Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 357

AD VALVAS — 8 MAART 1985

5

Symposium vakgroep regionale en milieu­economie

Denken in geld kan versluierend werken bij grote economische projecten veel vervangende werkgelegen­ heid plaats." Een afbeelding van Michiel de Ruyter siert de aan­ „Een aantal directe economische effecten, daarvan mag je ver­ kondiging van het symposium over de waardering Slecht wachten dat een goede econoom van grote projecten dat dinsdag 12 maart door de Een voorbeeld van een slechte dat goed opzet. Je hebt daarnaast vakgroep regionale­ en milieu­economie wordt ge­ evaluatie vooraf is volgens Nij­ een aantal indirecte effecten. kamp de tweeverdienerswet, in Denk maar aan milieueffecten en organiseerd. Om te illustreren dat denken in ter­ wezen ook een groot project. Toen invloed op bij voorbeeld oude mo­ men van geld ­ Michiel de Ruyter staat ook op een die ingevoerd werd bleken er een numenten. Dat is veel moeilijker. heleboel nadelige gevolgen aan Wat is zo'n oud monument nu biljet van duizend gulden ­ wellicht versluierend vast te zitten. Dit is volgens Nij­ waard? In Groot Brittannië zijn werkt is het portret voor deze gelegenheid voorzien kamp een goed voorbeeld van een twee berekeningen gemaakt voor van een blinddoek. Samen met prof. Peter Nijkamp mislukking van de waarderings­ de waarde van een oud Noorman­ nenkerkje uit de elfde eeuw. methode zelf. probeert Ad Valvas toch zicht te geven op de proble­ Voorstanders van het plan kwa­ Eén van de stellingen op het sym­ matiek van de waardering van grote projecten. posium, die door drs. Muller van men op een bedrag van ongeveer het ministerie van verkeer en wa­ een half miljoen gulden. Tegen­ terstaat verdedigd zal' worden, is standers kwamen op een bedrag dat evaluaties achteraf kunnen dat hoger was dan het totale jaar­ Iedereen kan zich wat voorstellen dienen om evaluaties vooraf te lijkse inkomen van heel Groot bij de term grote projecten. Delta­ Jos van der Schot verbeteren. Je ziet echter dat men Brittannië. Dat is heel extreem, werken, Markerwaard, kerncen­ vaak heel beducht is om zo'n ana­ maar het geeft aan wat de waar­ trales zijn de eerste ideeën die bij deringsproblemen zijn bij wat mij opkomen. Wat maakt een waarderen maatschappelijke lyse achteraf uit te voeren. „De zachtere elementen die toch in de Oosterschelde is daar een goed project nu tot een groot project. kosten en baten mee te nemen in besluitvorming betrokken moe­ voorbeeld van. Bü de besluitvor­ Ze kosten allemaal veel geld. Ze de evaluatie. „In de jaren '60 heb strekken zich ver in de tijd uit, je heel sterk de opkomst gezien ming zijn zeer veel politiek gezien ten worden." vaak tot volgende generaties. van methoden die alles op geld gekke dingen gebeurd," zegt Nij­ „Wat denk ik het moeilijkste pro­ Verder zijn ze van belang voor wilden waarderen, met name kos­ kamp. bleem is bü elke beleidsanalyse is veel mensen en strekken zich ten/baten­ en kosten/effectivi­ Beleidsanalyse sou op sich een in­ het inschatten wat er gebeurd over een groot gebied uit. Het be­ teitsanalyses" zegt Nijkamp. „In strument kunnen sijn om een goed zou zijn als het project niet uitge­ sluit om zo'n groot project uit te de jaren '70 kwamen het milieu afgewogen politieke beslissing te voerd zou zijn. Hiervoor is zeer voeren is zeer ingrijpend en het en andere sociale aspecten naar nemen. Zie je niet vaak dat be­ veel inventiviteit en wetenschap­ lijkt van belang om voor men er­ voren. Dit leidde ertoe dat er ook leidsanalyses worden gebruikt om pelijk inzicht voor nodig. De aan begint goed de voors en te­ methoden kwamen die niet alles reeds genomen beslissingen te ver­ vraag is echter niet hard beant­ gens op een rij te zetten. op geld wilden waarderen. Nu zie kopen? woordbaar. Een beetje slimme be­ Systematische economische stu­ je langzamerhand, althans naar „In het algemeen zal men de nei­ leidsmaker kan natuurlijk altijd dies naar de gevolgen van grote mijn mening, de klok teruggezet ging hebben om de baten zeer zeggen: 'Ik heb dit of dat gedaan. projecten werden al voor de Tweede Wereldoorlog uitgevoerd. Eén van de eerste voorbeelden is een groot waterbeheersingspro­ ject van de Tennessee Valley Authority. Ook na de oorlog wer­ den dit soort studies vooral in de Verenigde Staten uitgevoerd, on­ der andere voor ruimtevaart­, de­ fensie­, milieu­ en energieprojec­ ten. In Nederland is vooral na 1953 een begin gemaakt met waarde­ ringen van grote projecten. De Deltawerken, die toen begonnen, zijn een schoolvoorbeeld van een groot project. Andere goede voorbeelden zijn de aanleg van de tweede nationale luchthaven, de inpoldering van de Markerwaard en de verhui­ zing van de PTT naar Gronin­ gen. Het voorbeeld van de tweede nationale luchthaven maakt dui­ delijk dat het maken van een waarderingsstudie nog aller­ minst hoeft te leiden tot de uit­ voering van een project. ligt het aan de politieke besluit­ vorming."

Kosten en baten De economische wetenschap heeft, sinds de Tweede Wereld­ oorlog, haar instrumentarium uitgebreid met een aantal nieuwe werkmethoden. Toch gaan nog de meeste methoden uit van het be­ cijferen van de kosten en de baten van een project. Vooral in kapita­ listische landen is dit het belang­ rijkste instrument. In landen met afjvijkende politieke systemen en gemengde economieën zijn een groot aantal aangepaste waarde­ ringsmethoden ontwikkeld. Peter Nykamp: „Elk van die waarderingsmethoden hebben hun pro's en contra's en dat leidt ertoe dat een gedeelte van de poli­ tieke conflicten wordt uitgevoch­ ten door de keuze van het type methode. Ook in Nederland kun je afhankelijk van je politieke in­ teresse kiezen uit een heel scala van waarderingsmethoden. We­ tenschappelijk draait de discus­ sie om de vraag wat de vooronder­ stellingen van de ene methode ten opzichte van de andere methode is. Wat is, als je een groot project hebt met grote overheids­ en par­ ticuliere belangen, de meest ge­ schikte methode." Was het in eerste instantie slechts mogelijk om de centjes of dollars te tellen, in het begin van de jaren '70 kwamen er methoden in ontwikkeling die het mogelijk maakten om ook niet op geld te

Prof. Peter Nijkamp: „Klok wordt langsamerhand temggeset" (Foto AVC/VU) worden, omdat men zegt dat in tijden van recessie de centen weer zwaarder spelen. Je ziet daar een pendelbeweging in die nog wel even door zal gaan." Hoe goed sijn die meth oden? Meestal hoor je dat de kosten van grote projecten te hoog sijn uitge­ vallen. Nijkamp „Er zijn twee redenen voor. Ten eerste dat men het qua methodiek verkeerd heeft inge­ schat. Dat is dus een fout die je op het conto kunt schrijven van de onderzoekers, ambtenaren, be­ leidsvoorbereidende instanties. Een tweede reden is dat men wel weet dat de kosten hoog zullen uitvallen, maar dat men het poli­ tiek niet verkopen kan. Men schat dan systematisch een aan­ tal dingen laag in. Er zit een spe­ ling tussen de maximale en de minimale schatting, waar je, af­ hankelijk van je politieke rich­ ting, gebruik van kunt maken. Dit kun je niet op het conto van de onderzoeker schrijven. Hier

ruim uit te meten. Niet alleen de directe baten, maar ook de indi­ recte, soms inclusief dubbeltel­ lingen en niet op geld waardeer­ bare baten, zoals welzijn van de samenleving. De kosten worden juist ingedikt. Voor zover je ze kunt ramen neem je ze op. Een aantal andere, nadelige, effecten worden vaak pro memorie opge­ nomen, er wordt geen bedrag bij ingevuld." Ook andere mogelijkheden om beleid te verkopen worden door prof. Nijkamp genoemd: „Grote projecten hebben vaak zo ver­ schrikkelijk veel effecten, dat het een heel belangrijke vraag is waar je de grens van die effecten legt. Een heel mooi voorbeeld daarvan vindt je bij de discussie over de werkgelegenheidseffecten van de Markerwaard. Als je de grens puur bij de Flevopolders legt dan zijn de werkgelegen­ heidseffecten van de inpoldering geweldig hoog. Neem je de grens bil heel Nederland dan vindt er

maar ik moet het afzetten tegen wat er zou zijn gebeurd als ik niets had gedaan." Als hij dat dan optimistisch of pessimistisch in­ schat kan hij er hoog of laag poli­ tiek mee scoren.'

kend is dat de minister een groot voorstander van het project is. Je zou je kunnen voorstellen dat daar een onafhankelijke club voor komt die binnen het R ijks­ overheidsapparaat een zelfstan­ dige positie inneemt. Dat wil nog niet zeggen dat alle politieke ins en outs afgedekt zijn, maar zo'n analyse is niet zonder meer aan­ vechtbaar." Zolang deze min of meer ideale situatie nog niet is bereikt kan de waardering van projecten ge­ bruikt worden voor machtspoli­ tiek. Informatie over een groot project wordt vaak bewust vast­ gehouden. Op het moment dat die informatie wordt vrijgegeven zijn een aantal beslissingen niet meer terug te draaien. Nijkamp: „Er zijn in Nederland talloze goede inspraakprocedu­ res. Maar het gebeurt ook dat za­ ken erdoor gejaagd worden en ook pas op het laatste moment inge­ bracht worden. Informatie is mu­ nitie. Met informatie wordt ge­ woon geschoten. Als je minder tijd geeft om terug te schieten ben je als je het eerst met een plan komt de sterke partij. De media, maar zeker ook de wetenschappe­ lijk onderzoekers, kunnen een heel belangrijke corrigerende en controlerende functie hierin heb­ ben."

Publieke opinie De publieke opinie is ook van zeer groot belang. Zo heeft de reactie op de tweeverdienerswet ertoe ge­ leid dat de mededeling, dat er geen grote effecten van te ver­ wachten waren, onjuist is geble­ ken. Een beleidsanalyse kan ook een 'selffulfilling­prophecy'­ka­ rakter hebben waardoor juist uit­ komt wat volgens de analyse voorspeld werd. Het is volgens Nijkamp zo dat deze publieke voorkeuren buiten de beleidsanalyse worden gehou­ den. De gebruikte gegevens moe­ ten traceerbaar zijn. In de poli­ tiek kun je wel rekening houden met wat het publiek wil. Als drie­ kwart van de bevolking dwars zal gaan liggen is het niet zinvol om een groot project uit te voeren, ook al is het economisch renda­ bel. In de bundel, die bij het symposi­ um wordt uitgegeven, merkt prof. Jan Pen op dat op zich politieke doelstellingen wel in beleidsbe­ slissingen meegenomen mogen worden, als daarbij maar duide­ lijk wordt gemaakt wat die doel­ stellingen zijn. Prof. Nijkamp is het daar wel mee eens. „Maar," zegt hij, „ik denk niet dat alle doelstellingen en politieke ideeën duidelijk zullen worden. Al is het alleen maar doordat misschien de meest belangrijke politieke doel­ stelling altijd verzwegen wordt. Men wil met de keuze voor of te­ gen een bepaald groot project po­ litiek scoren. Stemmenwinst is de zwaarste politieke doelstelling en die zul je in de beleidsevaluatie van grote projecten niet tegenko­ men."

Tegendruk Hoe kun je beleidsanalyses, waar­ deringsmethoden van grote pro­ jecten, wel goed gebruiken voor een verantwoorde politieke be­ sluitvorming? „Het is in principe mogelijk, zoals minister Ruding ook zegt, dat be­ leidsanalyse een tegendruk kan geven voor de verkokerde aanpak van beleidsproblemen. Die analy­ se moet dan wel onafhankelijk kunnen opereren van politieke belangen en politieke besluitvor­ ming. Ik vind het dus een ver­ keerde zaak als het gaat om een groot project, dat de betreffende beleidsevaluatie uitgevoerd wordt door ambtenaren van het­ zelfde ministerie waarvan be­

Advertentie

lAlS'l'f.

gratie

E"^ ^^ f Gratie "

ï 12.50 Inhoud L G 5 Renee Ste e nbe rge n: Een Ki|kproces over de schi(dor()en vaf^ Romaine Brooks (essay] Meryl Altman, de dichteres Hilda Doolittle lessayi Ann e tt e Huizrnga: Ciearcui S horicui (gedichli Ge rtrude Ste m; fragment uil Q E D inleiding Martha Voore n Jule s Oe ckwitz: De ballade van een huwelijk Carla Brunott: Is A Mculenbell s roman AIba de schaamte voorbi)'^ Nepin een abonne me nt Jaargang ! 985 inrs 5 t ni 8> kosi f 44.— Stort hel bedrag op posigiro 378641 O l n v Lust en G ratie, postbus 4098,1009 AB Amsterdam, lel. 020-925813

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen