Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 321

9

AD VALVAS — 15 FEBRUAR11985

Landelijke werkgroep probeert plaats op universiteiten te krijgen

Mannenstudies: niet uitsluitend een afgeleide van het feminisme „Het leger maakt een man van je," aldus de titel van het boek van Marcel BuUinga. Een type man echter waarvoor niet iedere man zou willen tekenen. „Termen als mannelijkheid en vrouwelijkheid zijn een produkt van een cultuurgeschiedenis. Verandert die geschiedenis, dan verandert ook de inhoud van die termen. Vandaar dat mannelijkheid zo'n ongrijpbaar begrip is. Het is gebonden aan subculturen, aan sociaal-economische klassen en aan het tijdsgewricht. Met sekse alleen heeft het dan weinig meer te maken." Aldus Eelco Damen (Groningen), die samen met Nico van Oosten (Utrecht) optreedt als woordvoerder van de „landelijke werkgroep mannenstudies". Een dik jaar geleden werd het initiatief tot oprichting van deze werkgroep genomen en nu wordt er volop gewerkt aan het verkrijgen van vaste voet op universitaire grond. s t a r t p u n t was het congres „Onder mannen - onder vrouwen", dat in 1983 in Amsterdam werd gehouden. Een aantal deelnemers van dat congres was al bezig met onderzoek naar mannenthema's, maar een overkoepelende instantie, zoals bij vrouwenstudies of homostudies, ontbrak. Alhoewel nog wat heen en weer werd gepraat over de vraag of weer zo'n thematische werkgroep wel zo noodzakelijk was, besloot men toch mannenstudies ;op te richten. Nico: „Mannelijkheid is een witte vlek in veel onderzoek. Neem bij voorbeeld seksueel geweld. Er is veel bekend over hoe vrouwen zich onder seksueel geweld voelen, ook seksueel geweld binnen gewone partner-relaties, maar wat die mannen bezielt is nauwelijks onderzocht." Eelco: „Er worden wel uitspraken gedaan als 'zo zijn mannen n u eenmaal' of 'zo zijn ze opgevoed', maar veel verder dan dit soort cli-

de ander gesteld is. Dat allemaal is n u danig aan het veranderen."

Werkloosheid Die verandering hangt weer samen met het economisch bestel. Door de huidige werkloosheid kan het voormalig mannelijk ideaal niet meer verwezenlijkt worden. Er ontstaat een mannencult u u r van zelfverwerking, mannen trekken zich terug in een privé-wereld en gaan privé-waarden aanhangen. Dat is de ene opvatting.

ches komt de discussie niet. Je bent er niet met alleen maar te constateren dat het slecht is." Het idee dat er zo iets als mannenstudies moet zijn kan niet helemaal los gezien worden van het bestaan van vrouwenstudies. Vrouwen hebben vraagtekens gezet bij de man-vrouwverhouding en het rolgedrag, en mannen zullen daar, of ze willen of niet, een antwoord op moeten geven. Want die vraagtekens worden niet alleen in theoretische zin gezet, bij voorbeeld in publikaties, maar ook in persoonlijke relaties. Nico: „Als één deel van het 'geslachtssysteem' verandert, zal het andere deel daar min of meer in moeten meegaan. Als je opgevoed bent in een bepaalde manvrouwverhouding, die op een gegeven moment niet meer blijkt op te gaan, dan sta je voor de enorme klus je los te maken van een deel van je opvoeding. Dat kan existentiële twijfels oproepen."

Minister Deetman tot universiteitsbesturen:

„Gelijk laag salaris voor assistenten in opleiding" De assistenten in opleiding moeten allemaal hetzelfde lage salaris krijgen. Van differentiatie van de beloning op grond van verschillen in marktwaarde van de verschillende categorieën afgestudeerden kan geen sprake zijn. Woorden van deze strekking sprak minister drs. W. J. Deetman op maandag 4 februari in de W.O.-kamer tot de verzamelde bestuursvertegenwoordigers van universitair Nederland. De W.O.kamer is, sinds september '84, het nieuwe overlegorgaan tussen ministerie en universiteiten. De vertegenwoordigers van de universiteitsbesturen kregen deze reactie op h u n vraag waar de regeling van de rechtspositie van de assistenten in opleiding (aio's) toch bleef. Deze nieuwe personeelscategorie moet de tweede fase onderzoekersopleiding bevolken. Aanstellingen van twee tot vier jaar liggen in de bedoeling. Het ministerie leverde tot nu toe alleen planmatige becijferingen waaruit zou blijken hoeveel „donskuikens" de universiteiten kunnen aanstellen voor een minimaal netto-salaris, oplopend van 1400 tot 1850 per maand in vier jaar. Zulke aanstellingen le-

Eelco: „Een bekend voorbeeld is natuurlijk de situatie in het gezin. Sinds de jaren vijftig werd de positie van de man als pater f amilias aangetast. De machtsbalans werd wat evenwichtiger. Opeens werd van de man aandacht voor de kinderen gevraagd, wat een appèl betekende op zijn verzorgende kwaliteiten. Veel vaders wisten daar geen raad mee; ze wilden wel, maar hoe?" Bestaat er een relatie tussen mannenstudies en mannenbeweging? Eelco: „De mannenbeweging is ook ontstaan uit dezelfde ondui-

weer, toen zagen ze dat er toch wel wat in zit." De onderwerpen die tot nog toe in het kader van mannenstudies zijn onderzocht, concentreren zich rond items als seksualiteit, seksueel geweld en arbeid. Eelco: „Dat is begrijpelijk omdat we pas begonnen zijn en dit belangrijke thema's zijn. Maar we hopen, als we iets verder zijn, ook andere thema's te kunnen aansnijden, zoals vaderschap, militarisme, mannen in literatuur, mannelijkheid en fascisme en dergelijke." Daarvoor is het wel nodig dat mannenstudies op de een of andere manier een vinger tussen de universitaire deuren weten te krijgen. In Utrecht en Leiden zijn momenteel wat projecten en scriptiebegeleidingen ondergebracht biJ de sectie seksuologie van klinische psychologie en in Amsterdam biJ vrouwenstudies, maar van eigen faciliteiten is nog geen sprake. Het zoeken n a a r een vaste plek wordt bemoeilijkt door allerlei bezuinigingen. Eelco: „We worden n u wel ergens

veren een gemiddelde personeelslast van 40.000 gulden per jaar. In een rechtspositieregeling voor de aio's willen de universiteitsbesturen vooral lezen of ze, afhankelijk van de marktwaarde van de afgestudeerden, ook de mogelijkheid krijgen de goede mensen met hogere salarissen aan de universiteit te binden. Deetman liet weten dat de instellingen in dat geval een zeer stugge minister tegenover zich zouden vinden. In vroegere beschouwingen rond de nieuwe personeelscategorie van de aio's verdedigde Deetman de lage salarissen nog al eens door te wijzen op gesprekken die hij met het bedrijfsleven voerde om dat te bewegen ook h u n aanvangsalarissen voor academici drastisch te verlagen. Met het aantrekken van de economie en de krapte op elke deel-arbeidsmarkten lijken die gesprekken op niets te zijn uitgelopen. (UP, Wim Kohier, Groningen)

Eelco Damen en Nico van Oosten, woordvoerders van de werkgroep delijkheid van wat man-zijn is. Maar de mannenbeweging heeft nooit een duidelijk gezicht gekregen. Het was een verzameling van groepen waartussen hooguit wat informele contacten bestonden. Veel mannen die in de beweging zijn vastgelopen stappen nu over n a a r mannenstudies. En ook h u n blad 'Manuskript' begint steeds meer een platform voor mannenstudies te worden." Mannenstudies en mannenbeweging kunnen niet gezien worden als uitsluitend afgeleide van feministische bewegingen. De man-vrouw-verhouding veranderde niet alleen door het feminisme, maar ook door sociaal-economische en historische omstandigheden. In die zin is de tegenstelling man-vrouw dan ook niet de enige. Belangrijk zijn ook de tegenstellingen mannelijkheidonmannelijkheid en vrouwelijkheid-on vrouwelij kheid. Nico: „Je ziet dat bij veel moeders. Die zijn bang dat h u n dochters té geëmancipeerd raken en h u n zonen homoseksueel blijken. Want het eerste wordt beoordeeld als onvrouwelijk en het tweede als onmannelijk. Dat is duidelijk een cultuur-historisch probleem." Eelco: „Wat in onze cultuur voor mannelijk staat is bij voorbeeld verbonden aan de arbeidsverdeling, binnen- of buitenshuis. Dat was lange tijd duidelijk. Voor mannen die buitenshuis, in de 'harde' maatschappij, moesten werken, was het voor de hand liggend dat ze bij voorbeeld h u n emoties onder bedwang wisten te houden. In die zin werden jongens dan ook gesocialiseerd en psychologisch gestructureerd: 'Jantje mag niet huilen'. Terwijl het voor vrouwen met veelal verzorgende taken wel functioneel bleek om h u n gevoelskant te ontwikkelen, want zonder emoties k u n je niet aanvoelealxoe het met nfi7 U.HI'. .i'^9 ï!«*i8 M l'jsa (.'UJ

De andere is dat dergelijke verschijnselen ontstaan in een tijd van hoogconjunctuur, in de jaren zestig dus. De nu opkomende mannenbeweging suddert daarop door. De vraag is echter hoe het verder zal gaan. Eelco: „Er zijn al tekenen zichtbaar dat men wil terugkeren n a a r een meer reactionair mannenbeeld. De vraag of wat n u aan de gang is alleen een nastaartje is, of dat het een eigen kracht heeft, is voor ons ook nog een raadsel. Duidelijk is in ieder geval wel dat het arbeidsbestel is veranderd en dat het in veel gevallen moeilijk is je mannelijkheid in je arbeid te bewijzen. Want het maakt niks uit of een man of vrouw de kratten in een brouwerij spoelt." Nico: „Toch zie je ook in het werk wat verschuivingen optreden. Achter een toetsenbord zitten wordt meer en meer ondergewaardeerd, en dat zie je dus steeds meer vrouwen doen. Terwijl informatica als een typisch mannelijke bezigheid wordt gekwalificeerd."

Vijandigheid Het imago van mannenstudies is niet al te positief. Behalve beoordelingen als 'softies' is er vaak ronduit sprake van vijandigheid van andere mannen. Nico: „Je mag geen vragen stellen over mannelijkheid. Ik begrijp dat wel, want ik vind het zelf ook vervelend als andere mannen mijn gedrag ter discussie stellen. Niet als vrouwen dat doen, overigens. Zo iets van 'we jennen hooguit wat, maar we vallen elkaar niet af." Eelco: „Ik was zeer actief in de subfaculteit en genoot een zeker aanzien. Maar toen ik met mannenstudies begon werd ik niet meer serieus genomen. Pas toen ik produkten liet zien ging het

(Foto Werry Crone) ondergeschoven, maar in feite hebben mannenstudies niet alles te maken met bij voorbeeld seksuologie of vrouwenstudies. Die zijn ook heel terughoudend. Ze vinden het wel belangrijk wat wij doen, maar het mag niet ten koste van h u n eigen onderzoek gaan. En wij willen dat evenmin. Subsidie-aanvragen zijn ingediend, maar met die voorwaardelijke financiering zal het moeilijk worden die gehonoreerd te krijgen. Wat nu nodig is, is dat we een paar medewerkers aan één universiteit vinden die bereid zijn h u n schouders eronder te zetten."

Werkgroep Daarop vooruitlopend is de werkgroep al bezig met het opzetten van een basiscursus mannenstudies, die studenten uit heel Nederland als bij voorbeeld een bijvak zouden kunnen volgen. Nico: „We willen daarin het nieuwe van onze invalshoek laten zien, overeenkomsten en verschillen met soortgelijke studies, en met voorbeelden van reeds verricht onderzoek illustreren hoe je met mannenstudies praktisch bezig k u n t zijn." Verder is er met de Universiteit van Amsterdam overleg over een Studium Génerale-programma en wordt er op 27 april een congres gehouden dat vooral gericht is op beleidsmakers, hulpverleningsinstanties en maatschappelijke groeperingen. Informatie over de werkgroep of het congres is te verkrijgen bij: „Landelijke werkgroep mannenstudies". Postbus 10043, 1001 EA Amsterdam, tel. 020-187442. Studenten die met een onder2ioek n a a r een of ander mannenthema bezig zijn worden verzocht dit aan bovenstaand adres door te geven. (UP, Armand Heijnen,

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen