Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 435

AD VALVAS — 11 ME11984

Weinig belangstelling ­ ook op VU ­ voor plan Belgische prof. Van den Broeck

Betaalde vakantie om werkloosheid op te lossen naïef, de afzetproblemen blijven totaal buiten beschouwing."

Door alle werknemers één maand betaalde vakan­ tie te geven ­ na elke drie maanden werken ­ wordt ons werkloosheidprobleem helemaal opgelost, ter­ wijl het niets extra hoeft te kosten. Dit is de globale inhoud van wat de Belgische professor J. van den Broeck het roterende vakantie (ROVAK)­plan noemt. Is het een Belgisch ei van Columbus? In ieder geval zijn de ideeën van deze Keynesiaanse positivo van grote eenvoud. Maar hoewel hij zijn plan al in november van het vorig jaar gepresen­ teerd heeft, lijkt dit niet veel belangstelling op te wekken. Niet in de Nederlandse media en ook niet op de VU, waar Van den Broeck vorige week don­ derdag zijn ideeën voor een klein gehoor toelichtte. Deze lezing werd georganiseerd door de Vereniging van Economie Studenten aan de VU (VESVU). In de huidige maatschappelijke crisis worden werknemers mas­ saal uitgestoten en worden vrou­ wen, jongeren en gastarbeiders gediscrimineerd op de arbeids­ markt. Dit leidt tot spanningen, aldus Van de Broeck. Verder ont­ staat op grote schaal demotivatie als gevolg van langdurige werk­ loosheid. Voor deze problemen bij ROVAK een oplossing bieden. De achtergrond van dit plan is dat we moeten evolueren n a a r de „ge­ transformeerde groei": „Niet meer goederen maar meer diens­ ten, geen versobering maar meer geestelijke omtplooiing van de mens." De Belgische professor hanteert zes randvoorwaarden voor RO­ VAK: aanvaarding van de be­ staande kapitalistische struc­ tuur, aanvaarding van het groei­ principe, streven n a a r volledige werkgelegenheid („zoveel moge­ lijk mensen de kans geven om te werken"), beperking tot betaalde arbeid, behoud van welvaart en „doorbreking van de rechte lijn." Met dit laatste doelt hij op „het door elkaar zwieren van schooi­ en werktijd." Door elke werkne­ mer drie maanden vakantie te ge­ ven in plaats van de huidige maand moeten extra werknemers aangenomen worden. Van den Broeck heeft berekend dat hier­ door de werkloosheid beëindigd kan worden. De vakantie roteert, zodat niet iedereen tegelijk z'n vrije dagen heeft. De extra loon­ kosten, aanwervingskosten en eventuele opleidingskosten mo­ gen op korte termijn niet ten laste komen van de werkgever of werk­ nemer. Daarom moet de overheid een loonsubsidie aan de bedrijven geven.

Premies De financiering hiervan vindt plaats door middel van de sociale premies. Het totale bedrag wat nu al aan premies binnenkomt is groot genoeg om de netto­loon­ kosten te dragen. Dé overheid hoeft per saldo alleen het netto­ loon te betalen, de rest krijgt ze toch weer terug. Verder kan men volgens Van den Broeck besparen op de ziektewetuitkeringen, om­

wordook bloeddonor

020 123456

é

1,

!,­• ~

ft

San Fu Maltha dat de werknemers door de lange­ re vakanties minder vaak ziek zijn. Doordat een aantal mensen van het lagere uitkeringsniveau gaat n a a r het hogere minimumloon kunnen meer producten ver­ kocht worden. Hierdoor zal meer BTW bij de overheid terechtko­ men ('inverdieneffecten', red.). Op langere termijn kan de werk­ gever gaan bijdragen in de extra­ kosten door hogere verkopen en stijgende productiviteit. Oorzaak voor dit laatste is de maand va­ kantie die iedere werknemer in de huidige situatie opneemt: deze wordt n u productief gemaakt. Bovendien zijn er geen uitbrei­ dingsinvesteringen nodig want het bestaande machinepark wordt optimaal benut, aldus pro­ fessor Van den Broeck. Tijdens de discussie, aan het eind van de lezing, bleek dat men in de zaal nogal wat organisatorische problemen voorzag bij invoering van het roterende vakantie­sys­ teem. De onmisbaarheid van de bedrijfsleiding, de schoolvakan­ ties en te weinig aanbod van ge­ schikt personeel zijn echter geen onoplosbare problemen volgens de Belgische professor. „Onmis­ baarheid is alleen een psychologi­ sche barrière en kan als pure or­ ganisatorische kwestie opgelost worden." Wat betreft de school­ vakanties zei hij dat de school altijd een afgeleide is geweest van de bedrijfsarbeid, ook nu „moeten de scholen weer aangepast wor­ den aan de door ROVAK veran­ derde arbeidssituatie." Ook vond hij dat wanneer er te weinig geschikt personeel gevon­ den kan worden, het bedrijf zelf m a a r mensen moet op gaan lei­ den.

Zwarte geldcircuit Op de vraag of het zwarte geldcir­ cuit niet zal toenemen vanwege de stijgende hoeveelheid vrije tijd antwoordde hij: „Dit zal niet toe­ nemen omdat het inkomen gelijk blijft, juist bij een toename van de werkloosheid en een afname van het inkomen neemt het zwarte geld toe." Of een loodgieter die in z'n vrije tijd diploma's haalt nu niet onbetaalbaar zal worden, vroeg een ander. Volgens Van den Broeck zal dit niet het geval zijn omdat hij zich of als loodgieter zal aanbieden of bijvoorbeeld als burgerlijke ingenieur. De welbespraakte Vlaming zag dus weinig problemen en ook na afloop bleef hy zeer optimistisch. We stelden hem een paar vragen.

Amsterdam en omstreken.

Kritiek

Zal ROVAK niet leiden tot frictie op de arbeidsmarkt? „Op korte termijn zal er waar­ schijnlijk frictie ontstaan op de arbeidsmarkt door het ROVAK­ plan maar dit kan op langere ter­ mijn opgelost worden door bij­

''•' fvéfsMa

t

t

^

^

*

Prof. J. van den B roeck is optimistisch heeft... (Foto AVC/VU). voorbeeld bedrijfsopleidingen. Ook ben ik een voorstander van polivalentie, dat wil zeggen dat men een stevige basis moet heb­ ben om zich aan te passen aan verschillende taken." Zijn er externe effecten wanneer bijvoorbeeld Nederland de rote­ rende vakanties wel toepast en an­ dere landen niet? „Voor ondernemingen die expor­ teren zal het wel uitmaken maar dit kan opgelost worden door deze bedrijven langer te subsidiëren. Misschien zal er iets meer ge­ ïmporteerd worden en iets meer op vakantie naar het buitenland gegaan worden. Wanneer men echter drie maanden vakantie heeft dan is de dimensie van die vakantie totaal anders, ze zullen niet helemaal gevuld worden met buitenlandse reizen." Waarom is Uw plan niet gericht op nulgroei, hetgeen gesien de miliew­ problemen misschien wel wense­ lijk is? „Nulgroei betekent stilstand en dan krijg je een herverdelingspro­ ces. Wanneer we het allemaal goed hebben dan is er geen enkel probleem. Niet iedereen heeft het echter momenteel goed. De club van Rome waren rijke industrië­ len, geen mensen uit ontwikke­ lingslanden. Wel kunnen we door meer diensten te produceren in plaats van meer goederen minder afvalproblemen laten ontstaan. Verder kan de technologie een heleboel groeiproblemen opvan­ gen. Die technologie is er mis­ schien nog niet maar men zal nooit technologie ontwikkelen wanneer men niet met de neus voor de m u u r staat: ik ben een van die technologie­optimisten. Bovendien nog meer werkloos­ heid en nog minder productie en dan hebben we misschien wel een heel zuivere natuurbodem, maar ja..."

over de kansen die sijn plan

„Iets te royaal" Maar sijn er dan geen beswaren aan te geven voor dit ROVAK­ plan? Dr. B. Compaijen ­ inleider van de lezing en als macro­econoom verbonden aan de VU ­ ziet wel enkele problemen: „Ik vind het plan wat aan de optimistische kant, ik ben wat pessimistischer over de effecten ervan. Ik vind dat professor Van den Broeck iets te royaal is met het instandhou­ den van het loon. Dit zal kosten­ ' stijgingen met zich meebrengen die niet gecompenseerd zullen worden door extra­afzetten, zeker als niet alle landen mee zouden doen. Europese coördinatie is noodzakelijk omdat anders de korte­termijneffecten negatief zullen zijn en de invoering van ROVAK verhinderen." Een andere VU­econoom, drs. N. van Hulst, vindt het idee niet slecht: „Arbeidstijdverkorting moet sowieso plaatsvinden maar niet op deze manier, niet door de overheid opgelegd." Daarbij is het plan veel te optimistisch en te mooi om waar te zijn, aldus Van Hulst. „ROVAK onderschat de micro­economische knelpunten." Ten eerste bestaat in elk bedrijf een interne arbeidsreserve, zegt hij. Hierdoor kan men meer pro­ duceren met hetzelfde aantal werknemers. Ten tweede bete­ kent minder ziek zijn ook een pro­ ductiviteitsstijging waardoor minder extra­werknemers nodig zijn. Ten derde zijn er heel wat aansluitingsproblemen tussen vraag en aanbod op de arbeids­ markt. Deze knelpunten leiden tot een geringer werkgelegenheidseffect dan voorzien en een financie­ ringsproblematlek. De financie­ ring van ROVAK loopt alleen glad wanneer drie knelpunten zich niet voordoen. Verder is het idee dat de productie zal stijgen door een extra maand werken

De vakbonden en werkgeversor­ ganisaties zijn ook niet onver­ deeld positief over het ROVAK­ systeem. Volgens Van den Broeck staat de Belgische vakbond posi­ tief tegenover zijn ideeën maar om tactische redenen treedt men niet naar buiten. De Belgische ondernemers zijn meer geïnteres­ seerd in looninlevering dan in ar­ beidstijdverkorting. „Ze halen het maximum eruit totdat er een breekpunt zal komen en men bij wijze van spreken de straat op zal breken, dan zal men wel voor RO­ VAK willen kiezen." Het FNV kan ondanks enig aan­ dringen geen commentaar geven op het roterende vakantieplan omdat de desbetreffende persoon die er alles over weet op vakantie is. Over onmisbaarheid gespro­ ken. De heer Terpstra, bestuurder ar­ beidsvoorwaarden van het CNV, vindt het plan van de Belgische professor in principe een goed idee. „Wij vinden echter dat iede­ re bedrijfstak zelf moet uitzoeken welke vorm van arbeidstijdver­ korting het beste is. In dat idee nemen we ROVAK als een moge­ lijkheid mee. Zijn berekeningen werken in de praktijk echter niet zo geweldig goed. Werkloosheid is zeer bedrijfstak­verschillend en beroepsgroep verschillend. Ver­ der is het de vraag of het behoud van loon reëel is en of herbezet­ ting en productiviteitsontwikke­ ling succesvol is. Daarbij heeft Nederland zich vaak riJk gere­ kend met inverdieneffecten die niet gekomen zijn. Overigens gaan een heleboel bedrijfstakken niet dicht." De heer P. Wouters, medewerker public relations en persvoorlich­ ting van het VNO, zegt dat het Verbond het ROVAK­idee op zichzelf niet zo raar vindt. „Maar er zitten nogal wat organisatori­ sche en financiële aspecten aan vast, waaraan niet zo gedacht is. Vooral wat betreft de financiële aspecten: hij heeft veel inverdie­ neffecten meegerekend. Deze zijn niet altijd even consequent ge­ bruikt en bovendien ga je dingen verdelen die nog niet verdiend zijn. Drie maanden betaalde va­ kantie met behoud van loon kan wanneer er aan een hele hoop voorwaarden is voldaan. En dat is n u juist het probleem: aan als, dan heb je weinig." Al met al bestaan er nogal wat bezwaren tegen ROVAK. Niette­ min lijkt dit roterende vakantie­ plan een waardevol arbeidstijd­ verkortingsaltematief te bieden voor bepaalde bedrijfssectoren. Hoewel professor Van den Broeck een overtuigd aanhanger is van de econoom Keynes, heeft hij in zijn plan niet alleen gedacht aan stimulering van de vraag (stij­ ging netto­beschikbare inkomen) m a a r ook aan de aanbodsontwik­ keling (optimale benutting van de kapitaalgoederenvoorraad). De simpelheid van ROVAK is eerder positief te noemen dan ne­ gatief en het begrip Europese co­ ördinatie wordt al te vaak mis­ bruikt om de impotentie van een economisch beleid te verhullen. Toch wordt er weinig aandacht besteed aan het ROVAK­altema­ tief. Waarom? Waarschijnlijk speelt het te grote optimisme van de Belgische professor wel een rol. Van den Broeck zelf noemt drie redenen: onveranderbaarheid van de bestaande ideeën, domi­ nantie van het economisch aan­ boddenken en ondernemers die liever looninlevering zien dan ar­ beidstijdverkorting. Verder is men misschien plan­ moe volgens dr. Compaijen. Ten slotte noemt Wouters nog de rol van CAO­partners: „Zü zijn die­ genen die de arbeidstijdverkor­ ting in de praktijk moeten uitvoe­ ren en zij houden alles graag bij het oude."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen