t over het eisen van een sta­ biele relatie, nou dan zeg ik: dat moet iedereen zelf beslissen, ik zou er persoonlijk niet aan den­ ken dat te eisen. Het is natuurlijk wel zo dat in een instituut als de VU waar mensen van verschil­ lende pluimage werken, mensen met verschillende meningen juist op die terreinen een extra moei­ lijkheid kan ontstaan. Als één van de behandelaars een mening heeft waar de ander het niet mee eens is loopje vast. Dat hebben we dus gehad met abortus." Hanne van Herwerden vindt dat er geen vrouwen geselecteerd mo­ gen worden. „De stap op zich vind ik niet slecht, maar ik vind het slecht als er vrouwen geselecteerd worden, zo van die niet en die wel. Ik denk dat het geen zaak is van het AZVU om te beslissen wie wel mag en wie niet. Als het gaat om het doorblazen van eierstokken zou dat ook niet gevraagd wor­ den. Bij in vitro fertilisatie moet je dus ook geen eisen stellen."

Reageerbuisbaby's bestaan niet. De term moet niet meer gebruikt worden. Er is sprake van een on­ vruchtbaarheidsbehandeling waarbij de bevruchting buiten het lichaam van de vrouw plaats­ vindt. Verdergaande stappen zijn denkbaar. Ontsporingen moet worden voorkomen, al kan nie­ mand precies aangeven hoe. Voorlopig ziet het ernaar uit dat binnen afzienbare tijd ook in vi­ tro fertilisatie in het Academisch Ziekenhuis van de VU mogelijk wordt. Het grootste discussiepunt zal waarschijnlijk ­ weer ­ wor­ den wanneer deze behandeling wel en wanneer deze behandeling niet zal worden toegepast.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen