Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 457

9

AD VALVAS — 26 APRIL 1985

RVD-computer verwekt opschudding

„Getallen zijn heel betrekkelijk'' Begin april kwam het nieuws dat de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) gebruik gaat maken van een computerprogramma om de teneur van commentaren en artikelen in media snel te kunnen analyseren. Er werd ook bekend gemaakt dat het onderzoek verricht zou worden door de sectie communicatiewetenschappen van de VU, die onder leiding staat van prof. J. van Cuilenburg. Ad Valvas ondervroeg hem over de wijze waarop subtiele, genuanceerde opinies met behulp van een computer omgezet worden in simpele, harde getallen. Het sarcasme was niet van de lucht toen de RVD bekendmaakte dat men teksten ging analyseren met computer. In de Volkskrant kreeg Stoker een naargeestig visioen voor ogen: „De ministers willen het resultaat van het lezen van kranten terug laten brengen tot een getal dat de instemming met de regering aangeeft. Wint een schrijver een prijs dan zoekt de regering zijn instemmingsgetal op, en als dat negatief is krijgt hij de prijs niet." De NRC zag het door Orwell geschetste perspectief voor ogen en plaatste als kop boven een artikel: „Big Brother kijkt mee en beperkt nuances tot een rapportcijfer." Als je de teneur van dese krantenkop van NRC analyseert, welke waardering sou je daarvoor geven? Van Cuilenburg: „Deze kop heeft niet betrekking op de methodes die op de VU ontwikkeld worden, maar op degene die de methode op een bepaalde manier toepast. Dat is dus de RVD. In de krantekop wordt een negatief statement over de RVD afgelegd, want Big Brother heeft een negatieve connotatie." Is het niet waar dat sulke ondersoeksjnethoden een ééndimensionaal denken over politiek bevorderen waarbij het er alleen om gaat vast te stellen of je vriend of vijand bent? „Onze methode geeft geen rapportcijfers maar laat zien hoe een redenering in elkaar steekt en hoe dat tot een bepaald oordeel leidt. Elk hoofdredactioneel commentaar loopt daar uiteindelijk op uit. Mensen hangen van oordelen en vooroordelen aan elkaar. Dat gebeurt wel niet in de vorm van een rapportcijfer, maar deze wetenschappelijke methode kan de normale, verbale kwalificaties omzetten in getallen. Dat kan en dat is niks nieuws. Het gebeurt al enkele tientallen jaren. Elk getal is uiteraard een reductie van een stuk werkelijkheid, maar ook dat bestaat al langer. Economische en econometrische modellen zijn dat ook. Je moet niet vergeten dat bij tekstanalyse van media vaak duizenden artikelen in het geding zijn. Als je daar een tekst-exegese

Koos Neuvel

uitdrukken. Betrouwbaarheid in de sociaal-wetenschappelijke definitie wil zeggen de mate van overeenstemming. Een betrouwbaarheidspercentage van 80% wil zeggen dat 80% van alle oordelen identiek zijn. Voor sommige gevallen ligt dat veel lager en dat moet je als onderzoeker gewoon eerlijk zeggen. Het is dan kennelijk zo dat een tekst zo ambivalent in elkaar zit, of zo gebonden aan een specifieke context dat wij niet in staat zijn om daar een nauwkeurig beeld van te reproduceren."

Toch heeft het iets heel komisch als je de getallen siet die uit de computer rollen, se hebben drie cijfers na de komma. Dat sugge-

wat preciezer en controleerbaarder is dan een willekeurig subjectief oordeel." Totaal verschillende kranten kunnen op grond van verschillende argumentaties tot hetselfde oordeel komen, en dus hetselfde instemmingsgetal krijgen. Is het dan niet raar dat een minister alleen een getal op sijn bureau krijgt? Ik weet niet wat de minister op zijn bureau krijgt, dat zal van zijn ambtenaren afhangen. De computer kan het hele plaatje tekenen, kan de hele redeneerwijze blootleggen. Maar het is vervolgens een zaak van de gebruiker om te zeggen of zijn chef alleen maar het instemmingsgetal hoef te zien, of ook de argumentatie die daartoe geleid heeft." Als je die geformaliseerde redeneerwijse helemaal laat sien, dan

Is de waarde van so'n onderzoek dan niet veel groter dan het gemiddelde van wat vier toevallige codeurs uit een tekst weten te halen?

reert een extreme precisie terwijl dat lang niet waargemaakt kan worden. „Ach, je k u n t het de computer tot honderden cijfers na de komma laten uitrekenen. Wij doen hier veel empirisch-kwantitatief onderzoek. Mijn eigen ervaring is dat naarmate je meer van dat soort onderzoek doet, je beter weet dat dergelijke cijfers buitengewoon betrekkelijk zijn. Die apparaten kunnen dat uitrekenen, dus rekenen ze het uit. Ik kan niet het verschil aangeven tussen een duizendste of een honderdste punt. Bovendien moet je rekening houden met het betrouwbaarheidspercentage. Mensen die niet dagelijks met dit soort cijfers omgaan zijn nogal eens geneigd om alles heel precies te interpreteren. Wat wij echter wel pretenderen is dat deze methode heel

kun je hem net so goed in woorden self gaan lesen. „Ja, dat is ook het probleem watje bij enquête-onderzoek hebt. Je kunt ontdekken dat 60% van de CDA-aanhang tegen de plaatsing van kruisraketten is. Maar in verschillende delen van de achterban, b.v. sexe, opleidingsniveau of religie, liggen die cijfers weer heel verschillend. De vraag is waar je als leider van het CDA behoefte aan hebt. De meeste mensen hebben behoefte aan een duidelijk getal, maar achter dat duidelijke getal schuilt n a t u u r lijk wel een heel gevarieerde werkelijkheid. Als onderzoeker kun je daar wel op wijzen maar uiteindelijk berust de keuze toch bij de ambtenaren of alleen dat eindgetal gepresenteerd wordt of ook de wijze waarop het getal tot stand is gekomen."

righeid en gedetailleerdheid niet in de Mededelingenrubriek thuishoort. Publikatie geschiedt buiten verantwoordelijheid van de redactie voor

de inhoud. De voorwaarden waaronder van Info-pagina's gebruik kan worden gemaakt zijn ter redactie verkrijgbaar.

Aanvragen voor Info-pagina's (minimaal halve pagina) richten aan: Redactie Ad Valvas. Hoofdgebouw kamer OD-01. Tel. 4330 of 6930.

overleg met andere instellingen hebben verzuimd na te gaan welke mogelijkheden denkbaar zijn en welke consequenties daaraan verbonden zyn. Wel omdat nog geen enkele duidelijkheid door het ministerie van O. en W. is geboden. Weliswaar is door O. en W. een discussienota over dit onderwerp uitgebracht.

vang en toewijzing van de herbezettingsgelden. De mogelijkheden van invoering van arbeidstijdverkorting is daaraan immers rechtstreeks gekoppeld.

Zolang wy geen duidelijkheid hebben over de herbezettingsgelden en evenmin over de eigen beleidsruimte kan geen regeling totstandkomen. Begin mei zal opnieuw met de minister worden gesproken over arbeidstijdverkorting. Vooralsnog hebben wij daar geen hoge verwachtingen van. Om deze reden zijn wij van plan met een ad hoc beleid voor arbeidstijdverkorting voor 1985 te komen. Wij zullen daarover met de C.v.O. op 22 mei a.s. overleg plegen. Een en ander kan inhouden dat een definitieve regeling voor arbeidstijdverkorting eerst voor 1986 tot stand kan komen. Dienst Personeelszaken

op gaat toepassen, een soort hermeneutische methode, dan ben je tot in de eeuwigheid bezig. Daar k u n je als communicatiewetenschapper niet mee uit de voeten. Die werkelijkheid van vandaag is de werkelijkheid van morgen niet meer. Dus wil je iets over de media in Nederland zeggen dan moetje een groot aantal artikelen nemen op een statistisch verantwoorde manier. Het is onvermijdelijk dat je dan met getallen werkt."

Precisie

Vaste betekenis

De methode werkt zo dat een viertal codeurs onafhankelijk van elkaar een tekst leest. De computer stelt vervolgens een aantal gerichte vragen waarop de codeur een antwoord moet geven. De computer vraagt naar ken-objecten. In een tekst kunnen soms wel tientallen ken-objecten ontdekt worden, en de computer probeert daar relaties tussen te leggen. Hoe belangrijk de computer daarbij is? In feite is het toch de codeur, de menselijke intepretator, die een doorslaggevende positie inneemt. Van Cuilenburg: „Dat is het probleem van de taal en de computer, dat een zekere verwantschap heeft met de discussie over artificiële intelligentie: kan een computer taal begrijpen? Persoonlijk denk ik dat het nooit zo zal zijn dat de computer de mens volslagen overbodig maakt. Ik geloof dat het een illusie is te denken althans binnen een tijdsbestek van tien of twintig jaar, dat wy in staat zullen zijn om programma's te maken die op een éénduidig, geldige wijze een simpel tekstje kunnen begrijpen. Daar streven wü ook niet naar." Het probleem zit er vooral in dat woorden geen vaste betekenis hebben en vaak ambivalent zijn. Van Cuilenburg: „Vooral bij de meer abstracte begrippen waar het in de politiek om gaat, zoals: democratie, solidariteit, veilig-

Dit is een Info-pagina. Infopagina's kunnen door VU-instantles tegen betaling worden benut voor publikatie van informatie die wegens uitvoe-

Arbeidstijdverkorting Zoals reeds enige tijd bekend zal met ingang van 1 augustus a.s. arbeidstijdverkorting van kracht worden. Het gaat om de invoering van een „in beginsel 38-urige werkweek". Aan de invoering van arbeidstijdverkorting zijn nogal wat aspecten verbonden zoals de omvang van de herbezettingsgelden; de mogelijke toedeling daarvan; positie deeltijdmedewerk(st)ers; nieuwe banen voor werkloze jongeren; alsmede de wijze waarop

heidsbeleid, zijn de concepten tussen mensen maar voor een deel vergelijkbaar. Mensen kunnen soms een verschillende betekenis aan die begrippen geven. Bovendien functioneren woorden in de context van een artikel en van een tijdsgewricht. In een artikel kan het bijvoorbeeld voorkomen dat er negen positieve statements over Den Uyl afgelegd worden; aan het einde van het betoog volgt er dan een cynische opmerking waardoor het voorgaande volledig onderuit gehaald wordt. Een plat computerprogramma zou zeggen dat 90% van de statements positief is. Een menselijke codeur houdt echter rekening met die context en voelt aan dat die slotzin cruciaal is voor de interpretatie van de voorgaande zinnen."

arbeidstijdverkorting voor de medewerkers wordt vormgegeven. Wy kunnen ons voorstellen dat grote belangstelling bestaat naast ook zorg voor de wijze waarop arbeidstijdverkorting gaat plaatsvinden. Van de medewerkers is immers een salarisoffer van 5% gevergd. Helaas moeten wij u berichten dat wij nog geen enkel uitsluitsel hierover kunnen geven. Niet omdat wij intern en ook in

„Als je een commentaar laat lezen door verschillende mensen dan komen ze tot verschillende reconstructies. Dat komt doordat ze niet systematisch of oppervlakkig lezen, of doordat ze naar zichzelf toe interpreteren. Zulke effecten kun je uitschakelen door de tekst meerdere keren te laten doen. J e k u n t de sturing van de vragen zo strak mogelijk houden en de interpretatievrijheid van de codeur terugdringen. Het is wel juist dat je nooit meer krijgt dan wat vier mensen in de tekst geïnterpreteerd hebben, maar ik weet waar de „bias" zit in de interpretatie. Daarmee kan ik ook de betrouwbaarheid in een percentage

In het overleg met de minister dat op 1 april jl. plaatsvond is echter ernstig bezwaar aangetekend tot het wp en wordt vrijwel onuitvoerbaar geoordeeld. Zy het dat de gedachte aan stimuleren van sabbatical leave wel interessant wordt geacht. Een hard p u n t in deze is de om-

Vrij besteedbaar

Ons standpunt is dat in beginsel 5% aan herbezettingsgelden vrij besteedbaar aan de instellingen zal moeten worden toegewezen. Alleen dan zal het mogelijk zijn een in principe evenredige formatietoewijzing aan faculteiten en diensten te geven. De taken waarop wy worden gefinancierd zullen immers door de arbeidstijdverkorting niet in omvang verminderen.

Met deze diapositieve regel wordt het Info-deel in deze krant afgesloten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen