Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 258

AD VALVAS — 3 FEBRUAR11984

6 steld voor diegenen die wel belangstelling hebben voor de 'oral history'. Met de bundel beogen de samenstellers, Manuela du BoisReymond en Ton Wagemakers, de discussie over mondelinge geschiedenis verder op gang te helpen.

BOEKENTIJDSCHRIFTEN

Mondelinge geschiedenis De laatste jaren is 'mondelinge geschiedenis' duidelijk in opmars in Nederland. Met name studenten uit de geschied- en sociale wetenschappen tonen grote belangstelling voor het reconstrueren en beschrijven van de geschiedenis van bepaalde groepen of mensen door middel van mondelinge bronnen (m.n. interviews). Ondanks de toenemende belangstelling wordt mongelinge geschiedenis echter (nog) niet volledig geaccepteerd in Nederland. Interviews als bron voor historisch onderzoek zouden niet be-

trouwbaar genoeg zijn en menig historicus of sociale wetenschapper is ook niet al te enthousiast over dat onderzoek n a a r tijdgenoten die aan de onderkant van de maatschappij leefden en leven, hoewel dat natuurlijk niet al te snel wordt toegegeven. In studieprogramma's geschiedenis (ook aan de VU) wordt dan ook weinig tot geen aandacht besteed aan deze vernieuwende stroming binnen de geschied- en sociale wetenschappen. Het boek Mondelinge Geschiedenis is in eerste instantie samenge-

'Permanent wave' Het aantal vrouwen in het wetenschappelijk onderwijs is de laatste jaren behoorlijk toegenomen. Het aantal mannelijke studenten is na 1980 gelijk gebleven, maar het percentage vrouwen stijgt elk jaar met ongeveer 5%. In 1982 vormden vrouwen 35% van de totale Nederlandse studentenbevolking. Overigens is dit, op Luxemburg na, het laagste cijfer in Europa. Topscorers zijn Denemarken en Frankrijk waar het percentage vrouwelijke studenten 47,3 is. Deze cijfers zijn te vinden in de 'Sociale atlas van de vrouw', een uitgave van het Sociaal en Cultureel Planbureau. In 1977 verscheen ook al een dergelijke Atlas m a a r de ontwikkelingen op dit gebied gaan zo snel dat de gegevens snel verouderden. Er was dus aan een geactualiseerde Atlas behoefte. Want om nog even op het wetenschappelijk onderwijs terug te komen: niet alleen de deelname van vrouwen is veranderd, maar ook de keuze van studierichting. Steeds meer vrouwen kiezen voor geneeskunde, tandheelkunde, diergeneeskunde, wis- en n a t u u r -

kunde, landbouwwetenschappen en rechten (bij deze laatste bijvoorbeeld een stijging van 21 n a a r 34%). Daar staat echter tegenover dat de deelname van vrouwen aan studierichtingen als technische wetenschappen en economie bijzonder laag is: niet meer dan 6 %. Bovendien kiest de helft van de vrouwen in het wetenschappelijk onderwijs nog steeds voor een talenstudie of een studie in de sociale wetenschappen. En voor de strijd om de hoogste studententallen is het misschien goed om te weten dat „ . . . de stijging van het aantal vrouwelijke studenten de komende jaren ten goede zal komen aan de faculteiten letteren, rechtsgeleerdheid en landbouwwetenschappen. De belangstelling, van zowel vrouwen als mannen voor de sociale wetenschappen en de geneeskunde neemt af", schrijft samenstelster Corinne Oudijk. ^^n de Atlas zijn uiteraard niet alleen gegevens over het wetenschappelijk onderwijs te vinden. Alle gebieden die te maken hebben met de positie van vrouwen en waarop onderzoek gedaan is, zijn in dit boek te vinden. Met

Habermas' blauwe monster De economie en de burocratische staatsapparaten zijn onze leefwereld binnengedrongen en hebben de alledaagse communicatie en de politieke discussie aan hun macht onderworpen. Het bedrijven van politiek komt steeds meer neer op het vinden van technische oplossingen voor alles wat het functioneren van het economisch systeem in gevaar brengt. Het doel is ,just to keep the system going". Politiek wordt daarmee een bijna technische afweging van kosten en baten. Normen met betrekking tot een menselijke jen redelijke samenleving komen daarbij niet te pas. In de huidige westerse maatschappijen is er, kortom, sprake van een „kolonialisering van de leefwereld", met alle pathologische effecten van dien. Tot deze conclusies komt de Duitse socioloog en filosoof Jürgen Habermas in zijn vorig jaar verschenen Theorie van het communica^ tieve handelen. In dit volumineus boekwerk (een ,,Blauw Monster" zeggen de vakgenoten vanwege de kaftkleur en de omvang van 1200 pagina's) probeert Habermas twee sociologische tradities, die vaak geïsoleerd naast elkaar bestaan, weer met elkaar in verband te brengen: handelingstheorieën die voor verklaringen uitgaan van het individu, en systeemtheo-

rieën die uitgaan van een maatschappij als een zichzelf handhavend systeem. Een dergelijke synthese is nodig om de verschijnselen die samenhangen met de wisselwerkingen tusseii systeem en leefwereld te kunnen onderzoeken. Het gaat Habermas vooral om het problematische systeemimperialisme ten opzichte van de leefwereld: de samenhang van tradities wordt verbroken,, socialisatieprocessen ontsporen en sociale relaties verliezen h u n samenhang wanneer ze niet langer „via het bewustzijn van de mensen" maar in plaats daarvan „achter h u n rug om" worden georganiseerd en geregeld. Habermas gaat ook in op de omgekeerde relatie: de invloed van de leefwereld op het systeem. In dat verband analyseert hij hedendaagse verzets- en protestbewegingen, zoals de groenen, de vrouwenbeweging, de kraakbeweging en pogingen om alternatieve levensvormen te ontwikkelen. Maar deze initiatieven ziet Habermas vooral als een defensieve reactie op het imperialisme van de economie en de staat. Habermas is een typisch Duitse geleerde: erudiet, grondig en een mooie maar moeilijke schrijfstijl. Mede daarom heeft uitgeverij Boom onlangs twee publikaties over het nieuwste boek van Habermas op de markt gebracht.

In een negental artikelen komen een aantal lopende projecten aan de orde, wordt ingegaan op de methode van mondelinge geschiedenis en wordt een bibliografisch overzicht gegeven van mondelinge geschiedenis in Nederland. In dit laatste artikel constateert Ton Wagemakers dat er de laatste jaren een verschuiving valt waar te nemen van het benadrukken van de emancipatiestrijd van bepaalde groepen naar de „betekenis en beleving van onderdrukking en aanpassing van onderliggende groepen". Tegelijkertijd constateert hij echter ook dat een uitwisseling van ideeën van verschillende onderzoekers nauwelijks tot stand is gekomen, iets waaraan de komende jaren hard gewerkt moet worden.

Dat mondelinge geschiedenis ingewikkelder is dan het iemand onder de neus houden van een cassetterecorder blijkt vooral uit het artikel van Selma Leydesdorff over h a a r onderzoek naar het Amsterdamse joodse proletariaat tussen 1918 en 1940. Leydesdorff kon alleen door middel van interviews ervaringen naar boven halen. Maar de cultuur uit die tijd tussen de beide wereldoorlogen bestaat niet meer en een bepaalde manier van leven is voor de geïnterviewden helemaal verdwenen. Bovendien hebben ze door de tweede wereldoorlog geweldige trauma's opgelopen. Hierdoor lijkt voor de vertellers minder belangrijk wat er in de perioden daarvóór plaats vond. Dit proces van vergeten en verdringen noodzaakte Leydesdorff tot het nadenken over herinneren en de pijn van herinnering, en levert een boeiend en interessant betoog op over geheugen en herinnering bij interviews. In h u n voorwoord stellen de samenstellers van de bundel dat ze niet beweren dat de gepresenteer-

de artikelen representatief zijn voor de lopende activiteiten omtrent de mondelinge geschiedenis in Nederland. Sommige projecten zijn immers nog niet. ver genoeg, hetgeen duidelijk te maken heeft met de korte tijd waarin mondelinge geschiedenis in Nederland, in tegenstelling tot het buitenland, bedreven wordt. "De vraag is dan ook of men al toe is aan de (door de samenstellers) gepropageerde sterkere bundeling van krachten en onderzoekservaring en met name de discussie over mondelinge geschiedenis in Nederland. Aan de daaraan voorafgaande inventarisatie en weergave van verschillende projecten heeft deze bundel in ieder geval wel een belangrijke bijdrage geleverd. Historici, sociale wetenschappers en journalisten die zich op dit nieuwe terrein willen begeven kunnen daar zeker h u n voordeel mee doen. (L.E.) Mondelinge Geschiedenis, over theorie en pral^tijk van het gebruik van mondelinge bronnen; Manuela du Bois-Reymond, Ton Wagemakers (red.); Uitgeverij SUA Amsterdam; prijs/22,50.

name dat laatste aspect, het onderzoek, is belangrijk. De opzet van de Atlas is namelijk zoveel mogelijk cijfermateriaal, dat meestal versnipperd is in een groot aantal andere uitgaven, in één boek bijeen te brengen. Dat betekent dat in de Atlas dus alleen bestaand onderzoek te vinden is, en geen speciaal voor dit boek verricht onderzoek. Daardoor wordt in dit boek een momentopname gegeven van de huidige positie van vrouwen. In diverse, naar onderwerp gerangschikte hoofdstukken, wordt droog cijfermateriaal afgewisseld met leesbare analyses waarin ook de meest recente theorievorming uit de vrouwenbeweging is verwerkt. Zo valt bijvoorbeeld te lezen dat, als de vrouw buitenshuis gaat werken, de man nauwelijks meer tijd besteedt aan huishoudelijk werk dan toen de vrouw niet buitenshuis werkte (respectievelijk 7,3 en 6,7%). En zo is de c^minaliteit onder vrouwen de laatste tien jaar gedaald van 10 n a a r 6,9 %. Juist de verklaringen voor dergelijke verschijnselen (zaken tegen vrouwen worden de laatste tijd vaker geseponeerd omdat ze minder ernstig zijn dan die van mannen, bv. winkeldiefstal) maken het boek waardevol en leuk om te lezen.

,"«."

Uitgave van de Commissie Studie- en Maar is er de laatste jaren nu echt iets veranderd? Corinne Oudijk concludeert dat, ondanks veranderingen in de publieke opinie, vrouwen nog steeds de eerst verantwoordelijke voor het huishouden zijn en de economische crisis vooral hen treft. Toch meent Oudijk dat de vrouwenbeweging zoveel invloed heeft ge-

Het ene is een themanummer van het wetenschapsfilosofische tijdschrift Kennis en Methode. De daarin opgenomen artikelen zijn grotendeels de lezingen gehouden op het Habermas-symposium dat in juni vorig jaar door de vakgroep sociale filosofie van de UvA was georganiseerd. Het is jammer dat de redactie van K M niet een verslag van de toen gehouden forumdiscussie over de meer politieke consequenties van Habermas' denken heeft opgenomen. Juist omdat het hier gaat om een denker die er niet voor schuwt in z'n filosofie ook politieke thema's te analyseren, zou dit heel aardig geweest zijn. De tweede publicatie is van Habermas-kenner Harry Kunneman. Terwille van het toegankelijk maken van het gedachtengoed van Habermas heeft hij een zeer heldere samenvatting van de theorie van het communicatieve handelen geschreven. K a n Habermas nog een marxist genoemd worden? Deze vraag heeft al vele tongen in beweging gebracht. Hoe het ook zij: met zijn werk probeert Habermas de theorie van Marx, „die op verschillende punten aan revisie toe is, maar die haar inspirerende kracht nog steeds niet verloren heeft", te reconstrueren, dat wil zeggen: uit elkaar te halen en de delen in een nieuwe vorm weer samen te voegen, „om het door die theorie gestelde doel beter te realiseren". (W.C.) Kennis en methode, 1983, nummer 4, kost / 29,50. Harry Kunneman, Habermas' Theorie van het communicatieve handelen, een samenvatting. Prijs / 21,50. Beide publikaties zijn uitgegeven door uitg. Boom.

Jürgen Habermas (foto ANP)

Beroepenvoorlichting.

kregen dat veranderingen niet zomaar teruggedraaid kunnen worden: „De tweede feministische golf is een golfstroom geworden, wellicht zelfs een 'permanent wave'." (R-V.) Corinne Oudijk, Sociale atlas van de vrouw. Sociaal en Cultureel Planbureau, Staatsuitgeverij, 's-Gravenhage, 1983. "

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen