Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 117

3

AD VALVAS — 28 OKTOBER 1983

'Brevet van onvermogen' voor Deetman op diskussiedag bezuinigingen

Beroepsbestuurders beter voor universiteit in magere jaren Hoe kan het wetenschappelijk onderwijs met minder middelen een grotere stroom van studenten in kortere tijd als afgestudeerden op de markt brengen onder handhaving van de kwaliteit van het onderwijs en van de onderzoekproduktie? Deze vraag stond centraal op een diskussiedag in de Rotterdamse Erasmus Universiteit, waar universitaire bestuurders uit het hele land op 21 oktober samenkwamen om de door de bezuinigingen opgelopen schade op te nemen. Het valt mee, volgens de deskundigen. Minder tevreden zijn de bonden. Zij bedachten minister van onderwijs Deetman met een „brevet van onvermogen". Cum Laude. Deetman opende de bijeenkomst met te zeggen dat zijn beleid erop gericht was de doelmatigheid te bevorderen. In het verleden was daarvan te weinig terecht gekomen. Dat moest n u in versneld tempo tot stand gebracht worden. Na deze woorden trok hij zich terug, naar Den Haag. Een van de landen waar men al ervaring met het bezuinigen in het wetenschappelijk onderwijs heeft, is Engeland. Prof. Keith Clayton, vice-voorzitter van het University Grants Committee een instelling die tussen overheid en universiteiten staat en de bezuinigingen op het Engelse HO vaststelde - zag positieve kanten aan bezuinigingen. Zo noemt hij het voorbeeld van de universiteit van Aberdeen, die 160"van de 600 arbeidsplaatsen moest inleveren. Doordat die inkrimping gepaard ging met een goed reorganisatieplan en aanstelling op grote schaal van niet-betaalde arbeidskrachten ontstond er een nieuw élan. De universiteit bloeit als nooit tevoren. In Oxford daarentegen (plm. ^h- % verlies van arbeidsplaatsen) waren stmkturele maatregelen uitgebleven. Daar moddert men nog steeds maar wat aan, zo konden wij uit de woorden van Clayton concluderen. Hij ging overigens niet zo ver een zonder meer louterend effect van bezuinigingen te verwachten. Hoe staat het met de Nederlandse universiteiten? Zijn ze bestuurlijk en inhoudelijk opgewassen tegen ingrijpende maatregelen van buitenaf? Prof. drs. E. L. Berg, bestuurskundige te Rotterdam, was daarover somber gestemd.

Vuilnisbak De bestuursstruktuur van het wetenschappelijk onderwijs is te amateuristisch en te versnipperd om de bezuinigingen aan de universiteiten rationeel tot stand te doen komen. Met de totstandkoming van de wet universitaire bestuurshervorming in 1970 werd gekozen voor de democratisering, ten koste van het management. Daarvan worden de wrange vruchten geplukt, nu er een groot aantal belangen moet worden afgewogen in het kader van afslanking, taakverdeling, concentratie of andere verhullende benamingen die er voor bezuinigingen zijn ontwikkeld. De besluitvorming binnen de universiteiten vindt plaats volgens het zogenaamde „vuilnisbakmodel". Dit model staat tegenover modellen die een rationeel besluitvormingsproces beschrijven. Deze laatste modellen gaan ervan uit dat de besluitvormers de problemen kennen en de doelstellingen in volgorde van belangrijkheid weten te plaatsen. Ook bekend zijn de middelen om tot de oplossingen te komen. De optimale oplossing wordt vervolgens gekozen na een gedegen kosten- baten analyse. Dat deze vorm van besluitvorming niet tot stand komt wijt Berg aan een aantal factoren. Zo zijn de doelstellingen van de universiteit als organisatie uiteenlopend en slecht gedefinieerd. Ver-

EiMe van der Veen der is het produktieproces - de theorie is ontwikkeld aan de hand van de praktijk in het bedrijfsleven - niet gestruktureerd door harde technologie. Dat laatste maakt beslissingen bij de spoorwegen of in een kledingfabriek vaak overzichtelijker. Daarom dus het vuilnisbakmodel, een term die gekozen is, omdat de inhoud van een vuilnisbak toevallig is. In het vuilnisbakmodel is het m a a r de vraag of er problemen en/of oplossingen zijn. Verder is het toevallig of bestuurders aan de besluitvorming deelnemen en is het de vraag of het besluit wel genomen wordt op het moment dat het probleem urgent is. Belangrijke oorzaak van dit verschijnsel is dat bestuurders geen professionals zijn. Dat is o.m. te wijten aan het feit dat er in brede kringen van de universiteit minachting bestaat voor het management. Ook werkt in het nadeel van een goed functioneren van het management de scheiding van beheer en beleid. Op het hoogste niveau is dat verdeeld over college van bestuur enerzijds en de universiteitsraad anderzijds. Berg, tevens voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, vergelijkt dat met de situatie, zoals die bestaat in het gemeentelijk bestuur. Daar zijn beide taken aan één orgaan, de gemeenteraad, opgedragen. Zulk een struktuur werkt in de praktijk beter. Toch zag Berg nog lichtpunten. De huidige bestuursstruktuur k a n zich aan het vuilnisbakmodel ontworstelen als het universitaire management professioneel wordt en de registratie en administratie dusdanig verbeterd wordt, dat gegevens over de kwaliteit van het produkt beter en sneller beschikbaar zijn.

Doelgericht Wat betekenen de bezuinigingen voor de kwaliteit van de instellingen voor hoger onderwijs? Prof. dr. J. J. M. Ritzen heeft vijf ingrijpende bezuinigingsmaatregelen tegen die achtergrond bekeken. De vijf, invoering twee-fasenstruktuur, de nota Beiaard, de voorwaardelijke financiering, de nieuwe rangen- en salarisstrukt u u r voor het WP en de operatie TVC kunnen de kwaliteit van het onderwijs en onderzoek verbeteren. Nu de overgang van eliteuniversiteit n a a r massa-universiteit gestalte krijgt, is het zaak het onderwijs zo in te richten dat de afgestudeerden een opleiding achter de rug hebben die afgestemd is op de vraag van h u n toekomstige werkgevers. Die vragen om doelgerichte academici, de tegenwoordige academicus is eerder middelgericht. De twee-fasen-struktuur kan een positieve invloed hebben op deze ontwikkeling. Vooral het instit u u t van de vrije studierichting lijkt de student een brede opleiding, noodzakelijk voor flexibiliteit, te kunnen leveren. In dit verband betreurde Ritzen het dat

vanwege stmkturele drempels de invoering van dergelijke studierichtingen achterblijft bij de behoefte daaraan. De onduidelijkheid omtrent de invulling van de tweede fase frustreert de ontwikkeling daarvan. Ritzen riep het ministerie op het verstoppertje spelen op dit p u n t te beëindigen. De TVC-operatie moet beschouwd worden als een inhaalmanoeuvre. Planning van het WO is te lang uitgesteld. In zekere zin is de TVC-operatie driejaar te vroeg gekomen. Als in 1986 de voorwaardelijke financiering ingevoerd is, zijn er namelijk duidelijkere criteria voor de beoordeling van de kwaliteit van onderzoek. Beide, TVC en voorwaardelijke financiering, kunnen een positieve invloed op de kwaliteit hebben. Overigens is dat wel afhankelijk van de nadere invul-

op verwachtingen omtrent komende ontwikkelingen. Ritzen pleitte verder voor een versterking van de positie van de universiteiten t.o.v. het ministerie van onderwijs. Daar komen alle lijnen samen en vanuit haar surplus aan kennis ontwikkelt het ministerie een macht die zij niet graag uit handen zal geven. Aanbeveling verdient het derhalve te komen tot een overlegorgaan, bestaande uit deskundigen, dat een positie tussen universiteit en ministerie zal innemen. Dit orgaan zou de voorwaardelijke financiering moeten regelen.

Vakaturebank Bezuinigingen gaan ten koste van het personeel, mr. W. G. Koppelaars, voorzitter van het personeel-portefeuillehouders-overleg bestreed de opvatting als zou de

onbetaalde arbeid. Onduidelijkheden over de wachtgeldregeling staan een soepele uitvoering van dit beleid vooralsnog in de weg. Vrijwillige uittreding is niet populair. Om de doorstroom van universitair personeel van de ene instelling naar de andere te bevorderen is inmiddels besloten een universitaire vakaturebank in Utrecht op te richten. Koppelaars ontkende verder dat de ambtelijke tak van de universiteiten te zwaar zou zijn. Deze geluiden worden o.m. van de R.A.W.B. en van sommige parlementariërs vernomen. Hij vroeg zich af of genoemde personen en instelling wel op de hoogte waren van uitvoeringsproblematiek waarmee de colleges van bestuur worden geconfronteerd. Toenemende spanning verwacht Koppelaars. Enerzijds tussen met ontslag bedreigde personen en h u n instelling, anderzijds, in de beleidssfeer, tussen de doelstelling van doelmatig onderwijs en onderzoek en het verlangen zoveel mogelijk personeel aan de universiteit te behouden. Al met al duidelijke taal op de door de Rotterdamse no-nonsense universiteit georganiseerde diskussiedag. Het enige gemor kwam van de vakbonden en studentenbonden die aan minister Deetman een „brevet van onvermogen" kwamen aanbieden. De

De sprekers hadden tenslotte gesamenlijk sitting in een forum. (Foto Arend Jan Vleming). ling van de TVC-beslissingen. De voorwaardelijke financiering is in zoverre positief, dat de wetenschap voortdurend zelfkritiek zal moeten hebben. Kritiek, vooral van de kant van alpha,- en gamma-wetenschappers op deze s t r u k t u u r wees Ritzen van de hand. Het bezwaar uit die hoek onderzoek is een individuele zaak - gaat voorbij aan moderne ontwikkelingen op het gebied van data-verwerking en lijkt meer gestoeld op de huidige praktijk dan

WO moet commerciëler De universiteiten en hogescholen in Nederland moeten zich commerciëler opstellen ten opzichte van het bedrijfsleven dat van de op de instellingen aanwezige kennis profiteert. Dit verklaarde prof. dr. J. Ross tijdens zijn intrede als hoogleraar in de fysische chemie der processen aan de TH Twente. Volgens Ross, die zijn beweringen o.a. stoelde op ervaringen die hij had opgedaan b« de universiteit van Bradford (Groot-Brittannië), is een duidelijk beleid nodig voor het verwerven van patenten en octrooien door de instellingen. Zo moeten universiteiten en hogescholen royalties vragen voor octrooien die het bedrijfsleven dank zij contractonderzoek heeft kunnen verwerven.

TVC-commissie zich pas in een laat stadium met de sociale aspekten van de bezuinigingen zijn gaan bezighouden. Al vanaf het begin is dat sociaal beleid agendap u n t geweest. Altijd is de doelstelling geweest het aantal gedwongen ontslagen tot een minimum te beperken. Bovendien moest de overplaatsing n a a r andere universiteiten mogelijk zijn. Later werden deze uitgangspunten verruimd: deeltijdarbeid, vervroegde uittreding, deeltijd-ontslag en

bewindsman had dit brevet, waaraan het predikaat „cum laude" was verbonden, verdiend met „zijn grote inspanningen ten behoeve van de afbraak van het wetenschappelijk onderwijs". Zij nodigden Deetman verder uit het mes in eigen departement te zetten. In het november- en decembernummer van het blad Beleid en Maatschappij zal uitgebreid aandacht geschonken worden aan deze „Dag Bezuinigingen".

Advertentie

CARL GUSTAV JUNG CYCLUS: November '83-februari '84 Een serie lezingen en films over de ideeën en inspiratie van Carl Gustav Jung. Met lezingen van Gilles Quispel, Heleen Crul, Manneke van Buuren, Leo Pannekoek, Sonny Herman en Agnes Wilkinson. Films: The Story of C. G. Jung, All Africa within us, A Matter of Heart, Video: Face to Face w/ith dr. Jung en workshop 'Droomparels' met George Brink en Willem Heuves.

SJAMANISME, HET GENEZENDE EVENWICHT Een serie lezingen, films en workshops over de oudste vorm van geneeskunde, van 2 tot 27 november. Met: Robert Hartzema (auteur van 'Sjamanisme, het genezende evenwicht'), Brant Secunda (Hulchol Shamanism), Jacques Lemoine (Hmong Shamanism), Joska Soos (Hongarije), Archie Lame Deer (Lakota) en filmpremières over Sjamanisme in de Himalayas, West Afrika, Bali, Brazilië en Namibië. Brochures op aanvraag. Entree: ƒ 9,—, ƒ 7,— (leden). DE KOSMOS, Prins Hendrikkade 142, Amsterdam. Tel. (020) 267477.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen