Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 526

21 JUNI 1985 D a a n Admiraal is tien j a a r dirigent v a n é é n v a n d e bekendste amateurorkesten in Nederland, het VU-orkest. Toen hij begon bestond het gezelschap uit minder d a n twintig personen, die repeteerden in d e dubbele g a r a g e v a n zijn ouders. De laatste jaren treedt men op in bezetting e n v a n ongeveer zeventig muzikanten. O p het toilet v a n d e dirigent hangt een fotoposter w a a r o p hij in d e openlucht, met e e n pet op tegen d e zon, het orkest dirigeert. De indringende blik en d e n a a r voren priemende wijsvinger roepen d e . s p r e u k ,,Your country needs you" in herirmering. In d e woonkamer zit D a a n Admiraal al te wachten om d e geschiedenis v a n zijn orkest op te halen. ,,Voor d e grote vakantie, nu tien j a a r geleden, h e b b e n w e ons eerste grote concert gehad, met

Johan de Koning twee extra hobo's en twee hoorns erbij. Dat w a s zo succesvol dat zich diezelfde avond al nieuwe mensen h e b b e n a a n g e meld. We moesten voor d e pauze al e e n toegift geven." ,,En toen h e b b e n we in het n a j a a r d e grote sprong voorw a a r t s gemaakt. Ik k a n me nog herinneren dat we een paukenist h a d d e n ingehuurd die tijd e n s het concert voor het eerst meespeelde en die kennelijk niet wist dat er in het tweede d e e l g e e n pauk zat, of hij dacht d a t het d e r d e deel a l b e g o n n e n w a s . Midden in het tweede deel hoorde ik ineens: boem boem boem! Voor het eerst h e b ik toen in d e richting v a n een orkestlid het g e b a a r gemaakt om a a n te geven dat hij nog lang niet a a n d e beurt w a s . Tegenwoordig h e b b e n we zelf pauken e n ik hoef zo'n g e b a a r nooit meer te maken, m a a r zo ging dat in die tijd." ,,Het tweede seizoen h e b b e n w e e e n tournee georganiseerd over het IJsselmeer en d e Waddenzee. Het hele orkest ging op e e n grote klipper. We g a v e n concerten op Terschelling en in allerlei IJsselmeerstadjes, zoals Medemblik en Hoorn. Dat w a s zo'n succes dat we het twee keer h e b b e n herhaald. En elke keer k w a m er ee.n boot bij, zodat w e d e laatste keer met drie klippers waren."

Concertgebouw ,,De laatste vier, vijf jaar m a k e n w e iedere zomer een tournee door Nederland v a n vijf concerten. In Amsterdam spelen w e d a n tegenwoordig in d e grote z a a l v a n het Concertgebouw. Voor een amateurorkest is dat e e n ontzettende kick, echt." Het orkest is volgens Admiraal uit d e kerken gegroeid. De meeste zalen in Amsterdam zijn nu te klein of d e akoestiek deugt niet. Over d e Sonesta Koepelz a a l zegt Admiraal: „Op het e n e punt hoor je niks, op het a n d e r e punt alleen d e violen. Die zaal kost ongeveer ƒ 1800,-. Tussen dat type zaal en het Concertgebouw zou je eigenlijk nog e e n stapje moeten kunnen maken, m a a r dat is er niet. De financiële stap n a a r zo'n grote zaal is ook heel groot, want dat kost zes tot achtduizend gulden. Dat betekent dat er ongeveer duizend mensen moeten komen, anders heeft d e penningmeester wel e e n heel vervelende avond." Wat moet iemand kunnen om in het VU-orkest te mogen spelen? ,,Aanvankelijk mocht iedereen die wilde meedoen. Bij d e blazers moesten w e d e zaak vrij

D

D a a n A d m i r a a l tien j a a r dirigent VU-orkest

„Ik wil die gekwelde uitdrukking king horen" 's Woens'dagavonds repeteert peteert het VU-orkest op Uilenstede. Vanwege moeilijkheden met het verkrijgen van de partituur ligt pas enkele weken vooj de tournee La forza :a del destino van Verdi voor het eerst op de lessenaar. Om het tempo erin in te houden maant dirigent Daan Admiraal tussen het spelen van de verschillende chillende delen door telkens tot stilte. Aan de cello's wordt gevraagd het noodlotsthema odlotsthema de eerste maal zachtjes te spelen, omdat het zich straks nog in volle kracht zal herhalen. De violen moeten niet aUeen de noten spelen,, maar ook de expressie: „Ik wil die gekwelde uitdrukking horen." snel een beetje afhouden, want e e n klein symfonieorkest heeft er v a n elk houten blaasinstrument twee e n verder twee hoorns e n twee trompetten en o p e e n gegeven ogenblik h a d d e n w e die. Later zijn we audities g a a n houden. Dat is natuurlijk ook e e n teken v a n kracht, w a n t als een orkest nog niet hel e m a a l functioneert, d a n b e n je blij met iedereen die je krijgt." ,,lk ben h e l e m a a l niet zo streng hoor bij die audities, m a a r ik wijs soms wel mensen af. Dat is eigenlijk in hun eigen belang, w a n t een violist die ver boven zijn kunnen in e e n orkest zit m e e te spelen, die speelt op zijn tandvlees e n beleeft er op d e n duur g e e n plezier meer a a n . De laatste jaren zeg ik ook wel teg e n mensen dat ze m e e mogen spelen, m a a r d a t ze d a n wel over een p a a r "maanden hun partij moeten laten horen, dus ze moeten d a n h a r d werken e n les nemen. Meestal schrikken mensen d a a r e e n beetje van, m a a r als ze het doen e n ze zetten zich er e e n j a a r achter, d a n m a k e n ze een enorme sprong voorwaarts." ,,Bij d e violen is mijn eis nooit veranderd. Ik zeg tegen elke violist die zich aanmeldt dat ik g e n o e g e n neem met twee delen v a n e e n Handelsonate e n ik wil die delen d a n altijd vlug en l a n g z a a m horen. Dan wil ik ook spiccato horen. Dat is e e n streek waarbij d e stok losspringt v a n d e s n a a r . ledere strijker in het orkest moet die streek beheersen, want je krijgt er heel gearticuleerd spel mee. Als iemand dat niet k a n en m a a r h e e n e n w e e r zit te zagen, d a n kunnen n e g e n v a n d e tien mensen het goed doen, m a a r d a n zit die tiende d e zaak echt te verstieren." ,,Soms denk ik als iemand iets laat horen, dat het h e l e m a a l niks is, terwijl ik er d a n toch op vertrouw dat die persoon over drie m a a n d e n fanatiek m e e zal zitten te strijken. Dat is e e n soort a l g e m e n e indruk. Hoe die viool uit die kist gaat, d a a r zie je eigenlijk al a a n wat -iemand met d a t instrument v a n plan is."

Repertoire Opvallend is dat het VU-orkest vaak twintigste-eeuwse werken op het repertoire heeit staan, die veel mensen te moeilijk voor eën amateurorkest lijken. ,,We h e b b e n vrij veel Strawinsky g e d a a n . Twee j a a r geleden d e d e n w e Le sacre du printemps. Dat w a s e e n enorm succes, het knalde er echt uit. Van tevoren hoorde ik v a n allerlei, mensen: nou vallen D a a n Admiraal e n het VU-orkest op hun bek, want het is veel te moeUijk. En het grappige is dat d e repetitieperiode eigenlijk al pro-

D a a n Admiraal: „Ik vind het echt treurig, als je ziet wat e e n middelmatige figuren hier wel eens opera's-dirigeren." Foto AVC/vu bleemloos is geweest. Iedereen wist dat w e verschrikkelijk ons best moesten doen e n n a e e n m a a n d konden w e het stuk doorspelen en h a d d e n w e nog twee m a a n d e n . " „Een symfonie v a n Schubert heel goed d o e n is eigenlijk ook heel moeilijk. Dat is iets wat ik met dit orkest eigenlijk liever niet doe, want Schubert moet het v a n e e n enorme verfijning e n e e n muzikale sfeer hebben, e e n soort mUde weemoed, die amateurs heel moeilijk kunnen treffen. Een Strawinskystuk is ritmisch ontzettend gecompliceerd, m a a r ritmische problem e n zijn oplosbaar. Ze vergen mentale training. Maar als iem a n d d e stok v a n zijn viool niet goed g e n o e g beheerst om e e n prachtige romantische cantilene uit te zingen, d a n kun je h e m dat met overredingskracht en eindeloos geduld niet bij brenggen." O p dat moment komt d e o p p a s binnen met Admiraals n e g e n m a a n d e n oude dochter, Laura, die h a a r v a d e r wil begroeten. „Dat is p a p a hè, ja, dat is papa."

Mag ze suiker? Deze v r a a g wordt gesteld door d e o p p a s e n wordt ontkennend beantwoord, w a a r n a w e over g a a n tot d e orde v a n d e d a g . OoJchef Concert voor orkest van Bartók dat jullie volgende week gaan spelen geldt als moeilijk. „Ik h e b er ontzettend l a n g over moeten dubben. Het is leuk om het te doen, m a a r het is e e n waagstuk. Strawinsky e n Bartók zijn t o o n a a n g e v e n d e twintigsteeeuwse componisten. Als het orkest bij dat soort stukken niet het gevoel krijgt dat w e het er nooit in krijgen, m a a r het gevoel krijgt dat w e het er wie weet wel degelijk inkrijgen, d a n is het type muziek w a a r je ontzettend lang a a n kunt werken, zonder dat het vervelend wordt. Het zijn stukken om je t a n d e n in te zetten."

Expressie Op de repetitie voor het concert die ik bijwoonde legde je de nadruk op de expressie. Wat doe je als dirigent met een muziekstuk? ,,De componist heeft d e noten opgeschreven, m a a r dat is

m a a r e e n g e r a a m t e w a a r hij zijn diepere bedoelingen a a n heeft o p g e h a n g e n . Je kunt n a tuurlijk zeggen dat e e n partituur, als ze m a a r mooi gecomponeerd is, op zichzelf vrij duidelijk is. Dat geldt bijvoorbeeld voor Strawinsky die bewust streeft n a a r e e n objectieve manier v a n schrijven. Je bent d a n al heel ver als er goed gearticuleerd wordt, als d e tempi goed zijn e n als d e ballans goed is. Maar er zijn nu e e n m a a l dingen die niet in e e n partituur weer te geven zijn, a n d e r s zou iedere m a a t e e n compleet receptenboek worden." ,,De dirigent moet n a a r eer en geweten vaststellen wat een componist bedoeld zal h e b b e n en bij e e n Concert voor orkest v a n Bartók is dat al veel minder duidelijk d a n in bij voorbeeld i e sacre du printemps. Voordat je met het orkest begint b e n je ook urenlang met je huiswerk bezig. D a n zoek je bijvoorbeeld d e clim a x in e e n deel op. Het Concert voor orkest heeft in het eerste deel é é n climax, dat zoek ik thuis o p e n d a n vertel ik tegen het orkest w a a r dat zit. Daar blijft d a n iets v a n h a n g e n . Veel amateurorkesten spelen heel plichtgetrouw d e noten e n v a a k op e e n wat zenuwachtige manier. Maar als ik tegen het orkest zeg: dit is d e climax, d a a r spelen we n a a r toe en d a a r laat je echt horen wat er in het orkest zit, d a n komt het er op d e concerten ook echt uit. Wat h e b jij e e n mooi pakje gekregen, Laura!" Laura heeft zich, waarschijnlijk met enige hulp, omgekleed en wordt in d e box gezet. Ze is de stralende dochter v a n e e n dirigent die in d e landelijke pers veel lof oogstte. NRC Handelsblad schreef in 1983: „ D a a n Admiraal moet wel over unieke g a v e n beschikken. Het zou de moeite lonen, deze jonge dirigent e e n s voor concerten met onze grote orkesten uit te nodigen. We zouden d a n w a a r schijnlijk iets heel bijzonders te horen krijgen." Dat D a a n Admiraal deze kans nooit gekregen heeft wijt hij a a n e e n typisch Nederlandse mentaliteit. In Nederland heeft men liever e e n buitenlander d a n een talentvolle landgenoot voor het orkest staan. Bernard Haitink, nu dirigent v a n d e opera in Covent Garden, is door d e Nederl a n d s e Operastichting nooit gev r a a g d om e e n opera te doen: „Nou dat vind ik echt treurig, als je ziet w a t voor middelmatige figuren hier weleens opera's dirigeren."

Chailly De ochtend n a het gesprek wordt bekend d a t e e n Italiaan, Riccardo Chailly, Bernard Haitink g a a t opvolgen als chef-dirigent v a n het Concertgebouworkest. Ik bel D a a n Admiraal voor een coda. „Ik h e b er eigenlijk g e e n mening over," zegt hij, want ik heb d e m a n niet zien dirigeren. Hij heeft é é n keer voor het Concertgebouworkest g e s t a a n met e e n p r o g r a m m a dat ik niet representatief vind voor het repertoire. Voor d e rest is m e n waarschijnlijk a f g e g a a n op d e reputatie die hij elders heeft opgebouwd e n op grammofoonplaten, m a a r ik hoop dat men e e n g o e d e keus heeft g e d a a n . Ik vind trouwens wel dat e e n orkest v a n wereldklasse als het Concertgebouworkest d e allerhoogste normen moet a a n l e g g e n e n dus niet per se e e n Nederlander hoeft te nemen. M a a r het is belachelijk dat ook provincie-orkesten, die he-

Vervolg op pag.

7

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen