Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 261

AD VALVAS — 3 FEBRUAR11984

xueel tot homosociaal dere kant een afbraak van gelijkgeslachtelijke relaties. Het man/vrouw principe r u k t als het ware op; zowel in de privésfeer als in de publieke sfeer. Mannen en vrouwen moeten zij aan zij de beide sferen bevolken. Zoiets als homosexualiteit mag in de marge bestaan, en wel onder controle van een hele reeks professionelen, dat kunnen artsen zijn, psychiaters, juristen, pedagogen enzovoort. Daarnaast wordt er nog een homosociale wereld toegestaan in een bij uitstek tot op het bot toe gedisciplineerde instellingen. Dus het leger, nonnenkloosters, verbeteringsgestichten en gevangenissen. In die geïsoleerde en beheerste instellingen bestaan heel erg vervreemde denkbeelden over homosexualiteit dus daar voel jij je als flikker of als pot heel ongemakkelijk." „Waar de sexuele relatie onder geslachtsgenoten geaccepteerd is mag de sociale relatie niet, zoals in de homobeweging die heel heterosociaal georganiseerd is en in homosociale bolwerken waar de sociale relatie geaccepteerd is mag die lichamelijkheid weer niet. Behalve in de heterowereld, hetero's moeten zowel sociaal als sexueel met elkaar omgaan. Ik denk ook dat het homosociale een aanval is op het man/vrouw principe."

een apart getolereerd vakje a a n de andere kant) verlies je je kansen om je als m a n in mannengroepen te bewegen en als vrouw in vrouwengroepen." Dus doorbreken van het maatschappelijk isolement rond homosexualiteit. Exclusieve mannenwerelden spreken erg tot de verbeelding van flikkers en exclusieve vrouwen werelden tot die van potten. Naar die mannencult u u r en die vrouwencultuur wil de werkgroep van de UvA onderzoek gaan doen. Er zijn op dat gebied al onderzoeken gedaan bijvoorbeeld in het onderwijs, de geschiedenis van de zeevaart en het leger, maar nooit met de specifieke vraag van man/man relaties en vrouw/vrouw relaties. Paula daarover: „We willen een expertise op dat gebied ontwikkelen, daar hebben we met het congres Among women, Among men een aanzet mee willen geven. Wanneer je onderzoek gaat doen naar mannenrelaties en vrouwenrelaties zie je dat mannen h u n relatie heel anders beleven dan vrouwen. J e ziet dat door de beide geslachten specifieke gevoeligheden op h u n gebied worden ontwikkeld, die typisch voor vrouwen zijn en typisch voor mannen, voorzover je dat k u n t stellen. Je hebt het dan over geslachtelijkheid, vrouwelijkheid en mannelijkheid, over gender."

Isolement doorbreken

„Bijvoorbeeld in een literaire gemeenschap als de Dandys. Dat was helemaal geen mannelijkheid die met het traditionele of conventionele mannelijke gedrag te maken had. Je ziet juist dat ze die traditionele mannelijkheid overschrijden, als het ware aan h u n laars lappen. Dat heb je ook in vrouwenmilieus. Daarin vinden voortdurend spelletjes plaats met vrouwelijkheid. Dus geen vrouwelijkheid die de verzorgende functie op zich neemt maar erotische vrouwelijkheid. Dat was bij uitstek iets wat niet bestond in de 19e eeuw, evenmin als vrouwelijke mannelijkheid. De Dandys deden zoiets wel. Je hebt het dan over levensstijlen, culturele profilering."

„Ik zou het isolement waarin de sexuele relaties tussen geslachtsgenoten geaccepteerd zijn en waarin sociale relaties onder geslachtsgenoten geaccepteerd zijn willen doorbreken. Niet dat ik iets heb tegen een gemengde samenleving, maar wel tegen het dwangmatige en beleidsmatige waarmee zich dat ontwikkelt." „Het is niet onze bedoeling om terug naar af te gaan, terug n a a r de oudheid waar mannen h u n eigen wereld hadden en vrouwen ook, we zeggen alleen door wat er op dit moment gebeurt(het moedwillig in de samenleving pompen van het man/vrouw principe a a n de ene kant en homosexualiteit in

Andere kant Een andere k a n t van homosexualiteit wordt aan de Rijksuniversiteit van Utrecht belicht. Ook daar werd in 1978 het eerste initiatief genomen om een werkgroep lesbische en homostudies op te richten. Er werd in verschillende vakgroepen wel onderzoek gedaan n a a r homosexualiteit maar het was allemaal wat versnipperd. Het idee om het een en ander te formaliseren kwam van Rob Tielman, in 1982 gepromoveerd op het proefschrift: Homosexualiteit in Nederland. De werkgroep homostudies werd in 1980 officieel erkend en vanaf dat moment ging alles meteen een stuk gemakkelijker. Het opzetten van onderwijs en onderzoek kon beginnen. De werkgroep heeft een duidelijk interdisciplinair karakter. Mensen uit verschillende faculteiten leveren h u n bijdrage a a n de werkgroep homostudies. De officiële staf bestaat uit drie mensen: Rob Tielman, sociologische aspecten, Judith Schuyf, historische aspecten en Lex van Naerssen voor de psychologische en sexuologische aspecten. Deze drie bezetten ongeveer 1,7 formatieplaats. Het opzetten van een onderwijsprogramma had de prioriteit in Utrecht. Inmiddels loopt het vierde seminar. Lex van^ Naerssen hierover: „Het onderwijs bestaat uit een cursus van 12 weken, onderverdeeld in: 4 weken de psychologische en medische kant van homosexualiteit, 4 weken geschiedenis en dan nog 4 weken rechten en algemene emancipatie. De nadruk ligt sterk op geschiedenis en emancipatie, terecht vind ik ook wel." „Er doen telkens tussen de 15 en 20 studenten aan mee, uit alle mogelijke studierichtingen. Bijvoorbeeld mensen uit de theologie, andragologie, psychologie en medicijnen. De exacte vakken zijn wat in de minderheid, af en toe loopt er een bioloog tussen m a a r verder niet. De studenten komen vooral uit Utrecht maar er zitten er altijd wel een stuk of drie vier van andere universiteiten tussen." ,,Er blijkt duidelijk een continue behoefte te zijn. Dat merk ik vooral aan het aantal mensen dat n a afloop van het vak homostudies nog een scriptie gaan schrijven of een onderzoek gaan doen over homosexualiteit."

Emancipatiestudie

Lex van Naerssen verkoopt Homologie tijdens de stratie 1981 in 's Hertogenbosch. (Foto: Martien Sleutjes)

homodemon-

In het onderwijs worden cursusboeken gebruikt met artikelen uit verschillende disciplines. De sleutelwoorden zijn emancipatie en discriminatie. Lex: „In het onderwijs bestuderen we bijvoorbeeld hoe homosexuelen zich georganiseerd hebben in de maatschappij om weerbaar te zijn tegen allerlei zaken. Hoe loopt zoiets als het COC, hoe is dat gestructureerd. Is de ontwikkeling bij vrouwen en mannen gelijk enzovoort. Het is duidelijk een behandeling van wat er voor handen is aan materiaal en daar wordt over gediscussieerd. We behandelen stof die direct gekoppeld is aan het maatschappelijke vlak." Ook het tot ontwikkeling gekomen onderzoeksprogramma is vaak direct gerelateerd aan maatschappelijke vraagstukken. De werkgroep heeft gekozen voor onderzoek ten dienste van de homo-emancipatiebeweging. Met veel kunst en vliegwerk is een onderzoeksprogramma van de grond gekomen. Tegelijkertijd, met de erkenning van de werkgroep kwam ook het systeem van voorwaardelijke financiering van de grond. Het nadeel van dat systeem is dat alles enorm voorgekookt is, vindt Lex. De onderzoeker moet al een lange tijd van te voren weten wat hy wil onderzoeken en hoe. Dat is bij emancipatiestudies als vrouwenstudies, homostudies en studies

Homostüdies in Nederland Verschillende universiteiten houden zich bezig met één of andere vorm van homostudies. De belangrijkste daarvan zijn: Universiteit van Amsterdam; Werkgroep homostudies bij de vakgroep verzorgingssociologie. Onderwijsprogramma: Vrouwenrelaties en mannenrelaties, toegankelijk voor kandidaats- en doctoraalstudenten van alle studierichtingen. Voorjaar 1984 worden twee medewerkers aangesteld die zich bezig gaan houden met onderzoek naar specifieke mannen- en specifieke vrouwenculturen. De werkgroep organiseerde in juni 1983 het congres: Among women, Among men, forms of recognition of female and male relationships. Rijlisnniverslteit Utrecht: Interfacultaire werkgroep homostudies. Onderwijsprogramma rond emancipatie en discriminatie van homosexuelen. Toegankelijk voor kandidaats- en doctoraalstudenten van alle studierichtingen. Begeleiding van doctoraalscripties. Onderzoek wordt onder andere gedaan naar discriminatie, in het kader van de wet gelijke behandeling, naar hulpverlening en homosexualiteit en naar lesbische geschiedenis. De werkgroep participeert in het AIDS overleg. Er is beschikking over 1,7 formatieplaats. Katholieke Universiteit Nijmegen: De werkgroep lesbische en homostudies is bezig een onderwijsprogramma en een formatieplaats te verwezenlijken. Op dit moment worden andere activiteiten georganiseerd zoals lezingen en tentoonstellingen. De nationale homodag wordt dit jaar in Nijmegen gehouden. De Nijmeegse werkgroep gaat rond die tijd een serie lezingen organiseren. Het is de bedoeling ook mensen buiten de universiteit bekend te maken met wat homostudies inhouden. Erasmusuniversiteit Rotterdam: He werkgroep Lesbische en homostudies Rotterdam houdt zich voornamelijk bezig met het organiseren van een jaarmarkt. Op zo'n markt presenteren wetenschappers onderzoek rond homosexualiteit. De volgende jaarmarkt wordt gehouden op 27 april 1984. rond etnische minderheden moeilijk. Als voorbeeld noemt hy AIDS. Een jaar geleden wist niemand nog wat dat was, nu is het een sociaal topic. Niet alleen in de medische wereld maar ook in de hulpverlening en vooral in de publieke opinie. Homosexualiteit staat daardoor erg in de belangstelling. Vooroordelen worden bevestigd en noem m a a r op. Dat kan niemand voorzien. Zo zijn er ontzettend veel vraagstukken: de wet gelijke behandeling, zaaddonorschap, agressie tegen homosexuelen, een gerapporteerde verhoogde frequentie van potenrammen in verschillende plaatsen en affaires als die van generaal Kiessling. Wat groter dan de zaak-Nijpels hier in Nederland maar het idee is hetzelfde. Iemand moet op politiek gebied gepakt worden en dat kan door hem sexueel verdacht te maken. Lex: „Ons onderzoek staat in het kader van emancipatie. Zaken als hoe komt homosexualiteit, tot stand rollen en identiteiten komen wel aan de orde maar in het kader van een maatschappelijk vraagstuk waarbinnen dat soort dingen relevant zijn." ,,Homosexuelen worden gezien als een groep. Een groep die afwijkt van 'ons', de meerderheid, of hoe ze dat dan ook zeggen. Hetzelfde geldt voor gastarbeiders en kleurlingen, via een etiket worden mensen een groep en zo'n groep wordt voor een aantal dingen verantwoordelijk gesteld. Onze strategie is er duidelijk op gericht om minimaal op gelijke wijze behandeld te worden."

Coming Out „Een van de belangrijkste problemen rond homosexualiteit en rond een heleboel dingen overigens is de zichtbaarheid. De maatschappij, zeker de onze, heeft de neiging om dingen weg te moffelen. Bejaarden wég, kinderen wég, gehandicapten wég, flikkers wég en zo hou je dan een soort standaard coca-cola type over en dat mag rondwandelen. Ik vind het daarom heel belangrijk dat de weggemoffelde mensen ergens zichtbaar zijn, ze zijn een deel van de maatschappij, ze horen er gewoon bij. Daarom vind ik zo'n homodemonstratie ook zo goed. Er lopen er een stel in een jurk, ik loop in m'n gewone kloffie, een ander in een colbert. Dat laat zien dat er veel homosexuelen zijn en dat ze heel divers zijn. Het maakt zichtbaar dat er meer a a n de hand is dan een stel vreemde mannen en vrouwen," aldus Lex. Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan een onderzoek n a a r discriminatie. Dat onderzoek werd gehouden met het oog op de wet gelijke behandeling. Over een maand zullen de resultaten bekend gemaakt worden. Lex: „Voor dit onderzoek hebben we subsidie gekregen. Het bestaat

uit één grote inventarisatie van alle mogelijke gevallen van discriminatie van homosexuelen. We hebben een telefoon ingesteld en bekendgemaakt dat je daar discriminatie kon melden. Daar zijn honderden reacties op binnengekomen. Die worden nu geclassificeerd. Bijvoorbeeld discriminatie in de privé-sfeer, bij rechtszaken, in scholen, bejaardentehuizen en bij de behandeling van geslachtsziekten. Het onderzoek moet een beeld geven van waar en in welk opzicht de maatschappelijke positie van homosexuelen anders is, dat ze andere dingen n a a r h u n hoofd krijgen dan hetero's. De bedoeling is dat er beleidsterreinen n a a r voren komen, van daar en daar doen zich wel heel vervelende dingen voor, daar moet wat aan gebeuren." Verder wordt er een onderzoek gedaan naar homosexualiteit en hulpverlening en n a a r lesbische geschiedenis. Rob Tielman van de Utrechtse werkgroep neemt deel aan het AIDS overleg, voornamelijk een medisch onderzoek, maar ook wel met een sociaal aspect.

Eigen richting Het studieprogramma en het op handen zijnde onderzoeksprogramma van de UvA richt zich duidelijk op andere zaken dan Utrecht. Belde werkgroepen ontwikkelen een eigen richting binnen de homostudies. Paula: ,,Onze richting staat niet zozeer haaks op wat er in Utrecht gebeurt. Ik ben biy dat ze zich daar bezighouden met discriminatieonderzoek. Het vult elkaar aan. J e kunt geen alleen sociaal-culturele aspecten van relaties onderzoeken als er niet gekeken wordt naar de maatschappelijke structuur. Maar theoretisch verschillen wij van mening met Utrecht. Ik vind dat het aantonen van discriminatie weinig zoden aan de dijk zet als je vergeet hoe homosexualiteit vervaardigd is." Lex heeft ernstige vraagtekens bij de homosociale arrangementen van Amsterdam, maar ook hy vindt de overeenkomsten en het aanvullende van de twee werkgroepen belangrijker: „Wat de één niet doet, doet de ander." Met de wetenschappelijke beschrijving van het tot voor kort braakliggende terrein van homosexualiteit, is een begin gemaakt. Twee stromingen ontwikkelen zich op dit moment binnen de homostudies. Initiatieven aan andere universiteiten gaan door en beginnen hier en daar resultaat te boeken. Aan de Vrije Universiteit wordt nu in het kader van Studium Generale aandacht besteed aan homostudies. Misschien maakt de belangstelling die daarvoor bestaat duidelijk dat er ook aan de VU behoefte is aan het ontwikkelen van studies rond homosexualiteit.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen