Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 181

11

AD VALVAS — 2 DECEMBER 1983

VWW hield spiposium over recombinant-DNA onderzoek

Nog even wachten op de bio-bom De discussie over het recombinant-DNA onderzoek heeft zich ontwikkeld van een debat over spectaculaire gevaren en toepassingen tot een probleem over de sturing van een nieuwe technologie. Dit werd duidelijk op een vorige week in Utrecht door het VWW (Vereniging van Wetenschappelijke Werkers) georganiseerd symposium over het eindrapport van de „brede DNA-commissie". Tien jaar geleden waren de gevaren die verbonden zijn aan het overbrengen van erfelijke informatie (stukjes DNA) van het ene organisme in het andere voor Amerikaanse onderzoekers de aanleiding om hierover een discussie op gang te brengen en voor bepaalde experimenten zelfs een moratorium af te kondigen. Ook in Nederland werd het onderzoek ter discussie gesteld en er volgden enige richtlijnen en de instelling van enkele commissies. De brede DNA-commissie bestond uit vertegenwoordigers van verschillende maatschappelijke groeperingen, zoals KNAV(^, Raad van Kerken, Gezondheidsraad en de Stichting van de Arbeid, zy kreeg als taak het bestuderen van de ethische en maatschappelijke aspecten van het DNA-onderzoek. Dr. Jelsma benoemd op voordracht van het VWW distantieerde zich van de inhoud van het eindrapport en schreef een eigen minderheidsrapport. Het symposium was bedoeld als een confrontatie tussen het minderheids- en het meerderheidsstandpunt. Een echte confrontatie bleef echter uit, wellicht omdat zich onder de ongeveer 80 aanwezigen vrijwel geen hard-core DNA-onderzoekers bevonden. Er werd achtereenvolgens gediscussieerd over het recombinantonderzoek en de wapenwedloop, de voedselproblematiek en sturing en beleid ten aanzien van het onderzoek. Opmerkelijk was dat er nauwelijks aandacht werd besteed aan de directe gevaren van het onderzoek, die in 1973 de aanleiding waren geweest voor de discussie. In het rapport gaat Jelsma wel diepgravend in op de gebruikte methode van risicoanalyse, maar spectaculaire voorbeelden van ontsnapte levensgevaarlijke bacterieën lijken geen rol meer te spelen. Prof. Winkler, emeritus hoogleraar besmettingsleer en lid van de commissie die voor de meerder"leid en drs. Stemerding, medewerker wetenschap en samenle-

Vervolg van pag. 10 mensbestanddelen, die bij ieder van de echtgenoten persoonlijk plegen op te komen. Deze inkomensbestanddelen worden in de voorgestelde wettekst aangeduid met de begripjjen „persoonlijk arbeidsinkomen" en „persoonlijke verminderingen en vermeerdermgen van het onzuivere inkomen." Voor de gehuwde vrouw betekent dit een uitbreiding van de verzelfstandiging tot in hoofdzaak de volgende inkomensbestanddelen: - mkomsten uit vroegere arbeid (zoals pensioen, wachtgeld en VUT-uitkering), daaronder begrepen de inkomsten die via de fictiebepalingen van de loonbelasting worden gelijkgesteld met arbeidsinkomsten (zoals uitkeringen AOW en kostwinnersvergoedingen Dienstplichtwet); - winst uit een onderneming welke niet of niet meer feitelijk door de vrouw wordt gedreven; - termijnen van lijfrenten en andere periodieke uitkeringen welke naar hun ontstaan zyn te herleiden tot vroeger ondernemerschap; - inkomsten in de vorm van studietoelagen;

Maarten de Hoog ving aan de TH Twente, die voor de minderheid sprak, waren het over de rol van het recombinantDNA onderzoek in de wapenwedloop grotendeels eens. Het is onwaarschijnlijk dat biologische wapens snel gebruikt zullen worden, daar kern- en chemische wapens veel „bruikbaarder" zijn in een moderne oorlog. Bij het gebruik van biologische wapens, het verspreiden van ziekteverwekkers bij voorbeeld, moet rekening gehouden worden met een zekere incubatietijd en de kans dat de eigen bevolking slachtoffer wordt. En verder moeten er zoveel ziektekiemen verspreid worden dat dit een bijna onmogelijke opgave is.

sen, die eenvoudig en goedkoop te synthetiseren zijn. Het is wel merkwaardig dat in het meerderheidsrapport hoog wordt opgegeven van verschillende farmaceutische toepassingen, waar dezelfde ingewikkelde structuren vereist zijn als bij de toxinen. Waarschijnlijk is de subsidie, beschikbaar voor de biotechnologie, hier verantwoordelijk voor een al te optimistische visie. Stemerding bekritiseerde de mening van de meerderheid, omdat zij het gevaar onderschat van verstoring van het niet zo stabiele evenwicht in de wapenwedloop. Militairen zullen in principe iedere nieuwe techniek wUlen aanwenden voor uitbreiding van hun arsenaal aan wapentuig. Zo siullen ze ook koste wat het kost de recombinant-technieken willen toepassen. De dynamiek van de wapenwedloop laat zien dat dergelijke nieuwe technologieën het wankele evenwicht vaak verstoren.

Toepassing bij voedsel

De toepassing van recombinantDNA onderzoek bij de veredeling van planten zal geen bijdrage Ie-

veren aan de oplossing van het wereldvoedselprobleem. Hierover waren de aanwezigen het eens. Ook hier zijn de toepassingen nog lang geen reaUteit. Het belangrijkste doel is het invoeren in planten van de eigenschap om stikstof uit de lucht te binden. Hierdoor zou het gebruik van (kunst-)mest overbodig worden. Als men hier in zal slagen zal dit toch in de eerste plaats gebeuren bij die gewassen die veel winst kunnen opleveren en niet bü planten die van belang zijn voor de lokale voedselvoorziening in de Derde Wereld. Bovendien wordt al 20 jaar tevergeefs wetenschap en techniek op ruime schaal ingezet om de honger te bestrijden. Honger is echter vooral een sociaal-economisch probleem. Deze mogelijke toepassing van het DNA-onderzoek lijkt dus nauwelijks een legitimatie voor het stimuleren van het onderzoek. In het derde en laatste gedeelte van de dag werd gedebatteerd over sturing en beleid ten aanzien van het DNA-onderzoek. Jelsma legde uit waarom het beleid dat de commissie voorstelt niet veel effect zal hebben. Het meerderheidsrapport pleit voor

Recombinant - DNA

Het zou wellicht mogelijk zijn om met de recombinant-techniek de pathogeniteit van de micro-organismen te vergroten, maar het is de vraag of de onderzoekers inventiever kunnen zijn dan de natuur op dit gebied.

Gifstoffen

Een andere mogelijkheid bestaat uit het produceren van gifstoffen (toxinen) met behulp van gerecombineerde micro-organismen. Met de huidige stand van de techniek is het echter nog lang niet mogelijk de vereiste ingewikkelde moleculen te maken. In dit geval is het veel waarschijnlijker dat er wordt teruggegrepen naar chemische wapens, zoals zenuwgas-

- dotaties aan en afnemingen van een eigen fiscale oudedagsreserve ingeval de vrouw een onderneming drijft als deelgenoot van haar man. Het voorstel strekt zich dus uit tot vrijwel alle inkomensbestanddelen die strikt persoonlijk zijn, althans gemakkelijk persoonlijk bepaalbaar zijn, en ook als zodanig kunnen worden belast omdat verzelfstandiging in de regel niet zal leiden tot problemen in het uitvoeringsvlak. Van het in de verzelfstandiging betrekken van deze bestanddelen zijn ook geen problemen op het gebied van „oneigenlijk gebruik" te verwachten. Waar zulk een mogelijkheid wel aanwezig is, namelijk op het terrein van de particuliere lijfrenteverzekering, bevat het voorstel een voorziening die zich daartegen keert. Een verdergaande verzelfstandiging - mede omvattende de inkomsten''uit vermogen, persoonlijke verplichtingen, buitengewone lasten en dergelijke vereist nadere bestudering. Volledige verzelfstandiging van alle bestanddelen, zowel positieve als negatieve, zou ertoe kunnen leidden dat het inkomen van de niet werkende partner negatief zou zijn. Dan zou er niet aan kunnen worden ontkomen met een administratieve kunstgreep (de

Uü „ Wetenschap en Samenleving", september 1983

zgn. maritale verliescompensatie) dit negatieve inkomen toch weer over te hevelen naar de verdienende partner waardoor het uiteindelijke resultaat praktisch overeenkomst met rechtstreekse toerekening aan die partner. Daarom worden in dit stadium, voornamelijk op grond van overwegingen van doelmatigheid, deze inkomensbestanddelen niet in de verzelfstandiging betrokken. De mogelijkheden van een ver^lergaande verzelfstandiging zullen opnieuw worden overwogen in het kader van de zogenaamde derde fase.

4. Integrale rolwisseling gehuwden

De voor gehuwden in het wetsvoorstel opgenomen integrale rolwisseling houdt in, dat de nietverzelfstandigde inkomensbestanddelen (zoals inkomsten uit vermogen en buitengewone lasten) worden toegerekend aan de huwelijkspartner met het hoogste persoonlijke arbeidsinkomen.

5. Vernieuwing werknemersverklaring

De invoering van een nieuwe tariefgroepindeling zal voor de

loonbelasting gei>aard gaan met een vernieuwing van het bestand aan werknemersverklaringen. In verband hiermee zullen alle werknemers tijdig voor de eerste loonbelasting in 1984 een nieuwe werknemersverklaring moeten inleveren. Op die werknemersverklaring kan de werknemer, wil hij voor een toeslag op zijn belastingvrije som in aanmerking komen, bepaalde gegevens verstrekken. In de voorgestelde regeling heeft een werknemer evenwel niet de verplichting bepaalde persoonlijke gegevens die van belang zijn voor een toeslag op de algemene belastingvrije som via de werknemersverklaring aan zijn werkgever te verstrekken. Wanneer de werknemer ervan afziet voor de heffing van de loonbelasting recht te doen gelden op een toeslag, heeft hij wel de mogelijkheid die toeslag voor de inkomstenbelasting te verkrijgen via het A-biljet, als hij toch al wordt betrokken in de inkomstenbelasting, en anders eventueel via het T-biljet. De mogelijkheid om af te zien van het vragen van een toeslag op de algemene belastingvrije som houdt echter niet in, dat de werknemer door een verkeerde voorstelling van zaken een toeslag zou

de instelling van een permanente brede commissie die moet adviseren en toezicht houden. Aangezien Nederland slechts een marginale rol speelt in het gehele netwerk van wetenschap en technologie zal het weinig invloed hebben op de ontwikkeling van deze technologie. Het is dan een illusie te kunnen sturen; hooguit kan men achteraf wat bijsturen. Jelsma pleit voor het verrichten van onderzoek naar de impUcaties van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van bio-wetenschappen en technologie. Dit moet dan een bijdrage leveren aan de theorievorming over de sturing van wetenschap en technologie. Zolang die ontbreekt zullen pogingen om te sturen niet veel succes hebben. Jacques Wallage, lid van de Tweede Kamer voor de PvdA, liet blijken dat er weinig kans is dat het parlement veel aandacht zal besteden aan het rapport. Bovendien is het volgens hem niet de taak van de Kamer om wetenschappelijke ontwikkelingen te evalueren. Vragen omtrent de ontwikkeling van de wetenschap op een terrein als recombinantDNA zouden wel eens te complex voor de politiek kunnen zijn, volgens Wallage. Het is echter de vraag of, zoals iemand uit de zaal het verwoordde, deze vragen dan tot wetenschappelijk gereduceerd mogen worden.

Vervolg van pag. 9 voelde zich kennelijk toch niet geheel lekker, want haar woordvoerder De Weerdt haastte zich nog te zeggen dat zijn fractie de rol van de raad en de centrale beoordelingscommissie (ervaren onderzoekers) nu ook weer niet wilde minimaUseren, maar erg overtuigend klonk dat niet. Tegen stemde de andere helft van de (voltallig aanwezige) raad: de fractie Demokratisch Akkoord, de VUSO en de groep Verenigingsleden. Volgens de nu aanvaarde procedure krijgt de universiteitsraad ten slotte een overzicht van alle definitief ingediende onderzoeksprogramma's op tafel met daarbij de motivering van een faculteit die een door de centrale toetsingscommissie afgekeurd programma toch wilde handhaven. Daarnaast ontvangt de raad het standpunt van de centrale beoordelingscommissie en het voorstel van het college van bestuur op de programma's. Bij positieve beslissing door de raad worden de programma's naar externe toetsingsinstanties doorgezonden. De minister heeft de finale stem. (J.v.d.V.)

mogen claimen waarop hij geen recht heeft. Een dergelijke valsheid in geschrifte zal niet worden aanvaard. De toeslagen waarvoor een werknemer zich eventueel via de werknemersverklaring kan aanmelden zijn de reeds eerder genoemde toeslagen. Gehuwde vrouwen en ongehuwde werknemers moeten echter, indien zij voor een alleenverdienertoeslag of bijna alleenverdienerstoeslag in aanmerking wensen te komen, een beschikking aanvragen by de inspecteur der directe belastingen. 1) De hoogte van de algemene belastingvrije som en van de toeslagen daarop sijn uitgedrukt in cijfers 1983. 2) De leeftijdsgrens van 34 jaar komt overeen met de bestaande leeftijdsgrens van 35 jaar doordat de peildatum wordt verschoven van het einde naar het begin van het kalenderjaar. 3) Als ongehuwde wordt steeds mede aangemerkt de gehuwde die duursaam gescheiden leeft. 4) De leeftijdsgrens van 27 jaar vervalt voor degene die recht heeft op kinderbijslag of recht op aftrek wegens buitengewone lasten voor een eigen, aangehuwd of pleegkind.

Met deze diapositieve regel wordt het Info-deel in deze krant afgesloten. Voorwaarden Info-pagina's zie begin.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen