Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 447

AD VALVAS — 18 ME11984

7

Rationeel of truttig bouwen In nogal wat naoorlogse troonredes wordt steeds het lenigen van de woningnood uitgeroepen tot „onderwerp van voortdurende zorg". Naar deze platitude noemden de architectuurpublicisten Hilde de Haan en Ids Haagsma h u n boek over het na-oorlogse bouwen in Nederland. Dit goed leesbare kijk- en leesboek gaat in op de rol bij het bouwen van overheid en bouwers, de politieke bouwdebatten, de architectuurdiscussies en de bouwtechniekenen materialen. Het eerste van de twee delen brengt de na-oorlogse culturele en historische ontwikkeling van ons land in verband met de manier waarop de architectuur zich ontwikkelt. Dat gaat met een nogal natte vinger zodat dit deel zich als een rommannetje laat lezen. Het tweede deel gaat dieper in op een aantal begrippen uit de wereld van bouw en architectuur, die de lezer eerder tegen kwam. Een leuke opzet omdat je zo niet direct al struikelt over vakjargon en al te veel detaillering. Een vrij volledige bibliografie en register completeren dit rijk verluchte boek in kleur, dat aardig up to date is. We worden eerst geconfronteerd met de sociale bewogenheid van de Amsterdamse school met zijn flamboyante en sculpturale bouwstijl. Direct daarna met het vooruitgangsdenken van de Nieuwe Bouwers die geloven in techniek en doelmatigheid en de Amsterdamse school m a a r barok en achterhaald vinden. Zij zoeken naar een rationele manier van bouwen met gebruikmaking van moderne technieken en materialen en passend bij de actuele hang naar het abstracte en de nieuwe tijdgeest. Het rationele stellen ze tegenover de gevoelsmatige neiging tot versiering. In deze tijd werden de ideeën geboren voor de functioneel rationele bouwwijze van de-na-oorlogse stadswijken. Open in plaats van gesloten bouwblokken zodat lucht en licht

BOEKENTIJDSCHRIFTEN ruim kunnen toetreden, veel groen en scheiding van de functies wonen, werken, verkeer en recreatie. Ook de stedebouwkundige opzet van een wijk als de Bijlmer komt voort uit deze filosofie. In beginsel een heel idealis-

tische en zuivere die aansloot bij De Stijl van Van Doesburg en Mondriaan maar een conceptie die, zoals Van Tijen destijds al waarschuwde, het gevaar van monotonie in zich bergt. In de jaren dertig, als de crisis zich aandient, verdwijnt het nieuwe vitalisme siachtjes en r a a k t het traditionalisme weer in zwang, aangevoerd door de Delf tse Hoogleraar Granpé Molière. Hij grijpt terug op het traditionele baksteen en het schuine dak, waarin horizontaal (materialistisch) en verticaal (geestelijk) tot V.

••*«.

(J.K.)

. /

-Ifei'

Foto Bram de Hollander

De zoeker Wilhelm Reich Tegelijkertijd met de première van Toneelg2:oep Sater's produktie De emotionele pest, De bezetenheid van Wilhelm Reich, verscheen bij de Populier onder redactie van Antoine Verbij, een gelijknamige bundel. Wilhelm Reich (1897-1957) is een belangrijke denker in de twintigste eeuw. Zijn naam blijft in allerlei stromingen en denkrichtingen opduiken. Zijn ideeën blijven actueel en dat was dan ook de reden voor verschillende mensen om in het boekje te laten zien waarom die ideeën voor hen in 1984 nog steeds by de tijd zijn. Zaken als de autoritaire persoonlijkheid in relatie tot de gezinsstructuur, de fysieke grondslag van psychische

gezondheid en de maatschappelijke kracht en regulering van het sexuele, emotionele en irrationele. Reich, een man die probeerde Freud met Marx te verbinden, de psycho-analyse met het socialisme. Een psycho-analyticus, sexuoloog, communist en bio-energeticus. Iemand die door wilde dringen tot de „bron" van het leven, de ware levensenergie. Els Launspach, dramaturge by Sater, beschrijft hem in het eerste hoofdstuk van het boek als een onverbeteiyke optimist die geloofde dat emotionele gezondheid mogeiyk was en een eerste voorwaarde vormde voor de 'socialistische omvorming van de

mens'. Een man die de overtuiging had dat het beter zou moeten, dat er aan het einde van de donkere tunnel licht, een landschap is. Een zoeker die zocht n a a r nieuwe wegen. Maar wel een controversieel mens, iemand die geloof, hoop en liefde had voor de mensheid, maar van zyn persooniyk leven een grote puinhoop maakte. Reich begon zyn loopbaan by Freud, als psycho-analyticus in Wenen. In de jaren twintig begon hy activiteiten te ontwikkelen op het gebied van de sexuele hervorming, o.a. met zyn Sexpol beweging. Hy vluchtte voor het fascisme en begon in Noorwegen met

Links heimwee naar de toekomst Uitkeringen omlaag, werkloosheidscyfers omhoog; Lubbers zit met zyn ondernemerskabinet nog altyd redeiyk in het zadel en de invoering van het socialisme in Nederland (liefst met terugwerkende kracht, grapte men vroeger) lykt verder weg dan ooit. Trouwens, socialisme - wie heeft het daar nou nog over. Misschien is feminisering van de maatschappy wel belangrijker. Maar wat is het verband tussen die twee ook al weer? Een alomvattende theorie waarin alle maatschappeiyke problemen en tegenstellingen een plaatsje krijgen, lijkt niet meer aanwezig en wellicht ook niet meer zo wenseiyk. Nee, deze tyden zyn vooral verwarrend en een blauwdruk van hoe het beter moet, ligt ook niet voor het oprapen.

een synthese komen. Al vóór hem probeerde de groep '32 het Nieuwe Bouwen een meer menselijk gezicht te geven door de geometrische vormen van het Nieuwe Bouwen aan te vullen met ornamentiek. Architecten als Van Eesteren en Stam vinden het laatste verderfelijk en menen dat a a n ornamentiek de wil tot imponeren ten grondslag hgt. Zij dient vaak tot verheerlijking van machtsdragers. Kwaad zy'n de Nieuwe Bouwers dan ook op J. J. P. Oud als hy „van zijn geloof afvalt" en in Den Haag zijn nogal

sculpturale sierlijke Shell-gebouw neerzet. Van zulke gebouwen druipt de macht af evenals bijvoorbeeld het Belastinggebouw van Friedhoff aan de Amsterdamse Wibautstraat, een gebouw in Delftse stijl. In de vijftiger jaren als dit verrijst wordt weer aangesloten op de traditionele reactie van de jaren '30. De Tweede-Wereldoorlog had het geloof in de toekomst niet bepaald versterkt. I n de tweede helft van de jaren '50 echter begint de moderne techniek om zich heen te grijpen en krijg je de industriële gepref abriceerde bouw. Een goed moment voor dez« bouwnijverheid want begin jaren zestig komt men erachter dat Nederland weliswaar is veranderd in een sociaal paradijs maar de woningnood nog altijd schrijnend is. Een energieke minister Bogaers brengt een enorme bouwproductie op gang die kwalitatief echter beneden de m a a t blijft. Nu pas goed ziet men hoe de idealen van de Nieuwe Bouwers kunnen ontaarden in de monotonie van uit de grond ge- stampte wijken als Ommoord, Alexanderpolder en De Bijlmer. Protest tegen deze grootschalige sterk gedirigeerde ontwikkeling k a n niet uitblijven, een protest dat parallel loopt met Provo, de democratiserings- en de kleinschaligheidsbeweging. Een protest dat vriJ plotseling vruchten afwerpt maar dan wel de overrijpe vruchten van de nieuwe truttigheid. Overal zie je ineens weer de schuine dakjes, de erkertjes, de toeters en de bellen. De imitatiegrachtjes van Almere en het gemacramede fietswiel voor de ramen incluis. Gelukkig signaleren de auteurs, dat er intussen al weer een tegenbeweging op gang is gekomen: het neo-rationalisme van mensen als Carl Weber, die vormenrijkdom paart aan strakheid en doelmatigheid. En ook zie je architecten als Hertzberger en Van Eijk, die strakke vormen een menselijk gezicht weten te geven.

Ziedaar enkele ingrediënten van de politieke en ideologische crisis die links momenteel doormaakt. Het thema is de afgelopen weken weer voer, geweest voor diverse weekbladen, Haagse Post wydde er een compleet paasnummer aan („In het honk van de actiegroep wachtte de full time projectleider moedeloos op strydbare kansarmen.") en vroeg De Groene zich onlangs vyf pagina's lang af of het socialisme heden ten dage in de vut zit. Links heeft het moeiiyk en zit in het defensief. W a n t aan links kleeft zo langzamerhand een flinke portie geur van ouderwetserigheid en uit-detyd zyn. De kreet 'je bent jong en je wilt wat' klinkt menigeen revolutionairder in de oren dan het zwaarmoedige geneuzel van links. De marktsector wordt, ook

binnen links zelf, weer als rijk der vryheid afgeschilderd tegenover de initiatieven verstikkende burocratie van de overheid. Deze crisis afdoen als een crisis van vermoeide dertigers die h u n hoge verwachtingen en hemelbestormende idealen niet zagen uitkomen, is een wat al te makkeiyk wegsociologiseren van de probleDe bundel Heimwee naar de toekomst. Deel I: maatschappijvernieuwers in verwarring (er volgen meerdere afleveringen) biedt een kleine anatomie van de crisis. Anet Bleich verwyt in h a a r bydrage (een deel van) „radicaal links monomanie: het zwart wit denken, een denken in termen van hoofdtegenstellingen waarby men zelf aan de kant van het ab-

biofysische experimenten die hem op het spoor brachten van een allesdoordringende levensenergie. In Amerika ontdekte hy de samenhang tussen die levensenergie en kosmische energie en meende uiteindeiyk door beïnvloeding van die energie, regenwolken te kunnen verdry ven en kanker te bestryden. Reich stierf in 1957 in een gevangenis in Pennsylvania aan een h a r t a a n val. In het, overigens vrij moeilyk leesbare boek, wordt het werk en de werking van Reich van verschillende kanten belicht. De bundel bestaat uit drie delen. Het eerste deel gaat vooral over Reich's theorieën, z y n ideeën over karakteranalyse, massapsychologie van het fascisme en over sexuele; levens- en orgon energieën worden uit de doeken gedaan. In deel twee wordt de invloed van Reich op verschillende

solute goede staat, en degene of datgene waartegen men stryd dus logischerwys alleen Het Kwaad kan vertegenwoordigen. Monomanie schematiseert, het onderkent niet de complexiteit van maatschappeiyke processen en verhoudingen, het totaUseert het bestaande 'systeem', en verwerpt het vervolgens als totaal, zonder enig oog voor interne tegenstellingen binnen zo'n systeem, of voor aspecten die de moeite van het behouden waard zouden zyn. Als een systeem kapitalistisch/patriarchaal/grootschalig is, dan is het vonnis geveld, het deugt niet, weg ermee; dat hetzelfde systeem ook een politieke democratie is, bepaalde rechten en vryheden garandeert, een aantal ingebouwde mogeiykheden tot veranderingen kent, valt by het voorgaande in het niet, en heeft binnen het monomane denkkader derhalve geen betekenis. I n de bundel is ook het inmiddels

Een onderwerp van voortdurende zorg. Het na-oorlogse bouwen in Nederland. Hilde Haan en Ids Haagsma. Uitgeg. bij Kluwer. Prijs ƒ37.95.

bewegingen besproken; de beweging van de sexuele hervorming, de anti-autoritaire opvoeding en de p s y c h o - t h e r a p i e . ' E n . . . één van de opvallendste hoofdstukken van het boek, een verslag van een vrouw die enkele jaren in een Reich-groep in Beriyn doorbracht. Een verslag over de allesoverheersende invloed van de groep, de idealen en hoe die uiteindeiyk toch niet goed uitwerkten. Het derde deel bevat een aantal verhalen over Reich gekoppeld aan actuele thema's, zoals Reich als feminist en over zyn, in het licht van zyn theorie, vreemde afwyzing van homosexualiteit. Het boek geeft een vry helder beeld van de theorieën van Wilhelm Reich al is enige voorkennis wel vereist. (P-V.) De emotionele pest, de actualiteit van Wilhelm Reicli; redactie: Antoine Verbij. Uitgeverij: de Populier, prijs: ƒ 12.50.

veel geciteerde interview met Den Uyl opgenomen („Het kabinet Den Uyl is vastgelopen door een overmaat aan radicalisme".). Opvallend is dat in het boefje de ontwikkelingen aan de universiteiten, als (voormalige) strydplekken van links, niet aan de orde komen. Kenneiyk ligt het Maagdenhuis te ver achter ons om tenminste nog tot de verbeelding van de heimwee naar de toekomst te kunnen spreken. Maar voor het overige is de bundel een aardig tydsdocument en leerzame kost voor degene die zich interesseert in het linkse politieke landschap en de pogingen tot herverkaveling daarvan. De crisis maakt schoon schip met allerlei verouderde idealen en illusies van links. Misschien is de crisis nog ergens goed voor. (W.C.) Simon Franke, Marijke Linthorst (red.), Heimwee naar de toekomst. Deel I: Maatschappijvernieuwers in verwarring, üitg. De Populier, /15,-.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen