Ad Valvas 1983 - 1984 - pagina 255

AD VALVAS — 3 FEBRUAR11984

3

Jacqueline Cramer in cyclus 'Omvorming van de wete

Ecologie is geen alte wetenschap Een oude gedachte komt weer boven, uit de regels die voor de natuur gelden, kan men afleiden hoe de mens zich dient te gedragen. Was hét in de vorige eeuw de theorie van Darwin waaruit verschillen tussen mensen verklaard konden worden (sociaal-Darwinisme), nu lijkt het erop alsof de ecologie deze functie vervult. Binnen bijvoorbeeld de vorig jaar in opspraak geraakte Ecologische Beweging en de Centrumpartij wordt een beroep gedaan op de ecologie om het functioneren van de maatschappij te kunnen verklaren en een bepaalde ideologie te verkondigen. In een pamflet van de Centrumpartij wordt het sluiten van de grenzen voor buitenlanders gerechtvaardigd door te stellen dat anders het ecologisch evenwicht in Nederland wordt verstoord. Ook van een andere k a n t wordt de ecologie een bijzondere rol toebedacht, de bekende cultuurfilosoof Rossak (schrijver van „Opkomst van een tegencultuur") verheft deze wetenschap tot de „koningin der kennis", omdat zij de ontbrekende schakel zou vormen tussen de sociale en n a t u u r wetenschappen. In de lezingencyclus „Omvorming van de wetenschap", georganiseerd door de gelijknamige werkgroep, hield Jacqueline Cramer, medewerkster van de afdeling Biologie en Samenleving van de vakgroep Wetenschapsdynamica aan de UvA, op 26 januari een lezing over de vraag: ,,Ecologie, een alternatieve wetenschap?" Door heel precies te ontrafelen hoe de ecologie werkt, maakte zij duidelijk dat de ecologie niet wezenlijk verschilt van andere natuurwetenschappen. De ecologen zijn alleen wat bedachtzamer met h u n uitspraken over de beheersing van de natuur. De ecologie is de wetenschap die de relatie bestudeert van één of meer organismen tot het milieu. Centraal begrip hierin is „ecosysteem", dat is het geheel van factoren dat deze relatie op een bepaalde plaats beschrijft. Voordat de vraag beantwoord kan worden of de ecologie een alternatieve wetenschap is, moet eerst duidelijk zijn wat alternatieve wetenschap is. Jacqueline Cramer: „Iedere tijd heeft zijn eigen kritiek, aan het eind van de 16e eeuw was de wetenschap verweven met magie en geloof. Mensen als Bacon en Descartes ontwikkelden een wetenschap die toen alternatief was, die paste in de ideologie van de opkomende klasse Van die tijd, de burgerij. Het utopistische van deze wetenschap is langzaam verloren gegaan en deze vorm van weten-

Maarten de Hoog schap bedrijven wordt n u als traditioneel bestempeld." Op dit moment zijn er verschillende stromingen die een alternatieve wetenschap propageren in plaats van, of naast de traditionele wetenschap. De werkgroep „Omvorming van de wetenschap" probeert deze verschillende visies in kaart te brengen en een plaats te verwerven voor de alternatieven. Waar de traditionele wetenschap, maatschappelijk gezien, waardevrij en geprofessionaliseerd is, moet de alternatieve benadering waardegebonden zijn en door iedereen beoefend kunnen worden. De verschillen uiten zich ook op inhoudelijk terrein: volgens Cramer moeten de alternatieven subjectief en kwalitatief zijn waar traditioneel staat voor objectief en kwantitatief. Verder is traditionele wetenschap mechanistisch en beheersend, terwijl alternatief communicerend en nietmechanistisch in h a a r vaandel draagt. Als de ecologie een alternatieve wetenschap is, moet ze in ieder geval een aantal van deze kenmerken dragen. Er zijn een drietal punten die steeds n a a r voren komen, als mensen zich beroepen op de ecologie als alternatieve kennisbron, of zoals de Ecologische Beweging het noemt: „de ecologie als huishoudelijk reglement van de aarde". In tegenstelling tot andere natuurwetenschappen zou in de ecologie de mens het object van studie zijn, de ecologie wordt vaak in verband gebracht met gezondheid en ze zou niet beheersend zijn, maar streven naar een andere mens-natuur relatie.

Aardbol Jacqueline Cramer maakte duidelijk dat geen van deze drie kenmerken van toepassing zijn op de ecologie. Het is inderdaad zo dat

de ecologie de rol van de mens in ecosystemen bestudeert, maar om te spreken van een rr;engvorm tussen sociale en natuurwetenschappen gaat haar te ver: „Het gaat om onderzoek n a a r de effecten van menselijk handelen, dit wordt als input gebruikt in ecologische modellen, maar de mens zelf, sociaal wetenschappelijk gezien, komt niet voor in de ecologie. Wel is het zo dat hoe dichter je bij het beleid zit, hoe meer aannames er gemaakt worden ten aanzien van menselijk gedrag." Als de ecologie de voorwaarden bestudeert, waaronder het milieu kan functioneren, beperkt zij zich tot biologische gegevens, de mens blijft dan buiten het object van studie. Er treedt vaak verwarring op als er studie wordt verricht van de verschillende factoren die het milieu beïnvloeden. Dit gebeurt binnen de milieukunde, die nogal eens verward wordt met ecologie, vooral vanwege de Amerikaanse term „human ecology", waarmee men milieukunde bedoelt. De milieukunde maakt echter ook geen aanspraak op het begrip alternatieve wetenschap maar is een multidisciplinaire aanpak van één probleemgebied, het milieu. Als mensen betrokken worden in ecologische theorieën kan dit leiden tot biologisch-determinisme. Conclusies over populaties dieren worden dan min of meer rechtstreeks doorgetrokken naar mensen. Volgens Jacqueline Cramer is hiervoor geen enkele grond te vinden in de theorie van de ecologie. De ecologie zou alternatief kunnen zijn omdat de begrippen die gehanteerd worden een normatief karakter hebben. Vaak wordt het begrip gezondheid gekoppeld a a n het ecologische principe „stabiliteit". Als dit gebeurt, blijkt dat mensen zich niet echt verdiept hebben in de ecologie, daar wordt namelijk in het geheel niet uitgegaan van het idee dat alle ecosystemen stabiel behoren te zijn. Jacqueline: „Dit geldt misschien wel voor de aardbol als geheel, m a a r voor kleinere ecosystemen is dit waanzin, een woestijn als stabiel ecosysteem zou dan meer waarde hebben dan een akker, omdat daar van stabiliteit geen sprake is." De ecologische theorie bevat volgens haar geen normatieve begrippen, wel worden in het beleid waardeoordelen toegekend aan ecologische onderzoeksresultaten. Zo kan een natuurgebied op een bepaalde manier hoger gewaardeerd worden dan een stuk cultuurgrond. Maar dat valt niet af te leiden uit de ecologische theorie.

Commissie-Slagter ziet niets in een adviescommissie HO In de permanente onafhankelijke adviesraad voor het hele hoger onderwijs die minister Deetman wil, ziet de commissie voor de bestuurshervorming niets. Universiteitszaken zijn „te complex en te gevarieerd" om door een klein gezelschap door de Kroon benoemde deskundigen te laten behandelen. „Het moet uitgesloten worden geacht dat in een dergelijke kleine raad deskundigheid ten opzichte van alle onderwerpen kan worden ondergebracht," schrijft de commissie - die de minister over bestuurszaken van advies dient - over de voorgestelde ARHO, de Adviesraad Hoger Onderwijs. De commissie - vaak naar h a a r

voorzitter, de Rotterdamse hoogleraar prof. mr. W. J. Slagter genoemd - ziet zelf liever meerdere adviescommissies op specifieke terreinen. Leden zouden, net als in de ARHO, op basis van deskundigheid moeten worden benoemd. Dat betekent, vindt de commissie, dat ook mensen vanuit de universiteiten in zo'n adviescommissie moeten kunnen. Minister Deetman wilde dat n u juist uitdrukkelijk niet. Het overleg met de instellingen, waarvoor de minister een overlegkamer in het leven wil roepen, moet geschraagd worden door aparte bevoegdheden voor die overlegkamer. Die mag beslissingen nemen waaraan de instellin-

gen zich vervolgens moeten houden. Zo wil de commissie een „collectieve zelfstandigheid" bevorderen, waarmee in Engeland en Zweden goede ervaringen zouden zijn. Eén advies- en overlegstructuur waarin WO en HBO gezamenlijk zijn georganiseerd, acht de commissie „vooralsnog niet haalbaar", omdat het met de integratie nog niet ver genoeg is. Met de opheffing van de huidige Academische Raad heeft de commissie vrede, net als overigens de instellingen en de Raad zelf. (UP/Wageningen, Wubbo Tempel)

Ecologisch ondersoek verschilt niet wesenlijk van ander natuurwetenschappelijk speurwerk. Hier een milieuondersoeker in actie met het nemen van een waterm,onster.

Wat nog het meest alternatief aandoet in de ecologie, lijkt het gegeven dat niet gestreefd wordt n a a r een beheersing van de natuur. Dit dan in tegenstelling tot andere natuurwetenschappen waar de n a t u u r „op de pijnbank wordt gelegd om haar h a a r geheimen te ontfutselen". In deze visie zijn de natuurwetenschappen de veroorzakers van zo ongeveer alle ellende op de wereld, van milieuverontreiniging tot de wapenwedloop. De ecologie zou dan een zachtaardige wetenschap zijn, waarin gestreefd wordt naar communicatie met de natuur. De hoofdstroom in de ecologie werkt echter niet anders dan de fysici en chemici. Zij proberen vanuit de cybernetica het (eco)systeem te begrijpen en voorspellingen te doen wat er gebeurt als er een parameter wordt gewijzigd. Ook worden er in het laboratorium micro-ecosystemen gebouwd om onderzoek aan te verrichten. Het verschil met bijvoorbeeld de fysica ligt in de verhouding tussen doel en middelen. Bij de natuurkunde ligt dit veel eenvoudiger, maar die bestudeert ook een object dat relatief een-voudig te manipuleren is. „De ecologie hanteert echter, zegt Jacqueline Cramer, een genuanceerder beheersingsconcept, ze gaat uit van een lange termijn-

perspectief en is daarom wat bedachtzamer over ingrijpen." Van het alternatieve blijft dus niet veel over. Volgens Cramer is dit ook niet erg, ze waarschuwt ervoor om de ecologie als ideologie te gaan gebruiken: „De ecologie kan en mag niet gebruikt worden om een maatstaf aan te leggen voor het functioneren van de mensenmaatschappij. Hoe dichter je komt bij de benadering van de alternatieve wetenschap, hoe dichter je komt bij dit soort valkuilen." Met dit laatste doelt zij dan op de argumentaties van Centrumpartij en Ecologische Beweging en het biologisch determinisme. Of de rol van de ecologie bij het oplossen van milieuproblemen groter kan zijn dan die nu is valt nog te bezien. De ongeveer vijftien toehoorders van de lezing waren wel overtuigd door het verhaal van Jacqueline Cramer. De discussie spitste zich dan ook toe op de vraag hoe je als wetenschapper beter kunt functioneren in de maatschappij. Veel verder dan een constatering dat wetenschappelijke kennis vaak overgewaardeerd wordt en andere kennis en gevoelens bijna geen aandacht krijgen, kwam men niet. Op 23 februari is de volgende lezing van de werkgroep „omvorming van de wetenschap", dan komen de mogelijkheden van de alchemie aan bod.

VCVU-avond over werkloosheid academici

De tweede druk van de map 'Nu studeren! Straks werkloos?' met daarin enkele algemene artikelen over dit onderwerp is weer in de vu-boekhandel en bij het Vormingscentrum te verkrijgen.

Bedachtzaam

In het kader van het projekt 'Nu studeren! Straks werkloos?' organiseert het Vormingscentrum v u op 15 februari op Prins Hendriklaan 31 om 20 u u r een avond over de huidige situatie op de arbeidsmarkt voor academici. Mevrouw Grijns en de heer Tegels, beiden werkzaam bij het arbeidsburo, afdeling academici, zullen iets vertellen over de situatie op de arbeidsmarkt voor afgestudeerden van verschillende studierichtingen. Verder over de bemiddeling van het arbeidsburo en alternatieven zoals gesubsidieerde arbeidsplaatsen en werken met behoud van uitkering en de mogelijkheden/verplichting tot omscholing. Hierna is er gelegenheid tot vragen stellen en discussie.

Vergoeding De hogeschoolraad van de landbouwhogeschool in Wageningen wil dat het College van Bestuur acht ton reserveert om de voorgenomen collegegeldverhoging te compenseren. Dat zou betekenen, dat de hogeschool met dat geld mogelijkheden gaat zoeken, die een betere beheersing van de in- . terne kosten in het voordeel van de studenten moet opleveren. Een voorstel om de hele collegegeldverhoging in de vorm van een eenmalige uitkering te vergoeden, werd weggestemd. In februari moet in de begroting blijken of het CvB akkoord is gegaan met het voorstel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen