Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 437

AD VALVAS — 11 ME11984

9

Studentenpredikant Dick Tieleman schreef dissertatie

„Ik wil studentenpastoraat uit de hoek van afwijkend gedrag halen" Vrijwel elke universiteit of hogeschool kent een studentenpastoraat. Predikanten en priesters pro­ beren, veelal In innige samenwerking, studerenden te confronteren met vragen rond kerk en geloof. Maar in de loop der jaren heeft het pastoraat ook een imago opgebouwd van een plek waar allerlei actuele maatschappelijke vragen besproken kun­ nen worden. Veelal onder leiding van een tot de verbeelding sprekende pastor; we hoeven in dit ver­ band maar de naam van de Amsterdamse pater Van Kilsdonk te noemen'. Op vrijdag 27 april promoveerde aan de VU Dick Tieleman op een proefschrift met de titel „De dienst van de kerk in de wereld van het hoger onderwijs". „Ik wil het studentenpastoraat uit de hoek halen van wat simpel afwijkend gedrag en van vrijbuiters," merkte de Groningse studenten­ predikant op tijdens een gesprek in zajn studeerka­ mer. Je voorlaatste stelling luidt: „Van­ uit onderwijskundig oogpunt be­ sien biedt de promotie een interes­ sante weerspiegeling van een feo­ dale maatschappij." Waarom ben je dan toch gepromoveerd? „Ik denk dat het mij niet zozeer gaat om het promoveren op zich­ zelf. Het is meer een soort syste­ matische verantwoording van mijn werk. Dat systematische wordt het beste gewaarborgd door wetenschappelijke criteria en dat ligt dicht bij een promotie." Je werk als studentenpastor vorm­ de een belangrijke reden om voor dit onderwerp te kiesen? „Ja. In 1979 heb ik met Stam, een Groningse collega, het boekje 'Studeren, een stuk van je leven!' gepubliceerd. Voor elk artikel in het boekje heb ik een inleidend stukje geschreven. Dat was een vingeroefening. Toen dacht ik: nu is het leuker er wat systemati­ scher op in te gaan. Dat werd ge­ volgd door een voorstel voor een studiereis n a a r Amerika via ZWO. Daar hing in principe het label van een dissertatie aan. Ik zat dus al gauw in de molen." Was er ook belangstelling van de kant van je collega's voor dese stu­ die? „Er is geen druk uitgeoefend. Maar het is wel zo dat we de laat­ ste jaren erg bezig geweest zijn met de vragen rond de identiteit van ons werk. Met name de vra­ gen rond de betekenis van het studentenpastoraat met het oog op de wereld van onderwijs en we­ tenschap hebben ons erg bezig gehouden. In zoverre had ik al een heel stuk discussie mee. Veel collega's zullen ook niet zo heel veel nieuws vinden in de disserta­ tie. Hoogstens zijn de zaken min of meer netjes gerangschikt." Er was behoefte aan een dergelijke studie. „Ja. Kijk, we komen net uit een periode waarin studentenpasto­ raat sterk afhing van de persoon­ lijke charisma's van de pastor. Hy was het, hij deed het en hij maakte het. Dat heeft iets heel boeiends, maar ook iets verwar­ rends. In de zin dat je het gewel­ dig aan personen ophangt. Wil je nu komen tot zoiets als een kerke­ lijk beleid en wil je de kerk duide­ lijk maken waar het om gaat, dan moet je toch iets meer tonen dan de presentatie van personen. Deze omslag heeft dit werk n u wel meegemaakt. Vandaar de noodzaak en de wens om wat meer systematisch na te denken over waar het n u om gaat."

LeoEndedijk Identiteit Je begint je boek als volgt: „De dienst van de kerk in de wereld van het hoger onderwijs moet niet beschouwd worden als een gedele­ geerde tak van speciale kerkelijke arbeid, een verre loot van het 'ge­ wone kerkelijke leven'. Ze is veel­ eer een dimensie van de kerk als geheel in een samenleving die sterk bepaald wordt door de ont­ wikkelingen in onderwijs, weten­ schap en techniek." Is dat nu het uitgangspunt of de conclusie van je studie? „Het is beide. J e moet het be­ schouwen als een hypothese die ik gaandeweg probeer te bevesti­ gen. Ik heb er ook mee gespeeld. Aan de ene kant is het de vooron­ derstelling waarmee ik begonnen ben. Aan de andere kant is het een conclusie waar ik voor het beleid nogal wat aan ophang. Laat ik zeggen hoe het functio­ neert. Ik heb het boek genoemd 'de dienst van de kerk in de wereld van het hoger onderwijs' en niet 'het studentenpastoraat'. Ik be­ schouw het studentenpastoraat als een afgeleide van de dienst van de kerk in het hoger onder­ wijs. Dat betekent dat ik een ge­ weldige nadruk leg op de context van het studentenpastoraat: de wereld van het hoger onderwüs. Daar ontleent het z'n identiteit aan. Aan het engagement met de structurele vragen binnen onder­ wijs en wetenschap kun je de identiteit van het studentenpas­ toraat ontwikkelen en aflezen." ­ 'ß' Toch wordt binnen de kerk niet so tegen het studentenpastoraat aari­ gekeken. Veeleer overheerst daar het beeld van een stelletje progres­ sievelingen die hun eigen gang gaan. „Ik zie wel dat er een imago is van studentenpastors als vrijbuiters. Maar studentenpastoraat is niet een soort gedelegeerde taak van kerkelijke arbeid waarvan je k u n t zeggen: wat die daar doen mag Joost weten. Als je het goed bekijkt moet je zeggen: binnen het studentenpastoraat komen een aantal vragen aan de orde en dienen a a n de orde te komen die vroeg of laat de hele kerk raken. Vandaar dat ik in het boek van een exemplarische en een service­ functie gesproken heb. Ik wil het u i t een hoek halen van wat sim­ pel afwijkend gedrag en van vrij­ buiters."

Maar is het studentenpastoraat self ook niet verantwoordelijk voor dat beeld? Maken studenten^ pastors tegenover de kerken wel voldoende duidelijk waar se mee besig sijn? „Er zit in het studentenpastoraat een soort zelfgekozen, respectie­ velijk opgedrongen isolement. Ik denk dat dat eerste te maken heeft met het feit dat het studen­ tenpastoraat genoodzaakt is een stuk vrijheid te hebben en te kie­ zen door de wereld waarin ze staat. Een wereld die broedplaats en Produkt is van de technisch­ wetenschappelijke cultuur en waar studerende jongeren leven en werken. In die wereld worden n u net allerlei tradities opnieuw kritisch bezien. Dat dat tot spanningen leidt met de gangbare kerken licht voor de hand. Het zou zelfs slecht zijn als dat niet zo was. En dat die kerken ons dan soms een isolement op­ dringen op h u n beurt ligt ook een beetje in de rede."

Jeugdwerkers Je noemt je studie een praktisch­ theologische verkenning. Maar het is meer dan een praktische en kri­ tische evaluatie van het studenten­ pastoraat. „De praxis van het studentenpas­ toraat speelt zich af in drie han­ delingsvelden: de wereld van de kerk, de wereld van het hoger on­ derwijs en de wereld van stude­ rende jongeren. Die velden analy­

Dick Tieleman

­1" ^iJr tiik en beschrijf

ik. Dat samen vormt een drietal constituerende factoren van studentenpasto­ raat."

In de eerste negen hoofdstukken komen die drie velden aan de orde, in het laatste doe je suggesties voor een beleidsplanning. Welke ver­ binding ligt daartussen? „In dat tiende hoofdstuk vat ik h e t voorafgaande samen in de zin van: hoe kan deze beschrijving, deze analyse, de vernieuwing van de praxis van het studentenpas­ toraat dienen. Want de prakti­ sche theologie houdt zich met die handelingsvelden bezig met het oog op de projectie van vernieu­ wing. Ik geef geen blauwdruk van hoe het moet. Ik wil de vragen syste­ matisch behandelen die aan de orde komen als mensen inder­

daad vragen n a a r beleid en ver­ nieuwing." Wat moet daarbij centraal staan? „Die drie velden die ik net noem­ de komen steeds terug. Ik heb als centraal veld aangegeven en ge­ kozen het tweede, de wereld van het hoger onderwijs. Dat is de spits van miJn verhaal. Ik volg daarmee een beetje de lijn van een Amerikaanse studie uit de zesti­ ger jaren. Daarin werd gesteld dat studentenpastors niet de be­ tere jeugdwerkers moeten zyn m a a r mensen die vanuit h u n des­ kundigheid proberen door te den­ ken over de structurele vragen die onderwijs en wetenschap met zich meebrengen. „Dat heb ik ook sterk benadrukt. We vinden het nogal moeilijk met die vragen om te gaan. Maar we moeten toch die k a n t op. Daar­ door wordt ook het pastoraat a a n studerende jongeren gekwalifi­ ceerd. Het is niet meer pastoraat a a n jongeren die toevallig stude­ ren. Maar het is met name ge­ kwalificeerd door wat ik genoemd heb de verbinding tussen identi­ teit en ideologie. Omdat wat zich in de wereld van onderwijs en we­ tenschap als centrale vraag voor­ doet, de vraag is naar de uit­ gangspunten. Wat doet onderwijs met mensen? En wat doen men­ sen met de wetenschap? "

Leerhuis Dat de wereld van het hoger on­ derwijs centraal moet staan en de wereld van de kerk en de studeren­

i ^ g ^ o t o B ram de Hollander) de jongeren, de andere twee han­ delingsvelden, daaraan gekoppeld moeten worden heeft ook conse­ quenties voor het te voeren beleid. Je segt dat de studentengemeente een leergemeenschap moet sijn in de wereld van het hoger onderwijs. Wat voor consequenties heeft dat voor het studentenpastoraat? „Ik lanceer daar het begrip sa­ menlevingsberaad. Dat begrip, is door Kist in de zeventiger jaréh geïntroduceerd. Daarmee bedoel­ de hij een soort leerhuis waar van diverse deskundige zijde en van­ uit de theologie wordt nagedacht over die structurele vragen van de technisch­wetenschappehjke cultuur. Wat is daarvoor nodig? Ik denk dat je over voldoende in­ p u t van deskundigen moet be­ schikken en dat je in het alge­ meen gesproken de confrontatie tot stand moet brengen tussen

deskundigheid en profetie, tussen visie en visioen. Zodat profetie ook inderdaad concreet wordt en deskundigheid niet ontmense­ lijkt wordt. Het gaat eigenlijk in het geheel om de grote vragen van de humaniteit, in de context van wat zich binnen onderwijs en wetenschap voordoet." Dat vergt een andere opstelling van studentenpastores. „Het zou kunnen betekenen dat wij niet langzamerhand terzijde komen te staan omdat dit catego­ rale pastoraat niet meer zo be­ langrijk is. Dat is één. Het bete­ kent ook dat we misschien wel toe moeten n a a r een duidelijke speci­ alisering en professionalisering van wat voor dit werk gevraagd wordt. Het is nooit zo scherp uit­ gewerkt geweest wat een studen­ tenpastor moet kunnen. Er is een tyd geweest dat een bepaald soort dominees en priesters daar ge­ schikt voor was. Die pakte je dan. Maar ik denk dat we elkaar kun­ nen helpen als we landelijk onze inzet voor een aantal probleem­ velden zouden differentiëren en vervolgens zouden poolen."

Alternatieve gemeente Je hebt het ook over de studenten­ gemeente als alternatieve gemeen­ te „De studentengemeente is gewor­ den tot een gemeente met een soort regionale uitstraling. Aller­ lei mensen die zich eigenlijk toch beter thuisvoelen binnen deze cultuur en zich niet zo goed kun­ nen identificeren met de gewone gemeente, doen mee binnen zo'n studentengemeente. Dat is een algemeen gegeven. Er is ook be­ hoefte aan een grotere differenti­ atie in kerk zijn. Het idee van de dorpskerk met een toren in het midden van het dorp waar ieder­ een bij hoort is passé. De geestelij­ ke en feitelijke mobiUteit van mensen vandaag is vergroot. De studentengemeente doet zich­ zelf ook wel voor als een alterna­ tieve gemeente. Ontleent daar gaandeweg ook een soort legiti­ matie aan. Een oneigenlijke, m a a r door de ontwikkelingen gaat dat zo. Ik zeg daarbij: als wij de studentengemeente legitime­ ren, dan mag dat niet alleen op grond van de leefsituatie van stu­ derende jongeren en ook niet zon­ der meer als een alternatieve ge­ meente. Maar alleen voor zover die alternatieve gemeente wil zijn een gemeente die een soort voor­ hoede­positie inneemt ten aan­ zien van die structurele vragen. Dus ik maak een restrictie." Maar een voorhoede moet ook con­ tact houden met de hoofdmacht. Anders wordt se in de pan gehakt. „Vandaar dat ik pleit voor een exemplarische functie en een ser­ vice­functie van de studentenge­ meente. Zo'n gemeente moet pro­ beren wat ze beleeft op een exem­ plarische wijze te verhelderen n a a r het geheel van de kerk. En moet mogelijk een soort service­ functie kunnen vervullen door h a a r kennis en inzicht aan te bie­ den." Tot slot: gaat er verder nog iets gebeuren met de sixidie? „Op de dag van de promotie heb­ ben de gereformeerde studenten­ predikanten vergaderd. Ik was daar niet bij maar ik heb wel be­ grepen dat afgesproken is een soort plan te maken om wat meer systematisch over het verhaal door te denken. Maar daar valt verder nog weinig concreet over te zeggen." Dick Tieleman, De dienst van de kerkjn de wereld van het ho^er onderwijs, een prak­ tisch­theologische verkenning van het stu­ dentenpastoraat, uitgegeven door de VU­ boekhandel, prijs /4S,­

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen