Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 191

AD VALVAS — 9 DECEMBER 1983

9

elf uit leven'' „Het was heel duidelijk een binnenlands-politieke kwestie. Het ging erom Schermerhom en zijn mensen weg te krijgen en zelf weer de macht in handen te krijgen. Het meest onthullend en ontmaskerend kwam dat ter sprake in een gesprek met Gerretson, hoogleraar a a n de Utrechtse petroleumfaculteit. Die zei: 'Als we de macht eenmaal weer hebben dan kopen we Sukarno.' Dat heb Ik het allerergste gevonden. Bij een man als Schouten had je natuurlijk het gevoel dat het ging om wat hij noemde, een beginsel. Bij Gerretson ging het alleen om de macht. Echt een m a n van de Shell." Dat denken heeft de ARP nog volgehouden tot aan de kwestie Nieuw-Guinea. Luisterde men toen wel naar de deskundigen? „In de kwestie West-Irlan toonden de feiten zo overduidelijk a a n dat het een wanhopige situatie was. Alleen al de logistieke verbindingen. Dat was natuurlijk onhoudbaar. Aan het eind vlogen ze nota bene over Madagascar, dat waren gewoon doodsvluchten, levensgevaarlijk. De Amerikanen namen onder Kennedy een andere houding aan. Toen was het gebeurd." „Wat mij nog altijd bezighoudt is de rol van de Australiërs. Zij wilden één geheel van Nieuw Guinea maken. Ze hadden in de Pacific-oorlog gezien hoe belangrijk dat gebied strategisch was. Het zou interessant zijn eens uit te zoeken wat de afspraken tussen Nederland en Australië geweest zijn. Als je het mij vraagt dan denk ik dat de emigratie van Nederlanders naar Australië deel heeft uitgemaakt van een bilaterale overeenkomst over Nieuw Guinea.

ten ontwikkeling. Toen al? vraagt de lezer zich af. Al eerder in het gesprek heeft Verkuyl gezegd dat zijn pacifistische overtuiging direct n a de eerste wereldoorlog tot stand kwam. Atoombommen waren weer een stap verder op een weg die eigenlijk al langer geleden ingeslagen was. Hier aangekomen zegt hij: „Innerlijk en uiterlijk heb ik, toen het leven mij weer geschpnken was, de gelofte afgelegd dat ik een deel van mijn leven zou besteden a a n de strijd tegen de demonisering van de bewapening en dat ik mee zou doen a a n het pogen om alternatieven te zoeken in het veiligheidssysteem. Dat heb ik trachten waar te maken op allerlei wijzen, onder andere door het Gereformeerd Vredesberaad op te richten. Toen wij daarmee begonnen was het zo dat men in het algemeen in gereformeerde kring nog afwijzend stond tegenover het IKV. Wij bouwden het Gereformeerd Vredesberaad op om een overbrugging tot stand te brengen en langzamerhand de publieke opinie, ook in de gereformeerde kerk, zo te beïnvloeden dat meegedaan zou worden a a n het IKV. Vandaar dat het vredesberaad, nadat ik als voorzitter was afgetreden, ook te slapen is gelegd. Toen hoefde het niet meer, we konden in het IKV verder werken." „Ik vind wel dat men in het verzet tegen massavernietigingswapens over het algemeen te weinig nadenkt over de alternatieve veiligheidssystemen. Want dat er een veiligheidssysteem moet zijn, spreekt vanzelf. Een overheid die h a a r veiligheidssysteem helemaal prijs geeft is geen knip voor de neus waard. Dat is een anarchistenbende of een debatingclub."

Debatingclub

Canis Domini

Verkuyl vertelt i n zijn memoires dat op de dag dat de Amerikanen de eerste atoombom wierpen er een groot gejuich opging in het kamp waar hij toen nog zat. Hijzelf was een van de weinigen die het afwerpen van deze bom ipet afschuw aanzag. Dit zou het begin zijn van een niet meer te stui-

V schrijft dat men theologen die sich politiek opstellen altijd verwijt een politieke carrière na te sterven. Hoe heeft u uw rol als buitenstaander kunnen blijven spelen? „Van Mook zei mij indertijd dat zijn bezwaar tegen ethici in de politiek was, dat ze geen vuile

Verkuyl en de studenten „De politieke bewustwording van VU-studenten kun je niet los zien van de persoon van Verkuyl", zegt Ben van Kaam, hoofdredacteur van VU-magazine, oud-journalist van Trouw en chroniqueur van het al dan niet voorbije gereformeerde leven. Het gaat in dit geval niet om eigentijdse verschijnselen als kraken, landenkomitees, vrouwengroepen of het CPN-lidmaatschap. Tegen dat laatste verzette Verkuyl zich fel in zijn periode als hoogleraar a a n de Vrije Universiteit. Om duidelijk te maken wat Van Kaam bedoelt moeten we terug naar een periode die n u onwaarschijnlijk voorkomt, de periode dat VU-studenten zich niet met politiek inlieten: het begin van de jaren vijftig. In die tijd viel het begrip VU-student samen met het begrip VU-studentencorps. Praktisch alle studenten waren lid van het corps en politieke aktiviteiten waren daarin niet bon ton, laat staan politiek aktivisme. Aan de Universiteit van Amsterdam was dat anders, getuige het bestaan aldaar van de a a n de Partij van de Arbeid gelieerde studentenvereniging Politeia. In die kringen werden VU-studenten echter niet gesignaleerd. Ze waren gereformeerd (en soms Nederlands Hervormd) en als ze mochten stemmen, stemden ze lijst vier, de ARP (en soms CHU). In de interviewbundel „Honderd jaar Vrije Universiteit" zegt prof. D. M. Schenkeveld over de sfeer

van de VU in die tyd: „Het was toen een overzichtelijke universiteit. Het was wel, vergeleken met nu, een heel besloten groep. Een heleboel van de buitenwereld bestond gewoon niet." Toen studenten uit het hele land in 1952 n a a r Den Haag togen om parlementje te spelen, namen de VU-studenten bij het betreden van de Tweede Kamer de plaatsen van de ARfractie in, Nijmegen die van de KVP en studenten uit Leiden bleken zich in de VVD-banken het best thuis te voelen. Dat stond allemaal niet ter diskussie.

Nieuw-Guinea Nederland worstelde in die jaren met het verlies van Indonesië en de nasleep daarvan: de NieuwGulnea-kwestie. Vooral de A R P had moeite met het afscheid van het koloniale verleden. Dat alles onder het motto: „Gezag is gezag en rebel is rebel". Dat motto gold niet alleen Indonesië, maar ook de partij zelf. Als Verkuyl in 1958 (we sujn inmiddels een paar jaar verder) op verlof is in Nederland, kan hy nergens in wat toen nog de „eigen kring" genoemd werd, gehoor vinden. A.leen de pacifistische groep „Kfc'k en Vrede" staat hem toe zijn rieeën over Indonesië en Nieuw-Cruinea te uiten. Verder wordt hij doodgezwegen in eigen kring. De voorzitter van het corps, Sam Koster, vindt dat onjuist. Hy doorbreekt het monolithische

De studeerkamer is altijd een geliefkoosde plek voor Verkuyl geweest. handen wilden maken als ze eenmaal uitgenodigd waren om deel te nemen a a n de executieve macht. Daarmee was ik het wel eens. Vandaar dat ik er alles a a n gedaan heb om de overgang te maken van een resolutionair Christendom, dat bü statements en resoluties blijft, n a a r een meer actieve deelname a a n het politieke en maatschappelijke leven. Ik geloof dat de beïnvloeding in het gereformeerd vredesberaad en de deelname in h e t programma tot bestrijding van racisme elementen zijn waarmee je ingrijpt in het politieke leven, zonder dat je de rol van vakpoliticus speelt. Daarvan heb ik nooit spijt gehad." Uw „opvolgers" van het IKV wordt wel eens het verwijt gemaakt wel die rol te willen gaan spelen. „Het kan wel eens zo zijn dat zo'n , issue als de bewapening op een zeker moment eist dat er een aparte politieke partijvorming

komt. In de schoolkwestie is de A R P ontstaan. Dat was toen het issue. Het kon wel eens zo zijn, m a a r ik hoop dat het niet nodig is en dat de partijen rekening gaan houden met zo'n demonstratie als in Den Haag. Ook het CDA. Ik ben lid van het CDA, omdat ik voorstander ben van christelijke partijvorming, maar dat wil niet zeggen dat ik een soort hondje ben dat achter ze aanloopt. Ik ben meer een canis Domini. Maar als het so ver komt dat er politieke partijvorming rond so'n punt komt, dan gaan de kerken bijna rechtstreeks deelnemen aan de politiek. Gaat dat niet veel te ver? „Ik ben opgevoed in een tijd dat men een sterk onderscheid maakte tussen de kerk als instituut en de kerk als organisme. Die tijd is voorbij. Wij beginnen te begrijpen dat de mensen die de verantwoordelijkheid op politiek en

blok van stilzwijgen door Verkuyl genover elkaar. Pas met het aanuit te nodigen op 27 oktober 1958 treden van Kennedy als presiin een speciale corpsvergadering dent van Amerika zal er schot in over de koloniale politiek te ko- de zaak komen. Bruins Slot men spreken. In een bomvolle so- maakt zyn ommeswaai en in 1963 ciëteit spreekt Verkuyl de aanwe- wordt Nieuw-Guinea West Irian. zigen, waaronder behalve studen- Alleen Luns biyft mokkend achten ook politici, toe. Een van Ver- ter. Tot op de huidige dag, bleek kuyls felste opponenten die laatst voor de Veronica-camera's. avond is het lid dat enige weken later Koster als rector corporis zal opvolgen. De vergadering neemt Essaigroep ten slotte een motie aan, waarin Maar hoe zat het n u met die polibetreurd wordt dat Verkuyl tot tieke bewustwording? Verkuyls dan toe in eigen kring geen gele- optreden krygt een staartje. Sam genheid heeft gekregen zijn op- Koster richt samen met zy n voorvattingen naar voren te brengen. ganger Johan van Oostveen, geAcht dagen later schrijft Trouw- schiedenisstudent Hille de Vries hoofdredacteur en politiek leider en Ad Bos als vierde m a n een stuvan de ARP Bruins Slot in zijn diegroep op die de problematiek krant: „De Nederlandse regering van Nieuw-Guinea zal gaan beheeft een bepaalde politiek inza- studeren. Hille de Vries weet nog ke Nieuw Guinea. Die politiek dat hy met twee of drie änderen vinden wlJ goed. Die politiek n a a r Verkuyl ging om raad te vindt de A.R. politieke leiding vragen inzake de oprichting van goed en die politiek vindt in brede zo'n groep. (Verkuyl: „O, ja, dat kringen van het A.R.-volk in- kan ik mij nog herinneren, dat stemming. Als de Nederlandse re- was in Badhoevedorp.") De groep gering die politiek, die zij goed 'breidt zich snel uit en gaat dan vindt en die wij goed vinden, zal Essaigroep heten. Na verloop van kunnen volhouden dan is het tyd neemt ze geen nieuwe leden noodzakelijk dat men in Neder- meer op.Ze blyft wel regelmatig land zelf die politiek niet probeert samenkomen. Onlangs werd het ter diskussie te stellen. Want dan vyfentwintigjarig bestaan gezakt de regering in dezen de vierd. J a n Nico Scholten, laat dat grond onder de voeten weg." „Niet niet op zich zitten en richt het ter diskussie" luidt de krachtige Politiek Genootschap op, broedtitel van het commentaar. Gesag plaats van menige latere AR-pois gesag en rebel is rebel. liticus. Groot verschil met de EsEen jaar later probeert de nieuwe saigroep is, dat het P.G. wel nieurector corporis, de naam is J a n we leden opneemt en tegenwoorNico Scholten, de eenheid in de dig dan ook nog steeds uit studenparty te herstellen: hy nodigt drie ten bestaat. De Essaigroep wordt prominente anti-revolutionairen dan ook door sommigen, waaronuit: Jan Schouten, oud-gouver- der Verkuyl, elitair genoemd. Het neur van Nieuw-Guinea Van P.G. overigens ook, maar om een Baal en andermaal Verkuyl. De andere (ballotage) reden. Kenmeningen staan nog lynrecht te- merk van de leden van de Essai-

(Foto Bram de Hollander) maatschappelijk gebied moeten dragen veel meer ruggesteun en leiding van de kerk nodig hebben. I n gesprekken met mensen u i t de politiek en uit de vakbeweging merk ik dat n u die wisselwerking veel meer tot stand gekomen is dan in de tijd van bijvoorbeeld Kuyper."

Onrecht en gerechtigheid „De vraag is natuurlijk: hoe ver moet de kerk daarin gaan. De kerk moet toch iets eigens bewaren. Ook tegenover actiegroepen. Dat vind ik belangrijk: de kerk moet zich niet met actiegroepen identificeren en en ook niet de rol van actiegroep gaan spelen. Er moet wel duidelijker gesproken worden."

Vervolg op pag. 15 groep is, dat ze langzamerhand van de ARP vervreemdden. Men was er vroeg by met te wyzen op de problematiek van de ontwikkelingssamenwerking en die van de „nieuwe levensstyi". Nog altyd staat by leden van de Essaigroep de centrale verwarming een graadje lager. Is Verkuyl n u de oorzaak van dit alles geweest? J a en nee, is het voorzichtige, maar daarom niet minder ware antwoord. De leden van de Essaigroep waren al politiek geïnteresseerd. De Hongaarse opstand van 1956 had hen daarby geholpen. Maar voor de anderen werkte het optreden van Verkuyl, zoals prof. D. Th. Kuiper, een van de eerste leden van het P.G., het formuleert „als een eye-opener", ook buiten de studentenwereld. En dat zette een ontwikkeling in gang die ten slotte onder meer leidde tot het zelfstandig worden van de oorspronkelyk a a n het corps gelieerde SRVU en de ontwikkeling van de SRVU tot studentenvakbond. Want als de eerste vakbondsleiders tien jaar ouder waren geweest hadden ze het misschien ook wel gebracht tot rector corporis. (H.v.d.V.)

Voor dit artikel zijn gesprekken gevoerd met: Ben van Kaam, Hille de Vries, Willemien de Vries, Johan van Oostveen, J. Verkuyl en D. Th. Kuiper. Literatuur: VU-magazine, november 1978; Trouw 18 december 1979; J. A. H. J. S. Bruins Slot,... En ik was gelukkig; Doeko Bosscher, Om de erfenis van Colijn, de ARP op de grens van twee werelden (1939-1952); G. Puchinger, Honderd jaar Vrije Universiteit.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen