Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 206

8

AD VALVAS — 16 DECEMBER 1983

Wetenschap ten goede of ten kwade

nZijn wij onschuldig wanneer we kleuters voorzien van geladen geweren?'' „Mensen vragen weleens aan me: waarom ga je niet gewoon tuinieren?" De oude hoogleraar zet bevend zijn koffiekopje neer. „Ze begrijpen het niet. Je kunt het eenvoudig niet laten." Zijn gitgrijze disgenoot is het roerend met hem eens. „Je bent bezeten. Je gaat eenvoudig door tot je begrijpt." Een derde hooggeleerde collega valt bij: „En dacht je dat het voor de jonge onderzoeker anders was? Dacht je dat die aan een onderzoek begon met de illusie dat hij iets aan de wereld kan veranderen? Hij wil alleen maar dat éne probleem oplossen. Hü wil wéten!" Een onschuldig tafelgesprek tus-1sen hooggeleerde alfa-emeriti,i, rustende leden van de Koninklijke Nederlandse Akademie vann Wetenschappen. Maar op de achtergrond grinnikt de bioloog diee verUefd is op zijn schimmels,i, grijnst de medicus die zojuist een1 prachtig kankergezwel heeft gevonden en klinkt de satanische lach van Oppenheimer, het breinl achter de bom: „A hydrogen1 bomb is technologically sweet." De Koninklijke Nederlandse Akademie bestaat 175 jaar en heeftt zich ter gelegenheid daarvan dee vraag gesteld: „Wetenscfiap, ten% goede of ten kwade?" Enkele onderzoekers van internationalee faam mochten vorige week vrijdag op een symposium in Utrechtt het antwoord geven voor een1 zeergeleerd gehoor van bijna even1 eerbiedwaardige leeftijd als deB Akademie zelf. Nu hebben de professoren van de Akademie in dieB één en driekwart-eeuw geen sluitende definitie geproduceerd van1 „goed" en „kwaad". De inleiderss losten dat probleempje op doorr stiekum de vraag te veranderen1 in een positieve, het was tenslotteB feest: Weteschap ten goede, maarr hoe? De Akademie maakt zich een1 beetje bezorgd. Meer wetenschapD heeft ons niet meer geluk ge-r bracht. „De mogelijkheden voor kennis-verwerving en kennistoepassing Ujken momenteel wel1 ongebrensd", stelt professor doktor I. Lever, bacterioloog aan deB Vrije Universiteit. „Maar, vragen1 wij ons vervolgens af, waarom1 zijn wij dan niet blijer?" Professorr doktor Galjaard, medicus aan de Erasmusuniversiteit: „Momenteel zijn 3300 erfelijke ziekten be-: kend. Het zullen er zeker méérr worden. Voor verreweg de meeste is geen1 genezing mogelijk en ook voor dej toekomst Ujkt geen groot optimisme mogelijk. „Wetenschap heeftt ons niet gelukkiger gemaakt." In-

tegendeel. „Door de moderne communicatiemedia worden we elke dag geconfronteerd met mensen die het beter doen." De wetenschap heeft ons bovendien, behalve punaises en veiligheidsspelden ook bommen en gif gebracht. Moet je die wetenschap dan wel haar gang laten gaan? Die vraag voorleggen aan een wetenschapper is net zoiets als een kleuter vragen of hij zijn loUie wil afgeven. Dan krijg je dit soort antwoorden: „Hoe meer en hoe correcter we de ons omringende wereld en onszelf kennen, hoe beter het is. Gelukkig is creatieve nieuwsgierigheid ook een kenmerk dat wezenlijk bij ons menszijn hoort. Een actie tegen deze drijfveer is even zinvol als die welke ik eens verwoord vond op een auto van een geologisch team: „Stop continental drift". (Professor Lever), ' „De zuivere wetenschap is een zo waardevol cultureel goed, dat men haar binnen de grenzen van het economisch mogelijke moet bevorderen. Maar men moet niet proberen haar te sturen." (Professor Casimir, voormalig directeur Philips Natuurkundig Laboratorium.) „Wetenschap kan alleen in volstrekte vrijheid beoefend worden. Elke vooropgezette conclusie ontwricht de wetenschap en haar beoefenaar." (Professor Levelt, Max Planck Institut für Psycholinguistik Nijmegen.)

Keuzes Wie beschermt ons dan tegen de bom. De wetenschapper? Ja, zegt de geleerde die op goede voet staat met God: „Een wetenschapper moet zelf keuzes maken. Wetenschap en technologie zijn dolgedraaid. Wat we nodig hebben zijn

De functies van een leraar

Het universiteitsblad van de Rijksuniversiteit in Utrecht wordt de studenten na de kerstvakantie niet meer per post toegestuurd. Het op die manier vrijgekomen geld zal besteed worden aan het uiterlijk van het blad, de omvang en de frekwentie van verschijnen. Het blad zal, op dezelfde manier als Ad Valvas, via een aantal verspreidingspunten op de universiteit en de studentenflats bij de lezers komen. Wil de lezer het blad toch nog thuis bezorgd krijgen, dan kan dat.

len hebben." (Casimir). „Een onderzoeker onderzoekt omdat hij iets wil begrijpen. Zolang hij niet heeft begrepen kun je geen ontdekkingen voorzien en toepassingen meten" (ï»rofessor Van der Waals, fysicus te Leiden). „Als ik een operatie onderga hoop ik, dat de chirurg even niet nadenkt over het maatschappelijk belang van de chirurgie, maar alleen die blindedarm van me neemt. Als men iets goed wil doen moet men tijdelijk oogkleppen opdoen." (Casimir). „Wat met de wetenschap gedaan wordt hangt niet af van de wetenschap maar van de sociale ontwikkelingen. Zelfs kleine pijnyes worden nu niet meer geaccepteerd. Komt er in de samenleving wel een accep-

Nieuwsgierig

merkwaardigerwijs, ook gratis in het nieuwe systeem. Na een schriftelijk verzoek komt het blad alsnog per Tante Post.

Utrechts blad niet meer in de bus

duidelijke keuzen. Ook de uitdagingen van het mens-zijn zouden voor de wetenschap 'technologically sweet' moeten zijn." (Professor Tuininga, Vrije Universiteit). Ja, zegt ook degene die gelooft in de sociaaldemocratie: „Met alle erkenning van methodische onafhankelijkheid, de vrijheid ontslaat de wetenschap niet van de plicht zijn werk in dienst te stellen van de samenleving." (Professor Van Kemenade, Universiteit van Amsterdam:) Néé, zeggen wetenschappers van internationale naam. „In het stadium van werkelijk fundamenteel onderzoek is de onderzoeker niet in staat te zeggen óf en zo ja welke praktische toepassingen zijn resultaten op den duur zul-

De voorstellen van minister Deetman voor een nieuwe salarisstructuur in het onderwijs zijn ondeugdelijk, zegt het Nederlands Genootschap van Leraren (NGL), hij zal erop terug moeten komen. Het genootschap heeft een onderzoek laten uitvoeren, waarbij de functiezwaarte van eerstegraads leraren vergeleken werden met ambtelijke functies. Deetman vindt dat functiebeloning met lagere salarissen in het onderwijs doorgevoerd kunnen worden, zonder dat de verschillende functies in het onderwijs onderzocht en gewaardeerd worden. Het onderzoek voor het NGL concludeert dat eerstegraads leraren gehonoreerd dienen te worden volgens de functieschaal 148 uit het Bezoldigingsbesluit Rijksambtenaren, wat neer komt op

tatie van het ouder worden en tekorten, dan wil men misschien veel van de medische wetenschap over vijftig jaar niet meer gebruiken." (Galjaard). Beschermt de samenleving ons dan tegen de bom? Zeker, vindt professor Doorman van de Technische Hogeschool Delft. „Het is de burger die moet oordelen over wetenschap en techniek. Hij moet daartoe opgevoed worden door een goede voorlichting en onderwijs vanaf het elementair niveau, zodat mensen in staat zijn deel te nemen aan discussies op alle niveaus." En professor Leenen, jurist aan de Universiteit van Amsterdam: „Zelfs zuiver wetenschappelijk onderzoek moet verantwoording afleggen aan het forum van de samenleving op het rnoment dat een nieuwe richting wordt ingeslagen." Onmogelijk, vindt Van der Waals. „Hoe kan de samenleving de mogelijke dienstbaarheid van nog niet gedane ontdekkingen taxeren?" „Klinkklare nonsens" zegt Casimir. Als de samenleving zich achteraf met de resultaten bemoeit wordt het al een puinhoop. „De kernfysica volgde eerst veertig jaar lang eigen wegen, totdat een toepassing kwam die onder druk van de oorlogstoestand en met Inzet van een enorm intellectueel en industrieel potentieel in zeer korte tijd gerealiseerd werd." De samenleving is nog niet rijp om met de resultaten om te gaan, vindt hij en herhaalt zijn inmiddels gevleugelde woorden: „Zijn wij onschuldig wanneer we kleuterschoolleerlingen voorzien van geladen geweren?" Wat voor hoop rest ons nog, als de vrije wetenschap tot de oerdriften van de mens behoort en onderzoekers noch samenleving haar in bedwang kunnen houden? Steeds meer hoop. Wetenschappers moeten eten, en ze bakken geen brood. Net als kunstenaars kunnen ze nooit helemaal zonder geldschieter. Op dit moment is dat vooral de overheid.

„In zoverre" meent Casimir, „zou ik de thans op stapel staande reorganisatie van ons hoger onderwijs en de noodzaak tot bezuinigen, en de pogingen om te komen tot een strengere programmering van het onderzoek moeten toejuichen. Ze zullen ongetwijfeld voeren tot vertraging van de wetenschappelijke vooruitgang en verlaging van het peil, ook al is dat ik meen niet primair de beOok directeur-generaal Roel In 't Veld van Hoger Onderwijs gat acte de naar doeling." presence. (VP/Lin Tabak) (Foto Werry Crone) 6541 gulden bruto per maand. Deetman wil de leraren in het gunstigste geval 5705 gulden geven, maar het merendeel blijft op 3841 per maand steken. Dit moet op lange termijn een bezuiniging van 1,2 miljard opleveren.

Dierproeven verplicht Twee eerstejaars psychologiestudenten aan de KathoUeke Universiteit Nijmegen zullen hun studie moeten staken, omdat zij principiële bezwaren hebben tegen dierproeven. Ruim twee maanden geleden weigerden dertig psychologiestudenten om experimenten te doen met honger lijdende ratten en dorst Ujdende apen. De examencommissie erkende hun gewetensbezwaren niet, waarop negentien studenten in hoger beroep gingen. Nadat de gewetens van de studenten getoetst waren besloot het CJollege van Beroep dat de studenten de experimenten niet kunnen weigeren. Zeventien studenten leg-

den zich onder protest by die uitspraak neer om hun studie niet in gevaar te brengen. Voor twéé betekende de uitspraak het einde van hun studie. De Nijmeegse universiteit is de enige onderwijsinstelling in Nederland die psychologiestudenten verplicht op dorstende apen en hongerende ratten te experimenteren.

Müitaire doeleinden Aan de TH-Eindhoven hangt een researchcontract met het Amerikaanse leger in de lucht. De vakgroep Theoretische Elektrotechniek en het European Research Office van de U.S. Army gaan samenwerken aan een onderzoek dat overigens al enige tijd loopt. De hogeschoolraad heeft naar aanleiding van dit gebeuren vragen gesteld en het College van Bestuur heeft laten weten geen problemen in het contract te zien. Men begrijpt niet waar alle stennis voor nodig is, want „er zijn misschien zelfs helemaal geen terreinen van onderzoek waarvan de resultaten geen toepas-

sing kunnen vinden voor militaire doeleinden".

Transferpunt Vanaf maandag 19 december is het Transferpunt Amsterdam een feit. In de vestiging aan de Sarphatistraat kan het Middenen Kleinbedrijf met vragen en problemen terecht op technisch, sociaal, economisch en bedrijfskundig gebied. De kennisbemiddelaars bepalen waar de cliënt de gevraagde informatie kan vinden: aan de VU, de UvA, of aan het Nationaal Instituut voor Kernfysica en Hoge-Energie Fysica (NIKEF). Het transferpunt Amsterdam gaat deel uit maken van een landelijk net van transferpunten, zodat ook naar deskundigen buiten de regio doorverwezen kan worden.

Rectificatie Kring „Israël en de palestijnen" O.I.V. André Fox start niet op 1 januari maar op woensdag 18 januari 1984, om 19.30 uur in VE 90 (Van Eeghenstraat 90).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen