Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 165

7

AD VALVAS — 25 NOVEMBER 1983

dat het toekomstige genie van de Nederlandse literatuur een der­ tienjarige inwoner van Meppel is ­ wie sal het seggen."

Initiatief NRC­Handelsblad­redacteur trekt 4500 belangstellenden

K. L. Poll wil vrijplaatsen voor onderwijs, kunst en wetenschap stel je voor dat het allemaal kuns­ tenaars w a r e n . . . God verhoede ons! Maar bijvoorbeeld een nota over beeldende kunst; daar vloekt al iets. Het juridisch­gouveme­ mentele denken is een beperkt denken dat niet moet domineren over andere vormen van cultuur­ uiting."

„wy maken een tijd van vrede mee, van vrijheid en welvaart, een tijd die het celebreren waard is. Wij zouden meer opgewekte rituelen moeten bedenken om ons be­ staan te vieren. Als een culturele stichting daar per plaats iets aan zou kunnen doen ­ uitstekend. Waarom zouden de lezers van deze krant niet zoiets oprichten als een Algemene Culturele Stichting, een ANWB voor on­ derwijs, kunst en wetenschap? Met plaatselijke afdelin­ gen in iedere stad en in ieder dorp waar, bijvoorbeeld ten minste vijftig mensen bereid zijn met zo'n organisatie te beginnen?" Deze gloedvolle woorden kwamen in het voorjaar uit de pen van mr. K. L. Poll, redacteur van het NRC Handelsblad, beheerder van het fameuze Cultu­ reel Supplement van deze courant en geestelijke vader van de niet­gouvernementele Vereniging voor Onder­ wijs, Kunst en Wetenschap. In een half jaar tijd wist hij met zijn artikelen zo'n 4500 mensen warm te maken voor z'n ideeën. Vorige week zaterdag kwam de Vereniging voor het eerst bij el­ kaar in de Utrechtse Stads­ schouwburg. ,,Het land van de cultuur is lang­ zamerhand tot op de laatste vier­ kante meter verkaveld in reser­ vaten voor deskundigen. Dat is mooi, maar wanneer de verbin­ dingswegen voor gewone belang­ stellende burgers ontbreken, slaan de voordelen van specialisa­ tie om in h u n tegendeel," schreef Poll al in 1976 in zijn Een dienst­ reis voor burgers. Het gaat hem er om de verloren gegane eenheid van Onderwijs, Kunst en Wetenschap (OKW) weer te herstellen, want dat zal de kwaliteit van alledrie ten goede komen, zo is een van z'n geloofs­ artikelen. Juist op grensover­ schrijdende activiteiten op de ter­ reinen van OKW, zoals studium generale of kunstzinnige vor­ ming in het onderwijs, dreigt de overheid te bezuinigen. Ze wor­ den beschouwd als luxe­voorzie­ ningen, als randversieringen. Een tweede motief in zijn artike­ lenserie in het NRC­Handelsblad is de gedachte dat wij leven in een tijdperk waarin tegenwicht moet worden gegeven tegen de staats­ invloed op de cultuur. Kunste­ naars en wetenschappers voelen zich steeds meer beperkt in h u n bewegingsvrijheid voor h u n ver­ beelding en h u n intellect. Poll en zijn Vereniging staan na­ tuurlijk niet alleen in h u n kritiek op de te grote staatscontrole. Het thema behoort zo ongeveer tot de retoriek van deze tijd. Nog maar enkele maanden terug schreven de rectores magnifici van de uni­ versiteiten en hogescholen over de uit de hand gelopen regelge­ ving vanuit Den Haag. En op

Welsprekendheid Op de oproep in het NRC Han­ delsblad tot het vormen van een Vereniging hebben tot n u toe zo'n 4500 mensen gereageerd. Onge­ veer de helft daarvan is lid (con­ tributie variërend van 50 tot 600 gulden per jaar, afhankelijk van draagkracht). Van de belangstel­ lenden heeft maar liefst twee­ derde een universitaire opleiding gevolgd. Wat betreft h u n motie­ ven moeten we afgaan op de wer­ vende woorden van Poll in een van zijn artikelen. Onder de kop 'Verbond van thuis­ sitters' schrijft hij: „mensen be­ schikken over voldoende tijd, geld, kennis, energie en ideeën, m a a r ze weten niet wat ze ermee moeten beginnen. Ze willen niet alleen maar uitkeringen en nieuws incasseren en zich ont­ spannen. Ze willen zelf iets doen, iets maken, iets organiseren, een eigen stempel drukken op h u n omgeving, zonder bij ieder plan dat in h u n hoofd opkomt maan­ den en maanden te moeten wach­ ten om te horen of de subsidiëren­ de autoriteiten toestemming ver­ lenen.

Wim Crezee partijpolitiek niveau hamert bij­ voorbeeld het CDA op de nood­ zaak de „anonieme verzorgings­ staat" geleidelijk aan te vervan­ gen door een verzorgings­ maatschappij. De overheid heeft zich in onze samenleving teveel verantwoor­ delijkheden op de hals gehaald. Daarom moet de overheid de ver­ antwoordelijkheid voor de verzor­ ging weer terug leggen op een la­ ger niveau; een niveau waarop de burgers zelf de lasten en lusten weer kunnen overzien, zo wordt gesteld.

Er is een uitgestrekt niemands­ land ontstaan tussen de onper­ soonlijke sfeer van de opper­ machtige staat en de sfeer van huis, tuin, keuken en tv. Ontzui­ ling, ontkerkelijking, werkloos­ heid ­ dat zijn de voornaamste factoren waardoor de mensen het contact met h u n omgeving ver­ liezen. H u n sociale geldingsdrang krijgt niet de gelegenheid zich te uiten. Ze zitten teveel binnen, in een te kleine huiselijke kring. Vandaar het advies: ga naar bui­ ten, onderzoek het niemandsland tussen staat en individu, verenig u ­ bij wijze van remedie." De verkenning van dit niemands­ land moet gebeuren in plaatselijk afdeling en ­ dicht bij de mensen zelf. Tot n u toe zijn er al zo'n 40 van dergelijke afdelingen opge­ richt. Naar verluidt is de afdeling Arnhem (62 leden en 50 belang­ stellenden) het verst gevorderd met de concrete uitwerking van de OKW­gedachte. Op het actie­ programma van de afdeling staat onder meer: een studium genera­ le over Ter Braak, William Blake, Wittgenstein en Erasmus; wed­ strijden in welsprekendheid voor scholieren; een inventarisatie

Zelfs in kringen van de PvdA is het besef doorgedrongen, stelt Poll tevreden vast, dat Vadertje S t a a t niet bij machte is alles van de wieg tot het graf te regelen. • Het is echter niet alleen de feite­ lijke onmacht, maar het is ook niet goed als in dit land op het gebied van O, K en W weinig mo­ gelijk is zonder vergunning en steun van de overheid, zegt Poll desgevraagd. „Natuurlijk, het is prachtig dat de overheid zich zo verantwoordelijk voelt voor deze terreinen. Daar hebben we gene­ raties lang voor gevochten en je moet blij zijn dat dat niet meer afhangt van een of andere kruis­ vereniging." „Maar er is een zorgwekkend bij­ verschijnsel," vervolgt hij streng. „De manier van denken van de ambtenaar is in een aantal op­ zichten in strijd met de manier van denken van de kunstenaar, van de onderzoeker, van de on­ derwijsgevende. Ik heb niets te­ gen de ambtelijke gezindheid van de ambtenaar; de neutrale, om­ zichtige houding siert hem. Want

\i.

ï

»'S

»»h j i ?

t

. \

^.^SSShSi'CHÏS^^W­C^^V

"»A,

*

é^^

tn

'>

H «WHMvtvSSWWWiPS­

n>

K. L. Poll spreekt sijn verenigingsleden toe op hun eerste congres vorige week saterdag (Foto Bram, de Hollander)

Calvinisme

van de „culturele gaten" in de re­ gio Arnhem; het verwerven van een perceel dat kan dienen als open sociëteit voor beeldende kunstenaars, dichters, schrijvers, musici, onderwijsgevenden en wetenschappers. „Het voorlopig bestuur van de af­ deling is van mening dat een ei­ gen gebouw verre te prefereren valt boven de h u u r van een on­ persoonlijke zaal in een commer­ cieel etablissement", zo bleek op de ledenvergadering van 27 sep­ tember j.1. Men is in Arnhem naarstig op zoek n a a r financiële sponsoring van het een en ander, want subsi­ diëring van staatswege is n a t u u r ­ lijk uit den boze. „Overheidssteun

Vorige week zaterdag was het dan zo ver. Wat tot dan toe slechts een anonieme groep boninzenders was, kwam n u bijeen in de Utrechtse Stadsschouwburg. Zo'n vijfhonderd belangstellen­ den woonden daar de eerste lan­ delijke bijeenkomst van de Vere­ niging bij. Vijfhonderd mensen met de oogopslag van een NRC­ lezer(es): keurig in kledij en taal­ gebruik, vriendelijk, liberaal, maatschappelijk en cultureel ge­ ïnteresseerd en ongetwijfeld wel­ varend. Poll opende de dag, vertelde over de filosofie van de Vereniging en lichtte het thema 'Welzijn, profijt en cultuur' toe. „Het gaat ons niet in de eerste plaats om eigen of andermans welzijn of profijt, m a a r om het karakter en de kwa­ liteit van het gemeenschappelij­ ke, collectieve bestaan", zei hij. De eerste spreker van buiterr was minister B rinkman (WVC). Hij was nog onlangs in Griekenland geweest en daar was hij herin­ nerd aan de vrijgevigheid van He­

"j

y "• óf

*­*«^

l,'/,­3

sa*

.­.w.ü.

\ri/^

Sï

*t"

H­„

De afdeling Haarlem presenteert sichself met een grafische voorstelling van het OKW­doel. (Foto Bram de Hollander) werkt meestal vertragend en daardoor ontmoedigend, en ook al gauw corrumperend" schreef Verenigingsvoorzitter Poll al in zijn Handvest „Een tijd voor con­ structies".

Hobbyclub Het initiatief van Poll is in diver­ se media met een zekere ironie begroet. M. van Amerongen stel­ de in Vrij Nederland vast dat de achterban van Poll lieden zijn ,,die in wezen niemand kwaad doen met h u n culturele hobby­ club; zij betalen het in principe allemaal van h u n eigen centen. Als de ene bevolkingsgroep zich ongesubsidieerd vermaakt in een biljart­verenlging of in een filate­ listisch genootschap, wie zal dan die andere bevolkingsgroep zijn leeskransje, schrijvers/­ schildersbal. Academie voor Mid­ delburg en 'wereldlijk klooster voor de oefening van verstand en verbeeldingskracht' misgun­ nen?" J a n Blokker suggereerde in De Volkskrant dat het hier gaat om een potje Halma onder goedkeu­ rend oog van Poll, terwijl Haagse Post als Polls voornaamste ver­ dienste zag dat hij zijn griesmeel­ papproza altijd ondertekent, zo­ datje het meteen kunt overslaan. Dat is natuurlijk niet aardig ge­ zegd. Maar ach, ironie ligt voor de hand wanneer bijvoorbeeld Polls eigen krant, het NRC Handels­ blad, in een ernstig hoofdredac­ tioneel commentaar over de Vere­ niging schrijft dat de „verlam­ ming en fossilisering" van de cul­ t u u r ten gevolge van overmatige staatsinvloed al zover is voortge­ schreden dat „zelfs kinderen op straat als het ware wachten tot er een buurtwerker langskomt om h u n spel te organiseren". Derge­ lijke observaties zijn koren op de molen van 's lands columnisten en humoristen. Poll ziet op zijn beurt de ironie die hem ten deel valt voortvloeien uit een „typische randstedelijke nei­ ging laatdunkend te doen over wat in de rest van het land ge­ beurt. Het sou best so kunnen sijn

rodus Atticus die 1800 jaar terug in Athene het reusachtige open­ luchttheater Odeion liet bouwen. Opvallend was echter dat mensen zoals Herodus Atticus met de grootst mogelijke tegenzin de staatsbelasting betaalden. Brinkman zei vooral getroffen te zijn door de psychologische kant van de zaak: de discrepantie tus­ sen de bereidheid om zeer veel over te hebben voor de gemeen­ schap zolang die tenminste als nabij wordt gevoeld, en de onwil om te betalen wanneer het een minder direct herkenbaar doel betreft. De moraal was duidelijk: er is mo­ menteel een te grote kloof tussen het algemene en het individuele. Brinkman pleitte voor het ont­ wikkelen van nieuwe structuren tussen individu en staat waar­ door de overdracht en de overna­ me van normen en waarden ver­ gemakkelijkt wordt. De Rotterdamse socioloog Van Doorn wees op de parallellen tus­ sen de motieven voor de oprich­ ting van de Vereniging OKW en de rede 'Souvereiniteit in eigen kring' die Abram Kuyper ruim 100 jaar terug hield ter inwijding van de Vrije Universiteit. Van Doorn wenste de Verenigingsle­ den eenzelfde calvinistische kop­ pigheid en vastberadenheid toe als de gereformeerde mannen­ broeders van weleer. Die peptalk was natuurlijk wel noodzakelijk want de Vereniging is voorlopig nog slechts een verza­ meling van losse enkelingen, van los zand. Aan mr. K. L. Poll zal het niet liggen. Hij heeft plannen genoeg voor zijn eigentijdse Maatschap­ pij tot Nut van het Algemeen: een cultureel kanaal voor abonnee­ televisie, een OKW­uitgeverij, een wetenschapsmuseum, een schoolagenda met kunstzinnige informatie. Maar het voornaam­ ste doel op korte termijn is de ver­ overing van een vast p u n t per plaats, een maison de la culture ­ en dan niet, zoals in Frankrijk, door de staat gesticht en betaald, maar door de Verenigingsleden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen