Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 460

AD VALVAS — 25 ME11984

„Eenakterfestival? Ik weet nergens van, maar de disco is wel open"

Rolistudententoneel uitgespeeld „Alles is drama". „Het is maar spel". Ziehier de ontwikkeling van het Nederlands studententoneel, uitgedrukt in kreten. Momenteel wordt er weer op hoog niveau gespeeld, incidenteel, maar de voor­ trekkersfunctie die de studenten voor het toneel gespeeld hebben in de rumoerige jaren vijftig­zestig is definitief verleden tijd. De bombastische en pre­ tentieuze lustrumspelen, door studentenverenigin­ gen georganiseerd vóór de Tweede Wereldoorlog, zijn gereduceerd tot vergeelde foto's en sterke ver­ halen van ruim­gepensioneerde academici. Een kijk op het studententoneel anno 1984, verluchtigd met terugblikken.

/­l

De toneelgroep Zondag van de VU kreeg vorig seizoen lovende recensies voor de toneelbewer­ king van „het Bittere Kruid" van Marga Minco. Regisseur Mar­ grith Vrenegoor bewerkte de be­ kende oorlogsnovelle en legde de soberheid waarmee Minco de dra­ matische gebeurtenissen in het leven van een Joods meisje be­ schrijft ook op aan de mis­en­scè­ ne. Dat komt het slecht gesubsi­ dieerde studententoneel goed uit. Op het toneel is er slechts het hoognodige; een bloemenwinkel wordt een uitgelicht hoekje in de speelruimte met een emmer, één bos bloemen en daarnaast de ver­ koper. Ook het spel van deze oor­ logsklassieker was één en al so­ berheid. Geen sentimenteel gegil, maar krachtige, rustig gesproken teksten. De toeschouwers zaten dicht op het toneel en hielden daardoor samen met de spelers de adem in toen de Duitsers op de deur van de buren bonsten, ho­ pend dat ze aan deze deur voorbij zouden gaan. Voor de Tweede Wereldoorlog or­ ganiseerden studentenverenigin­ gen in Amsterdam, Leiden, Utrecht, Delft, Groningen en Wageningen om de vijf jaar „lu­ strumspelen". Groots opgezette ^ spektakels die een openluchtspel voor genodigden omvatte en een maskerade, een optocht door de stad voor „de massa". Dat was een hele onderneming en de regie werd dan ook toevertrouwd aan bekwame beroepsmensen zoals Albert van Dalsum in 1926 bij het Utrechtse lustrum. Om de mas­ kerade „Horemheb" en het open­ luchtspel „Ichnaton" voor te be­ reiden, moesten de medewerkers bergen verzetten. „Men oefent met de Litausche paarden, men expe­ rimenteert met loudspeakers. Men onderhandelt over olifanten en kamelen. Men repeteert ­ avond aan avond ­, men studeert in oude Egyptisch­Bdbylonische en Assyri­ sche documenten. Van weten­ schappelijke sijde werd niets dan medewerking ondervonden", schrijft het Zondagsblad van De Avondpost op 20 juni 1926. In de jaren vijftig­zestig krijgt het studententoneel deels een experi­ mentele functie, als proefterrein voor professionele gezelschappen. Die lieten studenten worstelen met moeilijk toegankelijke stuk­ ken, met politiek scherpe ladin­ gen of maatschappelijk onaange­ past gedrag uit schrijvers of per­ sonages uit het stuk. Maar als vanaf 1965 de belangstelling voor het avant­gardetoneel overslaat n a a r de beroepsgezelschappen, krijgen de studenten het steeds moeilijker om deze stukken te mogen spelen. Theatergroepen kopen de opvoeringsrechten, au­ teursrechtenbureaus zitten de studenten dwars. In '67 kreeg een Rott,erdamse studentengroep één avond voor de première te horen dat de rechten plots met honderd procent verhoogd waren, omdat de schrijver zijn werk eigenlijk liever door een professionele groep zag opgevoerd. Als dan in 1968 de Aktie To­ m a a t .het algehele tonee^a@,nbod een ingrijpende verandering doet

Eddie Vaes Marijn v.d. Jagt Aart B ouwmeester ondergaan, een zee aan kleine ge­ zelschappen kan ontstaan kwijnt het studententoneel weg en wordt ­ op enkele uitzonderingen n a ­ een aanhangsel van de stu­ dentengezelligheidsverenigin­ gen.

Amsterdam In een oude vleugel van het Bin­ nengasthuis in het hartje van Amsterdam, huist Nederlands enige theatergroep van universi­ taire origine waar de zaken ook min of meer professioneel worden aangepakt. HetHandke/Weiss­ge­ selschap werkt met een beroeps­ regisseur ­ Johnny Kuiper, vast verbonden aan het gezelschap ­ en met spelers met een zekere er­ varing en/of scholing. De spelers zijn dagelijks in touw, elke stuk wordt een aantal keren in diverse theaters gespeeld. Het niveau is hoog. Het gezelschap is in 1974 opgericht als onderdeel van CREA, het door de UvA gesubsi­ dieerde, uit de kluiten gegroeide Studium Generale. Naast de Handke/Weiss­groep voor het Duitstalige repertoire bestaat de theaterafdeling van CREA ook nog uit de Fri­groep die zich richt op de Italiaans­Romaanse dra­ maturgie. Handke/Weiss vertrok destijds met de duidelijke intentie om kunst, wetenschap en politiek bij elkaar te brengen. Het Duits­ talige aanbod bood repertoire met een uitgesproken politieke in­ houd en een artistieke compo­ nent. Na Peter Handke en Peter Weiss volgden stukken van Bo­ tho Strauss, Klaus Mann en Werner Fassbinder. Waarom nu juist de keuze voor werk van Duitse auteurs? Regisseur Kuiper: „Toen wij in '73­'74 begonnen, ontdekten we een leemte in het normale bestel. Slechts zes procent van het totale repertoire in Nederland was af­ komstig uit het Duitse taalgebied tegenover vierennegentig pro­ cent uit andere, vooral Angelsak­ sische landen. We zagen dus een gat in de markt. Daar kwam nog bij dat die Duitse stukken een problematiek aan de orde stelden die aansloeg by de politiek bewus­ te studenten uit die tijd. Het was een dubbelrepertoire. Enei­zijds konden we kiezen voor Handke als een representant van een taal­ filosofische, pessimistische le­ vensvisie, anderzijds voor Weiss, die geloofde in de mogelijkheid om maatschappelijke strukturen te veranderen. Vandaar onze naam, waarin de tegenstelling tussen de mensbeschouwende en politieke kant goed tot uiting kwam. We wilden de niogeiyk­ heid hebben om toneel te spelen dat controversieel is. Van de Duitse werkwijze namen we al­ lees de gedegen voorbereiding over, het resultaat van de Duitse

Studententoneel in Nederland. Hier een foto van studenttonelisten uitgedost voor „Zevenmijlslaarsen" van Jan B iets omstreeks 1928. (Foto: NThl/N. V. Vereenigde Fotobureaux) dramaturgie vind je bü ons niet terug." Het gezelschap wil vooral aan de weg timmeren. Aan elke produk­ tie gaat heel wat onderzoek en denkwerk vooraf. Vaak groeit er een project uit, zoals naar aanlei­ ding van een eigen bewerking van De Zaak Oppenheimer, met een extra filmdocumentaire over het thema. Dat was toen, in 1979, een heerlijke kluif voor weten­ schappers. Soms worden produc­ ties aangevuld met een tentoon­ stelling, met tekstboek, program­ ma's en bijdragen. In 1981 werd naar aanleiding van de opvoering van „Triologie des Wiedersehens" een Botho Strauss symposium georgani­ seerd met referaten, een forum, een film, een tentoonstelling en een boek vol dramaturgische con­ cepten van het stuk. Organisato­ risch medewerkster Ellen Boon­ stra: „Het is niet even een toneel­ stuk brengen en dan wegwesen." Krijgt het gezelschap daarbij veel steun van de afdeling theaterwe­ tenschappen van de UvA? Helaas niet. De kloof tussen toneeloplei­ ding en theaterwetenschappen blijkt hier in Nederland erg groot te zijn. In het buitenland zijn de universiteitstheaters vaak een soort filiaal ­ tevens studieobject en practicum ­ van afdeling the­ aterwetenschappen: een experi­ menteel plateau voor toekomsti­ ge dramaturgen. Tussen de Handke/Weiss­groep en de vakgroep theaterweten­ schappen heeft het nooit goed geboterd. In feite stond de toneel­ afdeling van CREA helemaal los van de universiteit. De groep wil­ de onafhankelijk blijven en toch via CREA haar subsidie krijgen. Volgens het blad Folia van de Universiteit van Amsterdam kost de hele theaterafdeling 88.000 gulden, waarvan 32.000 voor de Handke/Weiss­, 13.000 gulden voor de Fri­groep en de resteren­ de 43.000 voor de lopende basisop­ leidingen. Studenten kunnen van die basisopleidingen gebruik maken om h u n studie te onder­ bouwen met dramatische erva­ ring, maar Kuiper hoopt dat stu­ denten via die opleidingen in zijn gezelschap terechtkomen. Op het ogenblik is ruim de helft van de vtiftien vaste acteurs student, de rest bestaat uit werkloze ama­ teurs.

heidsvereniging twee avonden in een tijdspanne van twee weken de roulerende tonelisten van de zes andere steden op bezoek krijgt. In principe zijn deze voorstellingen open voor iedereen, maar aan pu­ bliciteit wil nogal eens wat schor­ ten. Delft was in dit jaar als laat­ ste aan de beurt. We bellen n a a r zaal Phoenix in Delft om onze komst aan te kon­ digen. „Een eenakterfestival? Hier, dese avond? Ik weet nergens van. Maar de disco is wel open vana­ vond." Enkele telefoontjes later hebben we iemand van het Delft­ se corps aan de lijn: „Het schijnt vanavond hier te zajn, al wist ik daar zelf niets van." Aangekomen in de zaal horen we van een te­ leurgestelde studente dat de voor­ stelling is afgelast: te weinig pu­ bliek. De toneelgroepen houden de lege zaal voor gezien en ver­ trekken onmiddellijk. Eindelijk

eens een avondje vroeger thuis. Elke avond dezelfde culturele eruptie opbrengen is ook niet al­ les. In de bijna kale ruimte van Phoenix praten we met enkele spelers uit Delft. „Jammer. Het ging goed met de tournee, alleen vanavond niet. Iedereen was moe. Op sommige avonden was het pu­ bliek rumoerig en niet zo eg geïn­ teresseerd. In Rotterdam stond iedereen gewoon te kletsen en te drinken tijdens de voorstel­ ling" . . . „Dat hoort er n u eenmaal bij, het gaat ook om de gezelligheid. Het is maar spel" Maar je moet wel één keer tijdens het festival je stuk optimaal gespeeld hebben." En dat was dan dit jaar gebeurd in Amsterdam. Een corpsbal uit Rotterdam komt erbij staan en zegt tegen een jon­ ge speler die sip in zijn pilsje zit te staren: „Ja hoores! Delft op vrij­

'.^.''^B}'.

* t

**t

.^­^t'.'­^r. ;'i; "f VI ].'*.*•'•

'M ,

^ ^>

? ::{ !. .

'''^^^^iS'' .^ '•

­'.e.

»* ^'^ * C'

. • d­':­f^­h ' J

m m

im':J^^­

>•,. t

0^

'­,

V^lf^fs­

i­

. < •

...

,,;:.,

•

J­

r

i^j^^i^:^: "" ' " ^ ^ s ^

. . ^ .

J^j^'

Il

­S:­

Eenakters­

En dan is er ook nog het jaarlijkse eenakterfestival vön de corpora in de zeven door hen .als studen­ t^ensteden erkende plaausen. Fes­ tival is een groot woord j.n dit verband, het gaat hier om een tpurrifie, jya^rbij elke geeelMig­

ö e Umeélgroep ,^on^4ig'^^vm4ß ]^i^.jScè;aeuU toneelbewerking van „Het B ^m sssssssaasgp^srz

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen