Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 468

10 MEI 1985 „Toen ik met dertien j a a r v a n d e middelbare school afging ben ik uit verveling m a a r op naailes g e g a a n . Dat w a s d e enige manier om het huis uit te komen." Farida Moussa, 28 j a a r oud, vertelt weemoedig lachend hoe zij h a a r puberteitsjaren niksd o e n d door moest komen, terwijl d e muren op h a a r af kwamen. ,,Mijn moeder wilde mij wel zelf laten kiezen wat ik wUde, m a a r dat kón gewoon niet. Er werd zo ontzettend op je gelet, d e sociale controle is verstikkend. Een opleiding als secretaresse of in een winkel s t a a n w a s er voor mij niet bij. De mensen zeiden; 'Je komt toch uit e e n goed e familie, je moeder is toch vroedvrouw, w a a r o m moet jij d a n werken?' Toen ik twintig w a s b e n ik getrouwd e n met mijn m a n n a a r Nederland gegaan". Door af e n toe v a n d e naailes te spijbelen heeft Farida het lot dat d e meeste Marokkaanse meisjes e n vrouwen treft nog een beetje kunnen verzachten. De traditionele m o h a m m e d a a n s e opvattingen over vrouwen zitten n o g stevig in d e Marokkaanse maatschappij vastgebakken. Zo g a u w meisjes vrouw worden, dus vanaf hun puberteit, word e n zij in huis gehouden. De symptomen v a n vrouwelijke seksualiteit worden in d e mohammedaanse traditie beschouwd als gevaarlijk voor d e e e r b a a r h e i d v a n d e vrouw en d e (schoon-jfamUie. Vóór alles dient d e vrouw als m a a g d het huwelijk in te g a a n als eerbetoon a a n h a a r m a n en zijn familie. Ook n a h a a r huwelijk is d e seksualiteit v a n d e vrouw, die h a a r op het lijf staat geschreven zolang zij vruchtb a a r is, gevaarlijk. Daarom moeten d e vrouwen a a n het blote oog v a n iedereen onttrokken worden. ,,Als je als vrouw veel buiten komt, heeft iedereen je al gezien. Voor e e n m a n b e n je d a n niet meer aantrekkelijk, je bent versleten," vertelt Farida. „Op het platteland e n in d e bergen zijn d e mensen nog erg tradition e e l ingesteld. In d e stad hebb e n de mensen v a a k modernere opvattingen. Daar zijn ook m a n n e n die vinden dat hun vrouwen iets moeten doen e n dat ze niet thuis hoeven te blijven." Vrouwen n a d e menopauze h e b b e n meer vrijheid e n e e n meer zelfstandiger positie in d e maatschappij. Een opmerkelijke verandering in het sociale leven v a n de vrouwen wordt d a n zichtbaar; eerst is ze altijd

Advertentie

Vroedvrouwen verwoorden op congres hun ervaring

Marokkaanse vrouwen bevallen liever thuis O p m a a n d a g 13 mei wordt a a n d e VU e e n symposium georganiseerd over d e verloskundige zorg a a n Marokkaanse vrouwen in Nederland. Voor deze gelegenheid werd Fatima Duduh, e e n vroedvrouw uit Marokko, uitgenodigd. Zij sprak op het symposium over d e dagelijkse praktijk in Marokko. Wij h a d d e n e e n gesprek met Fatima Duduh en h a a r dochter Farida Moussa, die al n e g e n j a a r in Nederland woont e n bij het Gezondheidscentrum voor buitenlandse vrouwen werkt. thuis, op latere leeftijd zie je steeds meer vrouwen buitenhuis. Zij beginnen d a n v a a k bezigheden buiten het eigen gezin te ontwikkelen. Vrouwen g a a n zich d a n bij voorbeeld bezig h o u d e n met d e voorbereiding v a n feesten of het opmaken v a n bruiden.

Moederschap

Het moederschap is voor Mar o k k a a n s e vrouwen d e vervulling v a n hun vrouw-zijn. Op d e z e wijze ontpopt zij zich als ,,echte vrouw" en wint d a a r m e e het respect v a n h a a r famUie é n v a n h a a r m a n . Kinderen krijgen e n opvoeden zijn d e belangrijkste taken voor een vrouw. Bovendien is het d e manier om je m a n vast te houden. ,,Als je g e e n kinderen kunt m a k e n b e n je g e e n echte vrouw. Het is net alsof het in je vingers zit," zegt mevrouw Duduh. Farida geeft met gewichtige toonaanhef a a n hoeveel w a a r d e er in Marokko gehecht wordt a a n het fenomeen moederschap. ,,Kinderen b a r e n is het prachtigste wat een vrouw k a n overkomen. Als je ook nog e e n jongen krijgt b e n je h e l e m a a l volmaakt. Jongens zijn belangrijk, zij d r a g e n het bloed en d e n a a m v a n d e v a d e r voort. Meisjes zijn d e lieverdjes v a n d e moeders. Zij helpen moeder met het huishouden e n met d e kinderen blijven vaak, ook n a het huwelijk, heel hecht contact houden." ,,Of die vervulling ook voor mij geldt? O jee nee, ik hoef g e e n kinderen om vervuld te zijn!" Farida begint te lachen en vervolgt op besliste toon ,,Kinderen, n e e hoor, ik moet eerst mijn eigen leven op e e n rijtje h e b b e n voor ik kinderen wU. Mijn m a n vindt het verschrikkelijk. Hij krijgt steeds v a n vrienden te horen dat hij g e e n kinderen k a n maken. Ik trek me d a a r niks v a n a a n , voor kinderen moet je met z'n tweeën zijn." ,,VeeI mensen zeggen d a t ik veranderd b e n omdat ik n a a r Nederland b e n gekomen. Dat is h e l e m a a l niet zo. In Marokko dacht ik ook a l heel a n d e r s over zaken als kinderen krijgen e n trouwen. Ik b e n niet getrouwd om onderhouden te worden door e e n man. Weet je wat Farid a betekent? Uniek, bijzonder . . . nou, zo b e n ik, altijd al geweest." Ook Farida's moeder, Fatima Duduh, k a n terugkijken op een bijzondere levensloop. In 1948 begon zij a a n e e n S p a a n s e opleiding voor vroedvrouwen. Dat w a s e e n hele stap voor een jong e vrouw in Marokko. H a a r oom, bij wie ze woonde, w a s e e n zeer vooruitstrevend m a n e n moedigde h a a r a a n d e opleiding te volgen. Fatima kijkt vriendelijk m a a r v a s t b e r a d e n uit h a a r diepdonkere ogen. Als ze over h a a r werk vertelt, straalt d e rustig o g e n d e vrouw e e n energie uit die e e n indruk geeft . v a n h a a r actieve leven. ,,Mijn

Carolien Stam werk is e e n deel v a n mijzelf geworden. Als ik weet dat iemand moet bevallen, g a ik e r n a a r toe. Ik laat er alles voor s t a a n e n liggen. Je voelt je verantwoordelijk, je móet er gewoon heen." ,,Toen mijn eerste kinderen waren geboren h e b ik geprobeerd om als e e n g o e d e moeder e n huisvrouw thuis te blijven, m a a r dat lukte mij niet. Dat is gewoon niet mijn leven. Ik b e n toen weer met mijn werk begonnen." Fatima werkt in e e n Marokk a a n s e provinciestad, verbond e n a a n e e n arts. Eerder d a n Nederlandse verloskundigen

m a a k t kraamvrouw én vroedvrouw te feliciteren."

de

Ziekenhuis

„Dat Marokkaanse vrouwen niet n a a r het ziekenhuis willen is ook e e n v a n d e problemen w a a r d e vroedvrouwen e n artsen in Nederland m e e worstelen," vertelt Edien Bartels. Zij is docente culturele antropologie a a n d e VU en e e n v a n d e spreeksters op het symposium over verloskundige zorg a a n Marokkaanse vrouwen in Nederland. ,,Voor zo'n vrouw is dat koud a a n d o e n d ziekenhuis met al die vreemde mensen en m a n nelijke doktoren niet zo'n leuke ervaring. Vooral vrouwen die v a n het platteland v a n Marokko n a a r Nederland komen zijn v a a k h e l e m a a l g e e n doktoren gewend. W a n n e e r e e n vrouw al e e n kind heeft gekregen, denkt ze bij d e volgende bevalling wel te weten hoe het moet. Dan blijft ze liever thms in d e eigen, vertrouwde omgeving." Farida, werkzaam bij het gezondheidsheidscentrvim voor buitenlandse vrouwen in Amsterdam, heeft veel ervaring met vrouwen die d e stap n a a r d e dokter n a u w e lijks w a g e n e n zeUs nog nooit v a n e e n zwangerschapsonderzoek h e b b e n gehoord. „Die vrouwen vinden het heel natuurlijk dat het kind in hun

V.l.n.r. Fatima Duduh, Edien Bartels e n Farida Moussa bladeren in het boek met foto's v a n een reis n a a r Marokko. (Foto AVC/VU) grijpt zij in als er problemen buik gewoon groeit. G a a t er iets dreigen bij e e n bevalling. ,,Ma- mis d a n heeft God dat zo gerokkaanse vrouwen bevallen . wild. Wij proberen op het geliever thuis. Het is ook e e n heel zondheidscentrum d e vrouwen gedoe voor je in het ziekenhuis voor te lichten w a a r o m een onbent. Er komt niet zomaar een derzoek bij d e dokter v a n bea m b u l a n c e e n lang niet alle lang k a n zijn. Ik zeg d a n altijd mensen h e b b e n e e n auto. Vaak 'God helpt d e dokter om jóu te moet je d e straat oprennen om helpen'. De drempel voor buie e n taxi te zoeken. Dat duurt tenlandse vrouwen e e n mediallemaal ontzettend lang. Een sche instelling op te zoeken geboorte is bovendien e e n fami- moet overwonnen worden. liegebeurtenis. De vrouw wordt tijdens h a a r z w a n g e r s c h a p e n Daarom is het belangrijk dat ze vooral n a d e bevalling verzorgd weten wat er voor mogelijkhee n vertroeteld door de hele fa- d e n zijn e n w a a r ze a a n toe zijn milie. Er wordt e e n groot feest bij e e n dokter." gevierd e n iedereen komt op b e - Het m o e d e r s c h a p neemt e e n zoek om d e speciaal mooige- belangrijke plaats in d e Marok-

k a a n s e maatschappij in beslag. Volgens d e traditionele mohamm e d a a n s e godsdienst is het e e n plicht voor d e moslim kinderen te produceren om d e g e m e e n s c h a p v a n geloven uit te breiden. Modernere tijden verdring e n l a n g z a m e r h a n d d e traditie. Anti-conceptie wordt ook in Marokko e e n steeds g e w o n e r e zaak. Op het platteland weet m e n meestal nog niet af v a n het b e s t a a n v a n antj-concentiemiddelen, m a a r in d e stad ziet m e n steeds meer vrouwen bewust voor een beperkter kindertal kiezen. Fatima Duduh vertelt d a t zij bij elke bevalling informeert of d e vrouw^ nog meer kinderen wil hebben, of misschien even wil stoppen. Zij legt die vrouwen d a n uit welke mogelijkheden d a a r v o o r zijn. Anti-conceptie is vooral e e n zaak voor vrouwen. M a n n e n zien het gebruik v a n voorbehoedsmiddelen als o n m a n n e lijk.

Uithuwelijken

Wat wij horen over d e verhouding tussen Marokkaanse m a n n e n e n vrouwen doet ons ,,geëmancipeerde westerlingen" v a a k v a n onze stoelen opveren. De m a n n e n kunnen doen wat ze willen, d e vrouwen mogen binn e n zitten e n lijken alleen m a a r goed te zijn om kinderen te krijg e n e n op te voeden. Verzetten die vrouwen zich d a n niet tegen deze ongelijkheid? „Vrouwen in Marokko zien dat anders, " legt Farida uit. ,,Zij denken; 'Kinderen b a r e n e n verzorgen, dat zijn mijn taken. Mijn m a n heeft e e n a n d e r e taak, die moet w e r k e n e n voor het eten zorgen.' Dat vinden zij prima zo geregeld. Je moet ook b e d e n k e n dat Marokk a a n s e vrouwen zelf wél vinden dat ze b e p a a l d e vrijheden h e b ben. Zij doen veel met elkaar; n a a r d e markt, n a a r feesten, bij elkaar op bezoek, noem m a a r op." ,,En als e e n m a n vier vrouw e n heeft?" ,,Dat vinden vrouwen niet leuk, behalve als e e n vrouw g e e n kinderen k a n krijgen. D a n is ze veel sneller geneigd h a a r m a n gelijk te g e v e n er nog e e n vrouw bij te nemen. M a a r e e n m a n met m e e r d e r e vrouwen geeft toch wel problemen. Een m a n k a n zijn vrouwen niet allen gelijk b e h a n d e l e n e n d a n is er toch g a u w jaloezie in het spel." ,,Of d e Marokkaanse vrouwen zich echt verzetten tegen d e hun toegekende plaats is moeüijk te zeggen. Je ziet wel dat steeds meer vrouwen e e n opleiding g a a n volgen of g a a n werken, dat w a s vroeger niet zo. In d e steden kiezen d e vrouwen steeds bewuster voor e e n eigen leven. Je ziet ook het scheidingsp e r c e n t a g e groeien. (Nu al ruim 50%). Gescheiden vrouwen g a a n d a n v a a k werk zoeken e n een eigen leven opbouwen." Over scheiden wordt in Marokko niet moeüijk g e d a a n . Ook juridisch niet, althans voor m a n nen. Vrouwen kunnen zo e e n ,,ontslagbrief" thuis krijgen met d e mededeling dat hun m a n zich heeft laten scheiden. Zelf kunnen vrouwen alleen d e scheiding a a n v r a g e n als zij twee j a a r lang niet meer door hun m a n zijn onderhouden. Dat het hoge scheidingspercentage dus e e n uiting is v a n weerstand v a n vrouwen, is onwaarschijnlijk. Wel stelt dat hoge cijfer d e problemen a a n d e k a a k die het uithuwelijken met zich m e e brengen. Het gebrek a a n e e n persoonlijke b a n d tussen d e echtelieden. Iaat d e door d e families v a a k op zeer jonge leeftijd overeengekomen huwelijken regelmatig op d e klippen lopen. Toch zijn er ook vrouwen die hun m a n n e n zelf uitkiezen, Farida bij voorbeeld. M a a r ook Fatima heeft d e m a n v a n h a a r eigen keuze gehuwd en is ondertussen alweer enkele jaren gescheiden. Met h a a r gezin en met h a a r beroep leidt zij e e n heel zelfstandig leven in Marokko,.,

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen