Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 135

AD VALVAS — 19 OKTOBER 1984

r slakken, schepping en evolutie

.r een schelp kijk, enstig als wat''

."^Pte^'-c

aanslag om aan te kunnen geven welke punten nadere overden­ king behoeven. Een dispuut voor biologiestudenten biedt hem de gelegenheid verder over de pro­ blemen van de theoretische biolo­ gie door te praten. „I n dat dis­ puut bracht je je ideeën naar vo­ ren. Dat was normaal ­ je kwam voor je overtuiging, je back­ ground uit. Katholieke studen­ ten brachten de opvattingen van Thomas van Aquino naar voren en ik de opvattingen van gerefor­ meerde kant. Ik heb er trouwens altijd plezier aan beleefd met mensen van verschillende plui­ mage te praten.

en in zajn inaugurele rede verde­ digt hü dat de scheppingsgedach­ te en de evolutietheorie elkaar niet per se hoeven te bijten. Deze

rede trekt de aandacht en dag­ blad Trouw nodigt Lever uit een serie artikelen over deze thema­ tiek te schrijven. „Dat contact met Trouw vond ik erg nuttig, want bij dat blad was het toen nog zo dat een telexbericht over de vondst van een of andere men­ senschedel van een miljoen jaar oud nooit in de krant kwam ­ die verdween in de prullenbak. Dus vóórdat ik over evolutie begon, gingen die berichten voorbij aan het gereformeerde volksdeel; dat In die periode begon ik te snap­ was niet goed voor ze. Als Trouw pen dat het met de evolutietheo­ dat wél zou plaatsen dan zouden rie op zichzelf wel o.k. zat." Op mensen hun abonnement opzeg­ zichzelf? „Kijk, ik had aan de an­ gen, zo hoog liep dat!" dere kant mijn scheppingsgeloof. Kennelijk is de tijd rijp voor het En dat geeft spanning. Hoe kun je in beweging zetten van het gere­ die twee dingen in één persoon formeerde gedachtengoed, want verenigen? Dat heeft natuurlijk na de rede en na de serie artikelen in Trouw komen bij Lever de ver­ enige tijd geduurd." zoeken binnen stromen voor het geven van lezingen. „Ik kreeg een soort lezingenpraktijk. Wel twee Prullenbak drie keer per week ging ik het In 1950 wordt Lever als lector of in om te praten voor gerefor­ aangesteld aan de VU. De sollici­ land meerde dominees, voor christelij­ tatieprocedure was niet moeilijk ke kleuteronderwijzeressen, want het aantal gereformeerde boeren en tuin­ biologen was in die dagen op de SSR­afdelingen, noem maar op." De mensen vingers van een hand te tellen. ders, op de lezingen af als vlie­ Het verrichten van natuuronder­ . kwamen gen op de stroop. En tegelijkertijd zoek gold in deze kringen name­ vonden ze de evolutietheorie vaak lijk als een eerste stap richting gevaarlijk en godslasterlijk. ongeloof. De studierichting biolo­ „De discussies de lezingen wa­ gie moet in 1950 aan de VU nog ren dan ook ergna ­ als er geheel worden opgebouwd. „Er al ruimte voorspannend discussie was geen kamer, geen tafel, geen Want ik herinner me dat ikwas. een boek, niks. We kregen een jaar de keer sprak voor een stampvolle tijd om dat op poten te zetten." In 1952 wordt Lever hoogleraar kerk en op een gegeven moment

stond er een man op die wilde weten of datgene wat de professor zei niet in strijd met de geloofsbe­ lijdenis was. De voorzitter van de bijeenkomst, een nogal bange do­ minee begon toen te wiebelen op zijn stoel en zei: het begint laat te worden, we zouden hier nog uren over kunnen praten, ik stel u voor af te ronden en psalm zoveel te zingen. Die discussie ging dus niet door. Wat ik overigens zeer gewaar­ deerd heb is dat de VU en de Vere­ niging mij toen nooit een stro­ breed in de weg hebben gelegd. Ze vroegen mij ook namens de VU en de Vereniging in het land te spre­ ken, hoewel ze dat ook leden heeft gekost." Binnen delen van de gerefor­ meerde achterban bestaat er eind jaren vijftig en jaren zestig een bang vermoeden dat de VU aan het afglijden is. Dat het bijbel­ boek Genesis niet langer als een natuurwetenschappelijk of his­ torisch geschrift gezien moet worden, gaat er niet zomaar in. En de VU vindt op haar beurt dat de inzichten over een aantal vraagstukken niet altijd „up to date" zijn. De VU zou echter de VU niet zijn als aan deze „kloof" niets gedaan zou worden. I n het jaar 1968 organiseert de VU dan ook een aantal forumavonden in den lande. „Gigantische mee­ tings waren dat," herinnert Le­ ver zich. Ook op deze avonden zijn de dis­ cussies bij tijd en wijle spannend en is de verwarring over de schrif­ tuurlijke beginselen voor de beoe­ fening der wetenschap duidelijk voelbaar. Zo wendt op een gege­ ven ogenblik een plaatselijk pre­ dikant zich op de avond in Mid­ delburg tot de aanwezige VU­do­ centen en spreekt hen bijkans vermanend toe: „I k wil de profes­ soren van de VU in de Naam des Heren toeroepen: twijfel niet aan het Woord en als u eens gaat twij­ felen, zeg dan liever: ik geef m'n professoraat er aan, dan dergelij­ ke dingen voor de mensen neer te leggen, totdat steeds meer men­ sen gaan twijfelen. De gewone mensen uit de gemeente vragen maar steeds: Wat is er nu waar? Wat moeten we geloven? Die on­ derzoekers mogen van mij zo diep gaan als ze willen, maar wanneer wij komen aan het schrif tgeloof en als dat wordt aangevallen en we beginnen met Genesis, dan komt er straks geen eind meer aan." (VU­magazine, dec.'72). Toch leidden de discussies niet tot een scheiding der geesten. Binnen de VU zelf werd over za­ ken als evolutie en geloof veel va­ ker onderling gepraat dan mo­ menteel, vertelt Lever. „De VU was veel kleiner; je ontmoette col­ lega's van andere faculteiten op en na de senaatsvergadering. Dat de senaat (een vergadering van hoogleraren, red.) is opgeheven is om die reden heel slecht voor de VU geweest. Wat ik niet geleerd heb van collega's van andere fa­ culteiten! We hebben elkaar ge­ holpen en vertrouwden elkaar." Dat de discussie over evolutie en/of schepping niet op het scherpst van de snede gevoerd werd, had ook veel te maken met de bittere nasmaak die menige mannenbroeder nog had over de zogeheten kwest i e­Geelkerken. Deze had in de jaren twintig zich publiekelijk afgevraagd of de slang in het Genesis­verhaal wer­ kelijk gesproken had. Geelkerken werd afgezet en een breuk in de gereformeerde kerk was een feit. Lever: „Zo'n scheuring wilde nie­ mand weer meemaken. Je discus­ sieerde dus met een grote mate van voorzichtigheid en begrip voor andermans standpunten.

^

O^^^^^'tt^.

'='/­^^:.£­^è^.^)­yz^>^^ ^'T'^

yfvC<.i-'^^''^^''^KsaBeaA rz*^^,

^­=*­­T^ ."«Sr^:^

iZ^t-*^ -^i.-«^r'2»»-»<;»7 ^>^

Begin van een inleiding van de 15­jarige Jan Lever voor de jonge­ lingsvereniging 'Uw Heil Komt'

Door dat grote aantal lezingen dat ik gehouden heb, wist ik ook waar de gevoelige punten lagen en hoe ik de dingen voorzichtig kon zeggen."

Ketters In 1969 houdt Lever op de zondag­ avond een serie radiolezingen voor de NCRV over de wording van de aardse werkelijkheid. De lezingen worden even later ge­ bundeld onder de indringende ti­ tel 'Waar blijven we?' Lever: „Dat boekje heeft wekenlang in de top­ tien van de bestsellerlijst gestaan. Het heeft veel correspondentie opgeleverd. Ik kreeg allerlei brie­ ven waarin stond dat mijn denk­ beelden ketters waren. Sommige bevatten dreigementen. Niet voor het huidig leven, maar voor het toekomstig leven: bij de ingang van de hemel zou ik resoluut af­ gewezen worden. Verschillende mensen uit het land kwamen op het idee mij een ansicht te sturen met een aap erop. Vaak anoniem. 'Met de hartelijke groeten van uw voorvader' stond er dan op. Maar aan de andere kant kreeg ik ook ontroerende brieven van mensen die met mijn lezingen verschrikkelijk blij waren ­ men­ sen die ook in mijn richting dach­ ten en dat in hun omgeving nooit kwijt konden." Maar de verwarring binnen de gereformeerde wereld over de oor­ sprong van de aarde en de mens­ heid was groot. Lever: „Op een gegeven moment, in de vijftiger jaren, werd ik opgebeld door do­ minee Veenhuizen uit Amster­ dam. Hij vertelde dat er in zijn gemeente een baby geboren was. De ouders verkeerden echter in onzekerheid of het wel gedoopt kon worden, want er is immers sprake van evolutie vonden zij. Veenhuizen wist er niet goed raad mee. Of ik niet eens met die vader kon praten. Hij kwam toen op een middag bij me op het labo­ ratorium op de Rapenburger­ straat; we hebben zo'n anderhalf uur gepraat. De zondag daarop is de baby gedoopt. Wat ik tegen hem gezegd heb? Nou ik heb hem weten uit te leggen dat de gedach­ te over de schepping heel goed met die over de evolutie gecombi­ neerd kon worden."

Evident Hoe denkt Lever anno 1984 over het evolutievraagstuk? „Hoe ouder ik word en hoe meer ik over die dingen nadenk, hoe gecompliceerder het probleem van schepping en evolutie voor mij wordt. Kijk, je hebt om te be­ ginnen de kwestie van de feite­ lijkheden en de bekende mecha­ nismen in de natuur zoals muta­ tie, selectie, isolatie, soortveran­ dering, genetica, noem maar op. De verwantschap tussen organis­ men is volstrekt evident. Maar de mechanismen daarvan moeten buitengewoon ingewikkelder zijn dan wij biologen op dit moment denken. Dat wordt in het kader van het evolutievraagstuk dik­ wijls vergeten ­ ook door biologen. Toen ik zelf college liep was de bloedstolling een vrij gemakkelijk te begrijpen verschijnsel. Maar op het ogenblik blijkt de bloed­ stolling zo ingewikkeld te zijn dat het een apart vak is geworden. En dan hebben we het alleen nog maar over de bloedstolling bij de mens.

Naast en onder die laag van feite­ lijkheden liggen er nog andere vragen. Hoe zijn biologen er bij voorbeeld toe gekomen de evolu­ tiegedachte te huldigen? Ik denk dat daar allerlei dingen in mee­ spelen, bij voorbeeld romantiek. Als het gaat om de vraag naar de wording van deze wereld blijken er in ieder mens romantische, existentiële trekken te zitten. Daarom raakt het ook iedereen. Het heeft met menselijke emoties, met filosofie en ook met religieuze zaken te maken. Dat maakt het evolutievraagstuk tot een zeer ge­ compliceerd geval waarbij ik grenzen tussen wetenschappen overschrijd en ook de grenzen van de wetenschap zelf. Waar komt de wereld vandaan, waar kom ik vandaan? I edereen stelt zich weleens deze vragen. Ze worden soms verdrongen omdat het ook griezelige vragen zijn. U heeft vermoedelijk wel ooms en tantes die getrouwd zijn maar geen kinderen hebben. Hebt u er wel 'ns over nagedacht dat dat in uw voorgeslacht nooit is voorge­ komen? Want anders zat u hier niet. En het leven bestaat nu al een paar miljard jaar op aarde. In al die tijd is dat lijntje naar ons nooit onderbroken geweest. De kans dat u hier op deze stoel zit ­ laat staan dat we hier met z'n drieën zitten ­ is dus griezelig klein. Dat is niet te verklaren en daarom raak ik griezelige zaken. En als u ook bedenkt dat u ont­ staan bent doordat er bij uw moe­ der een eicel ovuleerde, maar mil­ joenen spermiumcellen erom hebben gevochten die ene eicel te bevruchten,.. Als liet een andere spermiumcel geweest was dan was u een heel ander persoon ge­ weest. Toevalligheden? I k geloof als christen toch dat God deze we­ reld leidt". Zal de natuurwetenschap nooit alle mysteries van het leven ont­ hullen? Lever: „Moet u horen: wij zijn nu bijna dertig jaar met één slakje bezig geweest. We hebben daar een aardig beginnetje mee ge­ maakt. Maar er zijn wel honderd­ duizend verschillende soorten slakken! I k bedoel maar: de we­ tenschap kan nog een heel eind vooruit." Maar de moderne natuurweten­ schap zal op een gegeven ogenblik onmachtig staan tegenover wat u noemt existentiële vragen. Lever: „Die vragen zullen veel groter zijn dan we lang gedacht hebben." „Mijn geloof dat God de schepper is van deze wereld is door mijn wetenschappelijke ac­ tiviteiten niet minder maar ster­ ker geworden. Hoe dat kan? Als ik een tijdje naar een schelp kijk word ik zo godsdienstig als u maar wilt. I k ben zeer onder de indruk van de pracht, de samen­ hang en de ingewikkeldheid van de schepping. Eén menselijke cel zit ingewikkelder in elkaar dan een hele walrus ­ ik bedoel die dure duikboot. Zo'n walrus kun­ nen mensen in elkaar knutselen, maar er. is niemand die in staat is van een aantal moleculen een cel te maken. En u hebt al tien mil­ jard hersencellen in uw hoofd zit­ ten, begrijpt u. Al die zenuwdra­ den in uw hoofd zitten ingewik­ kelder in elkaar dan de bedrading van een hele telefooncentrale. Dat vind ik ontzagwekkend." Niet zonder reden spreekt hij de laatste twee woorden afzonderlijk uit.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen