Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 260

AD VALVAS — 3 FEBRUARI 1984

„Je bent helemaal naar het einde van het strand gegaan (waar, soals je weet, vooral mannen te vinden sijn, in groepjes of met s'n tweeën) omdat nou, eigenlijk gewoon omdat het daar fijn is. Je denkt er eigenlijk niet so erg hij na, je wilt daar gewoon bij die kerels in de son liggen. Maar het geeft je wel steeds meer kriebels in je buik. Het gaat er nogal vrolijk aan toe. In het water Sitten twee slanke jongens op de schouders van een stel wat swaarder gebouwde mannen; se spelen ridder-tepaard. Op het strand, vlak bij de plaats waar je bent neergestreken, sit een groepje gebronsde mannen, allemaal evengoed gebouwd, die kaartspelen en naar een transistorradiootje luisteren. Naast je ligt een jongen te sonnenbaden. Hij is groot en blond, en alleen, net als jij. De son brandt so op je huid dat je je omdraait op je buik en je hoofd op je armen steunt. Zo lig je te luisteren naar de geluiden van de see, naar de radio en naar de stoeiende ridders." Een citaat uit het boek 'Homosexualiteit bij mannen', één van de vele werken die de laatste jaren over dit onderwerp zijn verschenen. Mannen bezig met mannen, mannencultuur. Homosexualiteit is er altijd geweest. Door de eeuwen heen gaat een golfbeweging van betrekkelijke tolerantie tot intolerantie en vervolging van mensen die zich aangetrokken voelen tot hun eigen geslacht. In deze eeuw, een tijd waarin de industriële, geprofessionaliseerde samenleving definitief haar beslag krijgt, wordt ook homosexualiteit ingepast in een apart vakje. Artsen en psychiaters bestempelden het als ziekte, katholieken en gereformeerden als zonde. Maar onder invloed van de sexuele revolutie in de jaren zestig en een groeiende, sterke homobeweging begon het tij te keren. In 1971 wordt artikel 248-bis uit het wetboek van strafrecht geschrapt. Dit artikel verbood „een meerderjarige ontucht te plegen met een minderjarige van hetzelfde geslacht". De medische wereld bestempelt homosexualiteit niet langer als ziekte en ook de kerken worden toleranter. Sinds kort is discriminatie van homosexuelen illegaal en organiseert de homobeweging jaarlijks een Gay Pride Day (nationale homodag) gehouden. Vorig jaar zomer werd - uniek voor de wereld - in Amsterdam het eerste congres gehouden over homosexualiteit: 'Onder vrouwen, Onder mannen, herkenningsvormen van mannencltuur vrouwencultuur.' De wetenschappelijke wereld laat zich niet onbetuigd. Aan verschillende universiteiten bestaan initatieven om te komen tot onderwijs en onderzoek rond homosexualiteit. Bij de Universiteit van Amsterdam en de Rijksuniversiteit van Utrecht is dit al sinds 1980 gerealiseerd. Onderwijs is van de grond gekomen en ook onderzoek neemt een aanvang. Het Studium Generale van de VU organiseert de komende twee weken vier lezingen op het gebied van homostudies. Reden voor Ad Valvas om eens te gaan kijken in de keuken van de werkgroepen die zich aan twee universiteiten bezig houden met homosexualiteit bij vrouwen en bij mannen. Tussen de beide „kristallisatiep u n t e n " van homostudies is de laatste tijd aardig wat discussie gevoerd. Hans Hafkamp spreekt In Folia Civitatis deze zomer van een vreedzame tegenstelling tussen deAm^erdam^e School en de Utrechtse Zuil. In de laatste twee nummers van Homologie (tweemaandelijks wetenschappelijk en cultureel tijdschrift voor homosexuele mannen en vrouwen) plaatsen de werkgroepen soms felle kritische kanttekeningen bij elkaars benadering. Structuur van Utrecht versus stijl van Amsterdam. De structuurbenadering met als kernwoorden emancipatie, discriminatie en structuurveranderingen in de maatschappij. De stijlbenadering draaiend om het nieuw gelanceerde begrip homosociaal, mannencultuur en vrouwencultuur. De beide velden zijn niet zo tegengesteld als wel eens wordt gesuggereerd. Er is een duidelijk accentverschil maar ze liggen eerder in eikaars verlengde, ze vullen elkaar aan. Wat de één niet doet doet de ander, de maatschappelijke kant in Utrecht, de sociaalculturele kant in Amsterdam. In 1978 werden aan de Universi-

Piet Verhoeven teit van Amsterdam (UvA) de eerste initiatieven genomen op het gebied van homostudies. Een groep studenten onder leiding van Mattias Duyves wilden in die tijd iets gaan doen met homosexualiteit en emancipatie. De groep begon met het opzetten van een tijdschrift voor homosexue-^ len. Dat is Homologie geworden, een tweemaandelijks wetenschappelijk en cultureel blad voor homosexuelen. Tegelijkertijd startten ze het homodocumentatiecentrum, nu bekend onder de naam Homodok aan de Weteringsschans in Amsterdam. Om het onderwerp wat meer in de belangstelling te krijgen organiseerden de initiatiefnemers ook maandelijks een avond waarop lezingen werden gehouden. Vanaf het begin werden er pogingen in het werk gesteld om een onderwijsprogramma aan de universiteit zélf tot stand te brengen. Die pogingen werden in 1980 beloond met een kandidaatsassistentschap bij de vakgroep versorgingssociologie bij het Sociolo-

Homostudies: van hom^

^mi .1'

Paula Koelemij: „ . . . homosociaal aanval op man/vrouw gisch Instituut van de UvA. Verzorgingssociologie houdt zich bezig met omgangsvormen van mensen in de ontwikkeling van de welzijnsstaat, de onderhandelingen tussen burgers en professionelen. Hoe tengevolge van professionalisering op verschillende terreinen, intimiteiten tussen mensen zich ontwikkelen. Het begrip homoseksualiteit is bij uitstek een resultaat van activiteiten in een professionele sfeer, namelijk van de medische wereld. Daarom paste de bestudering van homosexualiteit goed in het kader van verzorgingssociologie.

Veel belangstelling Het eerste onderwijsprogramma heette „Uitdoktering, inburgering en emancipatie" en werd gegeven door Mattias Duyves. In dit programma werd de traditionele discriminatiehypothese losgelaten. Deze theorie ging ervan uit dat homosexualiteit onderdrukt wordt en dat homosexueel gedrag een typisch gevolg is van die onderdrukking. Gekozen werd voor een totaal andere benadering: die van consolidatie. Daarin wordt vooral het belang van homosexualiteit voor persoonlijkheid, cult u u r en samenleving benadrukt. Er wordt gekeken hoe bepaalde sectoren van de maatschappij bij voorbeeld het onderwijs, de hulpverlening en de gezondheidszorg hebben bijgedragen aan vervaardiging van de homosexuele identificatie op persoonlijk vlak, op het gebied van de cultuur en van de samenleving. Dus naast aandacht voor onderdrukking ook aandacht voor hoe homosexualiteit tot stand komt. Inmiddels is Mattias Duyves opgevolgd door Paula Koelemij, die n u voor het tweede jaar het onderwijs geeft. Paula: „Er is veel belangstelling voor het onderwijs. We draaien met volle groepen. Er doen gemiddeld zo'n 20 ä 25 studenten per jaar mee, niet alleen van de UvA, maar ook uit Rotterdam, Groningen, Lelden en zelfs van Utrecht." Alleen een kandidaatsassistentschap is structureel gezien een slechte voorziening. Onderzoek kan niet gedaan worden en dat is tegenwoordig het enige wat gewaardeerd wordt. Dit voorjaar krijgt homostudies één formatieplaats. Paula daarover: „Met alleen een kandidaatsassistentschap kun je het terrein niet ontwikkelen en versterken. Daarom zijn we erg blij dat we een formatieplaats krijgen, dan kunnen we ook onderzoek gaan doen. We willen die formatieplaats opsplitsen in twee halve plaatsen zodat we twee mensen kunnen aanstellen."

principe.'

Homosociaal Het doen van onderzoek is dus tot n u toe onmogelijk geweest. Daarom organiseerde de werkgroep Amsterdam afgelopen zomer een congres: Among women. Among men, forms of recognition of female and male relationships. Vier dagen lang presenteerden wetenschappers uit de hele wereld hun onderzoek op het gebied van homosexualiteit. Het thema van het congres was: homosociale arrangementen. Het begrip homosociaal is afkomstig van Carol SmithRosenberg uit haar artikel „The female world of love and ritual". Homosociale arrangementen zijn omstandigheden waaronder individuele en collectieve relaties ontstaan tussen mannen onderling en vrouwen onderling, dus sexueel óf sociaal, of beide. De organisatoren wilden binnen dit theoretisch kader homosociale denkbeelden uit verschillende disciplines, zoals de literatuur, de geschiedenis, de sociologie en antropologie, n a a r voren laten komen. Paula: „We waren theoretisch bezig met het begrip homosexualiteit. We gingen daarbij heel historisch te werk, met name keken we n a a r de 19e eeuw. Uit die tijd is het concept homosexualiteit voortgekomen. Het is een zeer klinisch begrip, uitgevonden door de medische wereld. Wij zijn geen Sexuologen dus konden we het theoretisch niet verdedigen dat we constant met zo'n klinisch begrip als homosexualiteit bezig waren, en dat begrip isoleerde van sociale relaties als vriendschappen. We vroegen ons toen af: waar hebben we het eigenlijk over. Nou over de m a n / m a n liefde, de mannenrelatie en de vrouw/vrouw liefde, de vrouwenrelatie. Hoe hebben die twee sociale voorwerpen zich gedragen in een periode voordat er überhaupt sprake was van homosexualiteit. Toen we het historisch relatieve van het begrip in gingen zien zijn we langzaam toegegroeid naar de term homo-sociaal. Daarmee proberen we op een aantal resultaten te mikken. Je kunt sexuele relaties onder geslachtsgenoten niet isoleren van het geheel van relaties onder mannen of onder vrouwen. Die sexuele relaties vinden niet in een vacuüm plaats, ze ziJn een onderdeel van een heel netwerk van relaties. Bovendien als je bekijkt hoe homosexuele relaties zich gedragen in de sociale s t r u c t u u r voorkom je dat je ze blijft vergelijken met heterorelaties." „We vragen ons dus af hoe komen sexuele relaties onder geslachts-

.ï-4.

j,.-V-

(Foto: Bram de

Hollander)

genoten tot stand in het hele netwerk van sociale structuren onder geslachtsgenoten. Daarmee willen we af van het voortdurende paradigma van onderdrukking en discriminatie, want dat is op een goed moment niet vruchtbaar meer. We weten wel dat we onderdrukt en gediscrimineerd worden en dat daar wetten tegen moeten worden gemaakt. M a a r . . . als die wetten er zijn hebben vrouwen dan meer kans om h u n leven met vrouwen door te brengen en mannen h u n leven met mannen? Daar gaat het tenslotte om." ,,Met het begrip homosociaal hebben we geprobeerd een goed wetenschappelijk instrument te maken wat te gebruiken is voor het bestuderen van individuele situaties, dus tussen twee mannen of tussen twee vrouwen. Een term die ook te gebruiken is voor bestudering van homosociale zones in de maatschappij, zoals mannengroepen in allerlei vormen en vrouwengroepen in allerlei vormen. En tenslotte willen we ook alle denkbeelden, voorstellingen en fantasieën op het gebied van gelijkgeslachteiyke relaties bestuderen."

Oprukkend man/vrouw principe Tegenover homosociaal staat heterosociaal. Vanaf het begin van deze eeuw is de maatschappij bezig zich op alle terreinen heterosociaal te organiseren. Jongens en meisjes worden van jongs af a a n bij elkaar gezet om ze vast aan elkaar te laten wennen. Elke jongen wordt grootgebracht met het beeld voor ogen: ik ga mijn leven doorbrengen met een vrouw en elk meisje denkt dat zij haar leven door gaat brengen met een man. Dan bestaat er nog zoietsals homosexualiteit, een apart vakje in de maatschappij, waarbinnen je je leven mag delen met iemand van je eigen geslacht. De focus gericht op het (homo)sexuele. De maatschappij heeft op voorhand een hele lijst coderingen opgesteld hoe een homosexueel zich dient te gedragen en heeft al een hele persoonlijke geschiedenis uitgestippeld op het moment dat iemand voor het eerst homosexueel stamelt. Paula: „Sinds 1971 zijn er geen wetten meer tegen homosexualiteit en sinds kort is het illegaal om homosexuelen te discrimineren. Maar dan ben je er nog niet met je mannenrelatie of je vrouwenrelatie. Er is een vrij ingewikkeld proces gaande. Aan de ene k a n t is er een enorme promotie van homosexualiteit en aan de an-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen