Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 156

AD VALVAS — 2 NOVEMBER 1984

4

Congres Wetenschappelijke Werkers over „Technology Assessment"

Twijfel over methode om gevolgen technologie voor te zijn „Technologie, leuk voor links?" Over deze vraag hield afgelopen week de Vereniging van Wetenschappelijke Werkers (VWW) haar jaarlijkse congres. Onder veel belangstelling debatteerden onderzoekers en beleidsmakers over Technology Assessment, een uit Amerika overgewaaide methode om de gevolgen van technologische ontwikkelingen in een vroeg stadium te kunnen inschatten. Deze zomer werd er een overheidsnota over gepresenteerd waarin, zeer minimaal een begin wordt gemaakt met Technology Assessment. Iedereen op het congres pleitte voor meer geld, maar het meeste applaus was voor de man met de meeste twijfel. Die boodschap kwam van FNV-bestuurder Ruud Vreeman: „Enige weken geleden wist ik nog niet wat het was, nu vind ik het concept sympathiek, maar Technology Assessment past in een concept van gelijkheid in de maatschappij maar niet in de onze waar een elite de dienst uitmaakt." „We kunnen geen kritisch-reflectieve houding meer innemen, maar we moeten ons nu constructief opstellen. Links moet zich met innovatie bezighouden". VWW-bestuurslid Christien Ensing zette in haar inleiding direct al de toon van het congres. Hoewel het slechts ging om een paar kruimeltjes van het technologiebeleid was het voor de aanwezige kritische wetenschappers een gewichtige zaak. Eindelijk had de overheid oor voor de ethische en maatschappelijke consequenties van wetenschap en technologie. Bovendien is er geld te verdelen. Jaarlijks wil de overheid 2 miljoen gulden ter beschikking stel. len voor een programma voor integratie van wetenschap en technologie in de samenleving. (IWTS). Het lijkt heel wat, maar je kunt er net aan tien TNO-onderzoekers één jaar van betalen. Gesteld naast de één miljard gulden voor de stimulering van nieuwe technologieën, gaat het inderdaad om de marges van de marges zoals iemand opmerkte, na het uitkomen van de IWTS-nota in juni van dit jaar. In deze nota worden drie activiteiten genoemd, waarmee de genoemde integratie gestalte moet krijgen. In de eerste plaats moet er een maatschappelijke adresfunctie komen waar mensen of groepen uit de samenleving terecht kunnen met hun vragen over wetenschap en technologie. Dit is het restant van de plannen van de RAWB voor een ombudsman voor de wetenschap en de voorstellen van de CDA'ers Lansink, Beinema en Deetman voor een kaderwet voor de wetenschapsbeoefening. De grootste som geld is gereserveerd voor onderzoek naar de gevolgen van een nieuwe technologie, Technology assessment. Als derde onderwerp noemt de nota de oprichting van een „Stichting Publieksvoorlichting", die de vooruitgang aan het grote publiek moet verkopen. Het interessante van het congres was dat er een tipje werd opgelicht van de sluier van de interdepartementale besluitvorming over de beleidsnota. Technologiebeleid is bij de kabinetsformatie „verdeeld" over de ministeries van Economische Zaken en Onderwijs en Wetenschappen (Wetenschapsbeleid). Economische Zaken mag regelmatig geld uitdelen, zoals vorige week honderd miüoen gulden aan Gist-Brocades voor de biotechnologie en Wetenschapsbeleid kreeg de opdracht zich te buigen over de ethische en maatschappelijke consequenties van de technolof gie-ontwikkeling. In het overleg

Maarten de Hoog

Op deze manier echter is Technology assessment niet interessant meer voor beleidsmakers. Zij hebben behoefte aan een studie, waarin met het predikaat „wè^ tenschappelijk bewezen" de beste ontwikkeling van een technologie naar voren wordt geschoven.

Aangepast

Sybren de Hoo beschreef op het congres de Brede Maatschappelijke Discussie over energiebeleid als een vorm van Technology assessment in de aangepaste vorm.

voorwaarden; de onderzoekers hadden de vrije hand. Maar als achtergronddocumenten zijn ze op conceptueel niveau erg nuttig geweest." Hij bedoelde waarschijnlijk: „Wij wilden misschien wel uitvoeren >vat TNO voorstelde, maar politiek gezien was dat niet haalbaar."

Beperkte rol

Alex Vermeulen, ambtenaar bij Economische Zaken had slechts tien minuten nodig om uit de doeken te doen dat zijn ministerie Technology assessment niet zo Hij was werkzaam bij de stuur- noodzakelijk vindt en er slechts groep van de BMD en vond vooral een beperkte rol voor ziet weggede positie en samenstelling van de legd: „De rol van Nederland is erg uitvoerende instantie belangrijk: bescheiden in deze wereld en we „De stuurgroep van de BMD was moeten niet over gaan doen wat breed samengesteld, FNV, VNO, al in andere landen is uitgezocht. PPR etc. waren vertegenwoor- We moeten de zaken toespitsen digd en de stuurgroep was onaf- op de Nederlandse situatie. De hankelijk van de overheid. Dat is vrijheid van onderzoek stelt beook voor Technology assessment perkingen aan de regelgeving van belang. De organisatie moet hiervan en de vrijheid van onderzelfstandig zijn, een flink budget nemen belemmert het vroeg inhebben en een permanente struc- grijpen in een technologische tuur." Zijn ideeën sluiten aan bij ontwikkeling." de voorstellen uit de TNO-rap- Ruud Vreeman, medewerker bij porten en staan haaks op de de vervoersbond FNV maakte IWTS-nota, waarin een organi- duidelijk waarom hij pessimissatie „op enige afstand van de tisch is over de mogelijkheden overheid" wordt voorgesteld. van Technology assessment: „De

teit van de arbeid in de gehele samenleving en beschouwt dit als een belangrijk actiepunt van de vakbeweging. Vreeman betoogde dat het weinig zin heeft om de invoering van computersystemen tegen te gaan, maar mensen moeten wel eisen dat hun arbeid niet lager gekwalificeerd wordt. Merkwaardig genoeg kreeg op het „constructieve congres" de grootste pessimist de meeste bijval.

Politiek

's Middags werd een politiek forum gehouden onder voorzitterschap van Erik-Jan Tuininga (VU), waar de politici, niet gehinderd door veel kennis van zaken discussieerden over de IWTSnota. Het leek er in eerste instantie op alsof men het met elkaar eens was dat er meer geld moest komen voor Technology assessment. Lansink (CDA): „Ik vind het een aardig begin, maar IWTS moet veel meer worden. Deetman lapt wel onze motie aan zijn laars van de kaderwet voor de wetenschapsbeoefening en daar over wil ik hem nog wel spreken." Van der Spek (PSP): „Het is een sterk punt dat nu is vastgelegd dat er beleidsalternatieven ontwikkeld moeten worden, voordat er een beslissing wordt genomen." Van der Kooy (WD) „Het sterkste punt is dat er nu een start wordt gemaakt, het zwakste punt is de hele nota zelf. Voor de uitvoering komen er weer meer ambtenaren bij." Op dit punt reageerde Van Boxsel boos vanuit de zaal: „Mag ik de heer Van der Kooy er op wijzen dat deze nota is opgesteld door een unit die bij de kabinetsformatie 15 van de 70 formatieplaatsen heeft ingeleverd." Veenstra (Werkgroep mi-

tussen beide ministeries over de IWTS-nota is deze bijna door Economische Zaken getorpedeerd. Wetenschapsbeleid moest inbinden en de concepten werden steeds verder afgezwakt. Het uiteindelijke resultaat was een minimaal programma met een schamel budget van twee miljoen gulden per jaar.

Stokpaardje

Blijkbaar had het Tweede Kamerlid Lansink (CDA) dit nog niet vernomen en stelde dat er meer geld moest komen, en natuurlijk een kaderwet voor de wetenschapsbeoefening, al jaren het stokpaardje van de CDA-fractie als het over wetenschapsbeleid gaat. Voorzichtigheidshalve voegde hij wel aan zijn betoog toe, dat hij de zaak nog wel in de fractie moest bespreken. Daar zal hem wel verteld worden dat het ,,heilige" departement van Economische Zaken er anders over denkt en hij zijn wensen zal moeten matigen. Als achtergrondstudie voor de IWTS-nota heeft TNO twee rapporten opgesteld over Technology assessment. Hierin wordt een nieuw concept van Technology assessment ontwikkeld. Deze rapporten zijn gelijk met de nota openbaar gemaakt, een unieke gebeurtenis, omdat dergelijke studies meestal vertrouwelijk blijven, vooral als de aanbevelingen niet in de nota worden overgenomen. Technology assessment is in de jaren '70 ontwikkeld in de Verenigde Staten als één van de antwoorden op de vraag naar een rationelere en democratischer sturing van technologie. De verwachtingen waren hooggespannen, maar zijn niet uitgekomen. Het was een onmogelijke opgave om de onzekerheden over toekomstige ontwikkelingen zover te reduceren dat er een objectief en rationeel beeld van de toekomst is vast te stellen. In de studies loopt men steeds vast op punten waarover een politieke beslissing genomen moet worden en die niet door wetenschappelijk onderzoek opgelost kunnen worden. Volgens de TNO-onderzoekers moeten we daarom leren leven met onzekerheden. Zij hebben een aangepast concept gemaakt van Technology assessment met als sleutelwoorden: normatief, procesmatig en conceptueel gebruik van informatie.

Een forum bestaande uit politici sloot het congres af. V.l.n.r. Veenstra (vrz. PvdA-werkgroep milieu energie), v.d. Goog (kamerlid VVD), Tuininga (hoogleraar VU; vrz. forum), v.d. Spek (kamerlid PSP) en Lansink (kamerlid CDA). (Foto Bram de Hollander, UP). maar die niet onafhankelijk is. Over het budget is hiervoor al wat gezegd. Het voorbeeld van de BMD geeft aan wat de beperkingen van Technology assessment zijn. Na een jarenlang geldverslindend proces gooit de overheid de conclusies in de prullenbak, voordat ze besproken zijn. Hoewel uit de BMD bleek dat de meerderheid van de bevolking geen nieuwe kerncentrales wil, besluit de regering toch plannen te maken in tegenovergestelde richting. Als technologie leuk voor links is, is Technology assessment blijkbaar een zoethoudertje voor het volk. In de eerste inleiding van het congres mocht Joey van Boxsél, beleidsmaker bij wetenschapsbeleid en opsteller van de IWTS-nota een begin maken met het onderhuidse steekspel van het interdepartementale overleg. „Er zijn een aantal redenen", zo zei hij, „waarom niet op alle punten de voorstellen uit de achtergrondstudies van TNO zijn overgenomen. Wij hebben te maken met een aantal politieke rand-

tendens in de huidige herstructurering van de economie is flexibilisering en deregulering. Technology assessment past niet in zo'n samenleving waar een elite de dienst uitmaakt, maar past in een concept van gelijkheid in de maatschappij. De dominante strategie is nu die, waarbij Philips twee honderd miljoen subsidie krijgt voor de ontwikkeling van de superchip." De beïnvloeding van de technologische vernieuwing moet volgens hem vooral plaatsvinden op de werkvloer en niet zozeer door te hameren op overheidsingrijpen. Als voorbeeld beschreef hij de invoering van een management-informatiesysteem in de Rotterdamse haven. Eén van de doelen daarvan is het beheersbaar maken van het werk van de technische diensten. Hun vakkennis wordt opgeslagen in computers en voortaan krijgen de technici gedetailleerde opdrachten uit de computer, terwijl ze vroeger veel invloed hadden op de wijze waarop ze hun werk uitvoerden. Hij zag deze uitholling van de kwali-

lieu en energie van de PvdA): „Er moet een koppeling komen tussen het technologiebeleid en Technology assessment. Het onderzoek moet plaatsvinden op een tijdstip voordat er sprake is van onontkoombare beslissingen." De politici waren het ook in grote lijnen eens met het commentaar van de VWW, die een opzet wil die meer aansluit bij de oorspronkelijke plannen van TNO. Later bleek dat vooral Lansink en Van der Kooy iets anders onder Technology assessment verstonden dan de meeste aanwezigen. Zij zagen het vooral in de voorlichting aan het publiek, waarbij Van der Kooy een boekje van eigen hand aanhaalde, waarin hij zich ontpopte als een ware pr-man van de micro-elektronica. Een opmerkelijke conclusie was dat als er tien jaar geleden een Technology assessment was uitgevoerd naar kernenergie er nu waarschijnlijk meer kerncentrales hadden gestaan. Een nogal vreemde uitspraak in het licht van de uitkomst van de BMD en dé titel van het congres. i

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen