Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 93

AD VALVAS — 14 OKTOBER 1983

5

Duizend bloemen bloeien op dag van Wetenschappelijke Werkers Voor mensen en groeperingen die door middel van wetenschappelijk onderzoek verbetering aan willen brengen in hun woon-, werk- of leefsituatie, maar voor de financiering van dat onderzoek niet over de benodigde gelden beschikken, is de laatste jaren een redelijke infrastructuur van voorzieningen ontwikkeld. In diverse universiteitssteden draaien soms al weer een paar jaar wetenschapswinkels. De Vereniging van Wetenschappelijke Werkers (VWW) achtte daarom de tijd rijp de balans op te maken en congresseerde vorige week zaterdag in Utrecht over het thema „Wetenschap voor sociale bewegingen". Over de recente notitie van minister Deetman over de toegankelijkheid van wetenschappelijk onderzoek voor kansarmen, is de VWW tamelijk tevreden bleek op het congres in de Domstad. In die~ notitie wordt de positie van de wetenschapswinkels immers geconsolideerd volgens de VWW. Minder tevreden was de Vereniging over de voorgestelde drempel in de vorm van een eigen bijdrage van de onderzoeksvrager. Een bestuurslid: „Waarom moet een contactpersoon van het werklozenoverleg in zijn portemonnaie tasten, terwijl staatssecretaris De Graaf geen van de zeventien pakjes Brio die hij volgens de Volkskrant in z'n ijskast heeft staan hoeft in te leveren als hij weer een opdracht geeft voor een onderzoek naar het verschil tussen minima, echte minima en hele echte minima?" Meer dan vijftig procent van de onderzoeksvragen die via wetenschapswinkels worden bemiddeld, hebben betrekking op terreinen als volksgezondheid, arbeid en gezondheid, volkshuisvesting en bedrijfsorganisatie. Opvallend laag scoren thema's als werkgelegenheid, economie, defensie en vrede, terwijl dat toch onderwerpen zijn die daaglijks in het nieuws zijn en waarop heel wat actie gevoerd wordt. Twee dingen kunnen daar de oorzaak van zijn: óf actievoerders en belangengroepen ervaren op deze terreinen weinig tekort aan wetenschappelijke kennis om adequaat te kunnen opereren, óf er bestaan binnen de universitaire muren geen onderzoekstraditie, in actie toepasbare kennis of onderzoeksmogelijkheden op genoemde gebieden. In de ochtenduren van de congresdag vond een presentatie van diverse onderzoeksprojecten die de afgelopen jaren in opdracht van sociale bewegingen tot stand zijn gekomen plaats.

Onderzoek Junne

Een van de meest interessante voorbeelden kwam van Gerd Junne, hoogleraar internationale betrekkingen aan de UvA. Het initiatief voor zijn onderzoek naar de relatie tussen bewapening en ontwikkeling in Zuid-Azië ging uit van Pax Christi. Deze organisatie vermoedde dat de bewapening in de geïndustrialiseerde landen bewapeningsprocessen in landen van de Derde Wereld aanwakkert en dat is nadelig voor de arme bevolkingsgroepen in die landen. Aangezien wapenproductie zeer kostbare research vereist, hebben wapenproducerende ondernemingen het grootste belang erbij de kosten hiervoor over zoveel mogelijk schouders te verdelen. Daardoor ontstaat een „push-effect" van technologieexport naar ontwikkelingslanden, zo is het vermoeden. De politieke conclusie bij een dergelijke redenering ligt voor de hand: als wij iets willen doen voor de ontwikkeling in de Derde Wereld dan moeten wij stoppen met de eigen wapenproductie. Junne en zijn medewerkers proberen nu processen van de internationale arbeidsverdeling in de productie van wapens in kaart te brengen. Pax Christi hoopt de resultaten van het onderzoek te

Wim Crezee kunnen gebruiken voor de campagne „Stop de wapenwedloop, begin met conversie" (omschakeling van wapenproductie op vredesproductie), om daarmee ook een brug te slaan tussen vredesbeweging en Derde Wereld-beweging. Junne verwachtte echter dat de relaties tussen bewapening hier en ontwikkeling of onderontwikkeling in Derde Wereld-landen ingewikkelder in elkaar steken dan Pax Christi denkt. En precies op dit punt zag Junne beperkingen en dilemma's in het verrichten van wetenschappelijk onder-

het benodigde bedrag om malaria voor alle tijden de wereld uit te helpen wordt uitgegeven aan bewapening. Met dergelijke vergelijkingen wordt impliciet gesuggereerd dat als we nu maar minder zouden uitgeven aan bewapening; er meer geld zou vrij komen voor voedsel, medische projecten en dergelijke. Het is echter zeer de vraag of dat zo werkt. Junne: „Voor een politieke campagne lijkt het me zeer goed aan dergelijke vergelijkingen vast te houden en concrete uitgaven van regeringen tegenover elkaar te plaatsen. Het zijn feiten die iedereen weet of zou kunnen weten en waarvoor je geen wetenschappelijk onderzoek nodig hebt. Toch denk ik dat daarnaast dergelijk onderzoek nodig is. Bijvoorbeeld naar de vraag: in hoeverre zijn in landen van de Derde Wereld voorwaarden voor een positieve relatie tussen wapenproductie en ontwikkeling afwezig die in het verleden in westerse landen wellicht wèl aanwezig waren?" Aan het slot van zijn betoog meldde Junne dat een advertentie voor een onderzoeker voor dit onderzoeksproject 83 brieven had opgeleverd. Aangezien minstens de helft van de reflectanten volgens Junne gekwaUficeerd is dit onderzoek uit te voeren, vroeg hij zich af hoe in dit land van dit

Marlies ter Borg, de nieuwe voorsitter van de Vereniging van Wetenschappelijke Werkers. (Foto Bram de Hollander) bloeiende bloemen, niet om één gladgeschoren gason", aldus het beleidsplan.

Pendule

Tijdens de forumbijeenkomst in de avonduren stonden de contouren van een progressief wetenschaps- en technologiebeleid ter discussie. De stellingen die de VWW had opgesteld kregen het in de discussie zwaar te verduren. Zo werd de stelling dat wetenschap en technologie dienen bij te dragen aan de bevrijding van de mens alom als te vaag getypeerd. PvdA-kamerlid Jacques Wallage wees op de politieke context van dit moment: „Als we hier vanavond praten over zeggenschap van betrokkenen en maatschappelijke organisaties over het onderzoek, dan moeten we goed in de gaten houden dat de pendule momenteel de andere kant opswingt. De2ie regering maakt zich namelijk juist in hoge mate zorgen of de marktsector wel voldoende bediend wordt door wetenschappelijk onderzoek." Wallage zag weinig heil in het voorstel „niet-gevestigde belangen" in de wetenschapsbeoefening veilig te stellen door ze een bepaald percentage van een geldstroom toe te kennen. „In plaats van het oormerken van bepaalde budgetten, lijkt het me van belang dat instellingen als ZWO en universiteiten die maatschappelijke prioriteiten gaan opstellen." Het gaat erom, zo betoogde hij, te voorkomen dat je slechts marginaal bezig bent en de „bulk" van de centen voor wetenschappelijk onderzoek buiten de politieke discussie houdt.

ben huns Inziens maatschappelijk zinvolle onderzoekingen te verrichten. Volgens Jacqueline Cramer, van de vakgroep wetenschapsdynamica UvA en bestuurslid van Milieudefensie, is het probleem vooral dat onderzoek via de wetenschapswinkels ten gevolge van de huidige beoordelingsmechanismen aan de universiteiten nog te veel als tweederangs on-, derzoek wordt gezien. Er valt voor wetenschappers dan weinig eer te behalen aan onderzoek voor sociale bewegingen. . Nijs Keppel, werkzaam bij de afdeling onderzoek van de FNV, wees op de alleenheerschappij van het management in bedrijven ten aanzien van research development-afdelingen. Hij pleitte ervoor na te gaan op welke wijze werknemers in bedrijven dit monopolie kunnen doorbreken. Voorzitter TYip (voormalig minis-' ter voor wetenschapsbeleid) rondde de discussie af door z'n verbazing uit te spreken over de geringe pubUeke aandacht voor het wetenschapsbeleid. Hij vond het echter zeer verheugend dat de FNV zich nu hierover wat drukker maakt, onder andere door de uitgave van de nota „onderzoekswensen van de FNV". „Het is namelijk zo dat er één groepering is die die belangstelling al jaren heeft; dat zijn de ondernemers."

Vervolg vanpag. 3 belang van de economische toekomst. Niet verwonderlijk dit standpunt als je bedenkt dat het eerste science park in de VS stond in de buurt van San Fransisco.

Beunhazen?

In het zusterblad van EM Elseviers Weekblad van vorige week worden de wetenschappers die hun commerciële activiteiten, ondergebracht in dubieuze stichtingen, nu zo graag naar science parken verhuizen als beunhazen afgeschilderd, alleen uit op eigen voordeeltjes. Initiatiefnemer van het Groningse park prof. Witholt wordt „geciteerd" maar „met een weinig scrupuleus uit z'n verband gerukt citaat". Bert Meulman herinnert aan een afspraak die het CvB ooit maakte nl. dat de opbrengst van octrooien deels naar het centrale niveau, deels naar het faculteitsniveau en deels naar het vakgroepsniveau Ook Egbert Boeker, hoogleraar fy- hoort te gaan. De universiteit sica aan de VU, voelde weinig moet wat hebben i.v.m. de kosten voor het VWW-voorstel om op voor een octrooi en op dat niveau grote schaal ruimte voor onder- zou er ook iets te moeten vloeien Het forum reageerde scherp op de stellingen die de Vereniging had. zoek ten behoeve van progressie- naar een centraal onderzoeksaangedragen. V.l.n.r. Nijs Keppel (FNV), Boy Trip (oud-minister weten- ve maatschappelijke bewegingen fonds om wetenschappen die schapsbeleid, voorsitter), Jacques Wallage (Tweede Kamerlid PvdA) en te reserveren. Hij vroeg geen octrooien kunnen aanvrazich af Egbert Boeker (hoogleraar natuurkunde VU). (Foto Bram de Hollander) hoe je bestuurlijk kunt afdwingen (zoals theologie) mee te laten gerudat onderzoekers een bepaald profiteren. De rest mag naar fazoek voor sociale bewegingen: „enorme reservoir en potentieel percentage (de VWW had 25 pro- culteit en vakgroep als extra pre„Hoe complexer de internationa- van gemotiveerde ondersoekers" cent voorgesteld) van hun tijd be- mie en ter stimulering van het le wapenhandel in elkaar zit en gebruik kan worden gemaakt. steden aan dergelijk onderzoek. onderzoek. Meulman vindt dat dus hoe complexer je onderzoeksBovendien, zo vervolgde hy, is het óók de uitvinder zelf best wat resultaten zijn, des te moeilijker mag overhouden als de opbrengst zo dat bijvoorbeeld de vredesbeRommelig zullen actiegroepen dergelijke van zijn vinding zó is dat zijn saweging alleen maar geïnteresanalyses kunnen volgen en des te Na de lezingen en discussiegroe- seerd is in één bepaald soort on- laris dat onvoldoende compenkleiner is de mobiliserende wer- pen met diverse sociale bewegin- derzoek, nl. naar sociale verdedi- seert. Dat lijkt hem niet onbillijk. king die van zo'n onderzoek uit gen, was in de middaguren van ging. Het hele brede terrein van Hij is in goed gezelschap van de zou kunnen gaan. Dat vind ik een het congres plaats ingeruimd varianten tussen deze vorm van Octrooiwet die óók vindt dat de voor een ledenvergadering van de fundamenteel dilemma in de inverdediging en kemwapenverde- uitvinder een zeker recht heeft op teractie tussen wetenschap en sa- VWW. diging, wordt door de vredesbewe- een deel van de opbrengst als zijn menleving. Wetenschappelijke De vergadering bood soms een ging als niet interessant gezien salaris niet het niveau had dat resultaten die je met een goed rommelige aanblik. Eén lid vroeg om te onderzoeken. con- past bij een onderzoeker die zo geweten kunt verantwoorden, op een gegeven moment vertwij- cludeerde Boeker datHieruit vindingrijk is. Maar daarover universiteizijn vaak vrij complex en laten feld wat nu precies de doelstellin- ten ook los van sociale bewegin- zullen de meningen op een unimulti-causale samenhangen dui- gen van de VWW zijn. En studie- gen de speelruimte moeten heb- versiteit zéker uiteenlopen. delijk worden, waaruit moeilijk club of een organisatie die regeleenduidige conclusies te trekken matig standpunten naar buiten zijn," aldus Junne die het overi- brengt? Maar het kersverse begens op zijn weg zag samen met stuur onder voorzitterschap van Pax Christi hierover te discussië- Marlies ter Borg straalde onmisren. kenbaar werklust uit. Het presenteerde een ambitieus beleidsOok op andere wijze illustreerde plan onder de titel „Het VWW conJunne de relatief zelfstandige be- tra Big (Lid één: „t lijkt Binnen de Studentenraad VU over gegevens van de universitekenis van zowel wetenschappe- wel eenBrother" tegen een olifant!"; (SRVU) is een „oriëntatiewerk- teitsraad, de faculteiten en de lijk onderzoek als sociale en poli- lid twee:muis „kunnen we niet beter groep" in wording. Vijf SRVU- landelijke studentenvakbond. tieke bewegingen. vóór sijnT' Voorzitster Ter leden hebben het plan opgevat De eerste bijeenkomst van de Er wordt vaak gewezen op het on- ergens Borg: „Ja, we waren als bestuur een werkgroep te vormen voor het werkgroep, waarvoor enthousiasvoorstelbaar hoge bedrag dat in ook niet so gelukkig met de titel"). verzamelen, uitwerken en vervol- te medewerkers worden gede wereld uitgegeven wordt aan In dit beleidsplan wordt naast de gens weer verstrekken van infor- vraagd, vindt plaats op maandag bewapening: zo'n 800 miljard dol- bestaande werkgroepen een aanmatie over problemen op univer- 17 oktober a.s. om 12.00 uur in de lar per jaar - een bedrag dat gelijk tal nieuwe aandachtsgebieden SRVU-barak. De bedoeUng is dat is aan het totale inkomen van de voor de VWW genoemd: informa- sitair of (sub)facultair niveau. vijftig armste landen in de we- tiebeleid, medische technologie, Zo'n werkgroep kan voor studen- een dergelijke bijeenkomst eens reld. Of om een ander schril con- wetenschaps- en technologiebe- ten belangrijk zijn daar „er nu per veertien dagen wordt gehoutrast te schetsen: uit rapporten leid en bewapening en technolo- vaak nauwelijks bekendheid is den. De volgende datum staat ook van de Verenigde Naties blijkt gie. De VWW wil op deze terrei- over gevolgen van allerlei maat- al vast: 31 oktober zelfde tijd, zelfdat het programma van de We- nen vooral een platform voor kri- regelen van bovenaf", zeggen de de plaats. Wie inlichtingen over initiatiefnemers. Zij denken o.a. oriëntatiewerkgroep wil inwinreldgezondheidsorganisatie voor discussie bieden. „Een dis- informatie te verzamelen via het nen kan op werkdagen tussen de uitbanning van malaria stag- tische vraagt om een open voorzittersoverleg van de SRVU. 13.00 en 16.00 uur terecht op de neert wegens geldgebrek, terwijl cussiecultuur meningsvorming, om duizend Daar heeft men de beschikking SRVU-barak (tel. (548)3600. (Red.) per dag meer dan het dubbele van

SRVÜ-werkgroep voor informatie aan studenten in wording

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen