Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 445

AD VALVAS — 18 ME11984

5

Congres witteboordencriminaliteit

Recessie draagt bij b tot groter fraudebewustzijn Geen bloed, geen lijken, geen kogelgaten die gewelddadigheden doen vermoeden. Slechts het geluid van zacht zoevende computers en ritselend papier begeleiden de handelingen van de witteboordencrimineel. De Nederlandse Vereniging voor Criminologie congresseert vandaag en morgen aan de VU over een verschijnsel dat de schatkist miljarden per jaar lichter maakt. Het congres (en de uitgebreide congresbundel *) is voor Nederland een eerste poging het onderwerp van de witteboordencriminaliteit in kaart te brengen. Aan de orde komen uiteenlopende delicten als ambtelijke corruptie, misbruik van rechtspersonen, koppelbazerij, lozingen van giftige stoffen, belastingvlucht en computercriminaliteit. Het congres is een logisch gevolg op de sterk gegroeide aandacht in de media voor deze vormen van criminaliteit. Nog vers in ons geheugen liggen bijvoorbeeld de flitsende Journaalbeelden van de inbeslagname door justitie van paperassen van Slavenburgs Bank. En we kyken niet vreemd meer op als de krant opent met de mededeling dat mr. drs. A. J. M. M., directeur beleggingen van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds, is gearresteerd op verdenking van handelingen die het daglicht niet kunnen verdragen. Nederland heeft een groter fraudebewustzijn gekregen, zo heet het. Over de precieze inhoud van de term witteboordencriminaliteit wordt binnen het criminologenwereldje getwist. Maar in het algemeen kan men zich redelijk vinden in de omschrijving die de Amerikaan Edwin H. Sutherland al in 1939 gaf. Hy omschreef het als criminele handelingen verricht door min of meer respectabele mensen in het kader van hun beroepsuitoefening. Waarom wordt deze vorm van criminaliteit onderscheiden van andere, „normale" delicten? vragen we aan mr. drs. Chrisje Brants, lid van de congrescommissie. Brants: „Witteboordencriminaliteit heeft nogal andere uitwerkingen dan de meer traditionele vormen van criminaliteit. Zo is er nauwelijks sprake van publieke verontwaardiging ten aanzien van deze criminelen hoewel dat de laatste jaren wel wat verandert. Als je fraudeert word je eerder gezien als een handige, gewiekste jongen dan als een misdadiger". „Er is ook meestal geen sprake van een slachtoffer. Althans, een duidelijk identificeerbaar slachtoffer. Want belastingfraude kost ons uiteindelijk allemaal geld en milieucriminaliteit kan ernstige konsekwenties hebben voor huidige en toekomstige generaties." Maar toch: het slachtoffer is minder zichtbaar, ligt niet bloedend op straat. En van de dader be-

Wiiü Crezee

rentiepositie in gevaar komt. Geen „criminaliteit" maar „goed koopmansgebruik". „De grenzen tussen crimineel en niet-crimineel gedrag zijn niet bij wet vastgelegd, maar zijn vloeiend en onderhevig aan belangenstrijd," stelt Brants vast. Inhoeverre witteboordencriminaliteit toeneemt valt niet met zekerheid te zeggen. Er wordt weinig aangifte gedaan (slachtoffers weten vaak niet dat ze slachtoffer zijn), zodat hard cijfermateriaal ontbreekt. Brants: „Ik denk dat het toeneemt. Maar die indruk kan ontstaan doordat de publiciteit erover.toeneemt of door-

teel doormaakt. Tenslotte loopt de schatkist door deze vormen van criminaliteit grote sommen geld mis. Gesproken wordt van een bedrag van vijftien miljard gulden per jaar. Evenzeer geldt dat de bezuinigingspolitiek van de staat (wet tweeverdieners, verlaging van uitkeringen, etc.) krachtig aan legitimiteit inboet, wanneer de „grote jongens" vrijuit gaan in fraude, belastingontduiking en andere vormen van zakkenvuUerijMaar ook de officieren van justitie werd het steeds meer duidelijk dat bijvoorbeeld het zwart wer-

staat een ander beeld dan van de „gewone" crimineel. Hij (want het gaat meestal om mannen; een uitzondering is bijvoorbeeld notaris mevr. S., die recentelijk in het nieuws kwam wegens speculatie met geld van haar cliënten) heeft een wit boordje, houdt schone handen en is qua verschijning onberispelijk. Witteboordencriminelen hebben het volgens Brants in de gevangenis doorgaans gemakkelijker dan andere gedetineerden. „Ze zijn gemiddeld beter opgeleid, passen zich makkelijker aan; ze zitten binnen de kortste keren in een half-open inrichting. Bemou van het vuil-'verwerkings'-bedrijf Uniser liep tijdens zijn strafuitzitting al op de Hiswa rond - in het kader van de zgn. resocialisering. Dat zijn mogelijkheden die voor gewone gedetineerden zelden zijn weggelegd. In sommige opzichten kan hier gesproken worden van klassejustitie. Slavenburgs Bank kan bijvoorbeeld goede advocaten betalen. Niet dat de employees ervan daardoor vrijuit gaan. Maar ze beschikken wel over de mogelijkheid de Staat een kort geding aan te doen wegens de opgelegde voorlopige hechtenis. Dat zijn ongehoorde dingen voor gewone criminelen."

Studentensport De Nederlandse Studenten Atletiek Kampioenschappen (NSAK) worden zaterdag 16 juni weer in Groningen georganiseerd. Zowel universitaire als HBO studenten zijn welkom. Lopen, werpen, springen... alles kan op het atletiekcentrum in het Groninger Stadspark. De student-atleet mag dit festijn niet missen, evenals zijn supporters en trouwe fans. Overnachten is geen probleem, neem wel even een tent mee. Voor inschrijving en informatie: ACLO, Blauwboi-gjé 4, "

Dossiers

Strafrechtelijke vervolging van witteboordencriminaliteit is een moeilijke en tijdrovende zaak. Het gaat vaak om gevallen waarbij bewijsvoering een ingewikkelde aangelegenheid is. Eigenlijk moeten de opsporingsambtenaren over dezelfde kennis beschikken als de mogelijke daders. Dat was tot voor kort niet het geval. Sinds enkele jaren bestaat er echter het zeer gespecialiseerde Centraal Recherche Instituut in Den Haag dat zich met fraude bezighoudt. Desondanks kan lang niet alles tot op de bodem worden uitgezocht. Brants: „Het gaat meestal om een heel web van frauduleuze praktijken. Het opsporingsapparaat spreekt voordat het een zaak gaat uitzoeken vaak een bepaalde tijdslimiet af, of een bedrag aan niet-afgedragen premies en belastingen. Als dat boven water is stopt men. Tenslotte is de mankracht bij het opsporingsapparaat beperkt. Je moet je voorstellen: vaak moeten dossiers van ettelijke meters onderzocht worden." De mogelijkheden orn fraude strafrechtelijk te vervolgen worden niet in de laatste plaats bepaald door de politiek. En daar wringt 'm niet zelden de schoen. Officieren van justitie geven soms publiekelijk blijk van hun frustraties ten aanzien van de geringe medewerking die ze vanuit Den Haag krijgen. Met een aantal wetswijzigingen en een soepeler financiering van het onderzoek zou de bestrijding van de fraude veel structureler kunnen gebeuren. „We kunnen wel stof opruimen, maar geen stofnesten wegnemen," klaagde onlangs een van hen. „Ons wetboek is niet geschreven voor grote criminaliteit, maar het is bestemd voor een klein landje met kleine boefjes."

Artsen

Koppelbazen

Niet alleen de slachtoffers zijn moeilijk aan te wijzen, ook de daders van witteboordencriminaliteit zijn vaak niet eenduidig te identificeren. Bij wie ligt de verantwoordelijkheid voor een bepaalde overtreding of misdrijf? Moet de schipper worden bestraft die industrieafval loost in het oppervlaktewater, of de industrie die hem heeft gehuurd om dit afval te dumpen? Om een ander voorbeeld te noemen: is alleen de koppelbaas die geen premie, btw en loonbelasting afdraagt, strafbaar? Of is ook de aannemer die van zijn diensten gebruik maakt medeplichtig? Kenmerkend voor de witteboordencriminaliteit is dat de dader vaak bij machte is, te suggereren dat zijn handelingen niet crimineel zijn. Zo kan een bedrijf met grote geloofwaardigheid volhouden dat smeergeld in ontwikkelingslanden noodzakelijk en normaal is, omdat anders de concur-

werd, en bijgevolg concurrentie tussen malafide en bonafide aannemers meer ging tellen, werden hun praktijken echter meer en meer als crimineel gedefinieerd.

Mr. drs. C. Brants (foto Bram de Hollander). dat er meer vervolgd wordt: hoe ken en uitkeringsfraude maar meer er vervolgd wordt, hoe meer één zijde van de medaille vormen. er zichtbaar wordt. Maar los hier- Er is immers in die gevallen óók van: er zijn redenen om aan te sprake van frauderende werkgenemen dat deze vormen van cri- vers. minaliteit zijn toegenomen. De In de jaren zestig werd koppelbabtw is in 1968 ingevoerd, de wet op zerij nauwelijks als probleem gede besloten vennootschap in 1971 zien. Hun praktijken werden, ge- dat zijn zogeheten criminogene zien de krappe arbeidsmarkt, structuren: maatregelen die oogluikend toegestaan, of sterker overtreding of ontduiking ervan uitgedrukt: ze zorgden voor de uitlokken door gebrek aan con- smeerolie in de economische matrolemogelijkheden." chinerie, vond men. Ze konden Er bestaat echter van de kant van immers aannemers die met werk politieke en justitiële autoriteiten omhoog zaten snel aan arbeidsde laatste jaren een verhoogde krachten helpen. Tekenend voor waakzaamheid ten aanzien van de situatie is dat in die dagen mede „white collar crime". Dat heeft nig overheidsperceel met behulp alles te maken met de economi- van koppelbazen is gebouwd. Op sche recessie die ons land momen- het moment dat werk schaarser

9747 AC Groningen, tel: 050778941. De inschrijving sluit op 6 juni.

OW toernooi

De sportieve confrontatie tussen de dertien Nederlandse universiteiten alsmede het ministerie van Onderwijs en Wetenschappen, het OW toernooi, vindt vrijdag 25 mei voor de drieëndertigste keer plaats. Dit jaar treedt de Erasmus Universiteit als gastvrouwe op van de ruim zevenhonderd deelnemers (én hun supporters). Er zal gestreden worden in

de onderdelen voetbal, tennis, volleybal, badminton, tafeltennis, bridgen, schaken en surfen. Toernooiadres: studentensportgebouw, complex Woudestein, Burg. Oudlaan 50, Rotterdam, tel.: 010-525511, tst. 3050.

Biologenforum

De beroepspraktijk van natuurwetenschappers, met name van biologen, staat op vrijdag 25 mei centraal tijdens een forumdiscussie van de Vakgroep Algemene Vorming. Er zal aandacht besteed worden aan de perspectieven van pas afgestudeerden en

Meestal is bij witteboordencriminaliteit direct of indirect financieel gewin in het spel. Maar dat is niet altijd het geval. Er zijn gevallen bekend van computerprogrammeurs die, nadat zy hun ontslag aangezegd kregen, uit wraak een zelfvernietigend programma in de apparatuur inbouwden. Andere voorbeelden van criminaliteit waarbij financiële motieven geen rol spelen zijn de laatste jaren door de vrouwenbeweging naar voren gebracht. Het gaat hier om therapeuten en artsen die onder het mom van behandeling zich sexueel aan cliënten opdringen. Deze vorm van witteboordencriminaliteit (de functionaris in kwestie maakt immers misbruik van zijn macht en het vertrouwen dat in hem gesteld is) onttrekt zich meestal aan strafrechtelijke vervolging. Daar staan de tuchtrechtspraakcoUeges die werken onder het zelfbeschermende principe „heden gij, morgen ik" wel garant voor. Helaas komen deze ervaringen van vrouwen met criminele beroepsuitoefenaars op het congres, blijkens de programmering, niet expliciet aan de orde. In die zin loopt wetenschap, dus ook de wetenschap der criminologie, vaak wat.achter de feiten aan. ' ) De congresbundel „Witteboordencrimlnaliteif'is uitgegeven door Ars AequiLibri, Nijmegen en kost ƒ 35,80.

aan de beroepssituatie binnen de verschillende sectoren van de maatschappij. Onder het voorzitterschap van drs. Auke Bijlsma, secretaris van het NIBI (Nederlands Instituut van Biologen) discussiëren dr. Lex Dop, voormalig medewerker van het departement voor Wetenschapsbeleid, dr. Martin Wiersma, wetenschappelijk medewerker van Organon in Oss en drs. Bart van der Lugt, een pas afgestudeerde bioloog die voor zichzelf een wetenschappelijk bureau is begonnen. Tijd: 10.30-12.30 uur, plaats: zaal KC 157 in het gebouw Wiskunde en Natuurwetenschappen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen