Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 128

12

Muziek

het paste bij myn instincten. Maar professor Waterink waarschuwde tegen rock roll in moeders Moederblad, dus pas jaren later kon ik aan deze voorkeur toegeven. Het is nog steeds een primitieve enclave in mijn verder o zo verfijnde ziel. Ik weet, dat ik iets mis. De bevlogen en mystieke taal over muziek, die je van kenners hoort, is geen onechte praat (zoals doorgaans over wijn), maar oprechte beleving. Ze hebben het over een wereld, die ik niet ken, ze bezitten een snaar, die ik niet heb. Mij intrigeert de hoge toon, waarop ze soms spreken. Dat grenst gewoon aan religieuze beleving; bijvoorbeeld bij Maarten 't Hart. Vroeger heeft hij al eens verteld, dat de muziek hem uit de schaduwen des doods gered had n a een aanval door een wespenzwerm en nu, in de eerste van zijn zes autobiografieën (1984), wijdt hij een heel hoofdstuk aan de muziek. Voor hem is muziek „het enige nodige". Alles wil hij erover weten, alles beleven en zijn bevindingen op veertiendaagse muziekavonden met gelijkgezinden uitwisselen. Het is, alsof je aanwezig bent in een Maassluis' piëtistisch gezelschap uit de achttiende eeuw, beschreven in de Historie van Mejuffrouw Sara Burgerhart.

Ik heb weinig gevoel voor muziek. Goed, ik word warm en sterk van binnen bij het aanhoren van Psalm 68:10, door Urkers gezongen; ik pink een traan weg bij de Zuiderzeeballade, ik neurie met Johann Strauss mee en ben zelfs een voorstander van de Kleine Nachtmuziek. Echt muzikaal is dat alles niet. Wanneer ze thuis zoiets opzetten als Lesbien en Lesbienne (?!), word ik gek van dat geschoolde lawaai, vlucht naar mijn kamertje, stem af op de piraat en ben dik tevreden met Frank en Mirella. Dan kunnen ze van mij de pot op in dat Wenen, allemaal. Als vijftienjarige was ik eens op bezoek bij het zoontje van een specialist. In de met palissander gelambrizeerde zitkamer deden ze een mahoniehouten kast open, waarin een pick-up zat. Er werd een Louis Armstrongplaat opgelegd en het lawaai deed het antieke tin op het gepolitoerde meubilair rinkelen. Dat vond ik nou eens machtig, want

Bezinning in de bossen Verscholen in de bossen ten zuiden van Amersfoort bij Leusden ligt de Internationale School Voor Wijsbegeerte (ISVW), belaagd door oprukkende snelwegen, laagvliegende straaljagers en de bezuinigingsdrift van een minister. Het witte houten gebouw straalt de rust uit die nodig is voor het overpeinzen van filosofische en maatschappelijke problemen. De enige voorwaarden om hier binnen te komen stond tot voor kort boven de ingang geschilderd: 'Wees mens'. Vanuit de grote vergaderzaal dwalen bij een geestdodende inleiding de ogen makkelijk af naar het mooie park, waar volgens eigen waarneming van de a u t e u r om zes u u r 's ochtends reeën op tien meter afstand je pad kruisen. Directeur Paul Wouters heeft zijn werkkamer in het administratiegebouwtje aan de Dodeweg. Rijkswaterstaat heeft onlangs dit optrekje gekocht om de aanleg van alweer een snelweg mogelijk te maken. Een geluk bij een ongeluk is dat uit de opbrengst hiervan de school het gat in de begroting weer gedeeltelijk kan opvullen. In twee jaar tijd is de subsidie teruggebracht tot één-vierde van de oorspronkelijke 550.000 gulden. De ISVW is gesticht in 1916 door een groep intellectuelen die met afschuw de Eerste Wereldoorlog gade sloegen. Hoe was het mogelijk dat de idealen van de Verlichting zo snel teloor gingen in een golf van fanatiek nationalisme? De oprichters, onder wie de filosoof Bierens de Haan, de wiskundige Brouwer en de schrijver Frederik van Eeden wilden een forum creëren om h u n ideeën onder alle lagen van de bevolking te verspreiden. Van belang was boven alles een internationale geest om het alles vernietigende nationalisme van de Eerste Wereldoorlog te keren. Geheel in de geest van de Verlichting wilden ze geen school die schools was, maar de mogelijkheden verschaffen om alle mensen, via h u n eigen weg, normen en waarden te laten ontdekken die h u n geestelijk leven op een hoger plan konden tillen. De ISVW heeft deze traditie gedurende haar gehele bestaan overeind gehouden en is ook n u nog een ontmoetingsplaats waar een open confrontatie mogelijk is van verschillende opvattingen over mens en maatschappij. De school wordt bezocht door een zeer divers publiek. Een minderheid werkt of studeert aan een universiteit en ongeveer de helft van de gasten heeft een academische opleiding. Je k u n t hier naast de hoogler a a r ook een huismoeder aantreffen, die zich behalve haar dagelijkse beslommeringen bezighoudt met filosofische vragen. Toch lijkt het geheel een enigszins elitair karakter te dragen. Directeur Wouters hierover: „In feite misschien wel, maar in intentie niet. Dat komt door de thema's die we hier aansnij-

Ir-

Deze ervaring is gewoon religieus, zou ik denken, maar dan wel van pantheïstische snit. Men hoort de harmonie der sferen van Pythagoras trillen in eigen hart: de eeuwige muziek, die ons omringt, maar die we niet horen, omdat we er sinds de geboorte aan gewend zijn. In een moment van genade hoor je het wèl. De religieuze ervaring van een christen, jood of moslem is anders, want die is naast mystiek ook moreel. Dit verklaart, waarom soms de grootste schoften liefhebbers zijn van klassieke muziek. Nooit zal ik vergeten, dat een oostnederlander me onthulde dat hy de prettigste herinneringen had aan de watersnoodr a m p van 1953: dagenlang klassieke muziek op de radio! J a , we hebben allemaal onze zwakten. Toch zouden de heren apologeten die relatie tussen muziek en religie eens moeten uitdiepen. Wie muziek niet begrijpt, moet toch toegeven dat het er is en diepten kent, waar hij niet bijkan. Hetzelfde zou je agnosten over het geloof kunnen voorhouden. Maar apologetiek is aan de VU al jaren afgeschaft, dus laat maar. Ik begrijp er toch niks van, en het geloof komt uit het gehoor, naar Romeinen 10:17. BRACCHUS

ï

^ < * %

t

*

Foto archief ISVW den. We proberen echter wel alle cursussen zo toegankelijk mogelijk te houden. Er is meestal weinig voorkennis vereist, m a a r natuurlijk wel interesse in wijsgerige vraagstukken. De doelstelling is dus niet zozeer veel mensen te trekken, als wel een bepaald onderwerp zo toegankelijk mogelijk te maken." De laatste jaren hebben steeds meer studenten de weg n a a r Leusden gevonden. Het lijkt alsof er op de universiteiten door de toegenomen verzakelijking en opgevoerde studiebelasting geen plaats meer is om over zulke onderwerpen n a te denken. De cursussen worden veelal in internaatsverband gegeven om de noodzakelijke afstand tot de dagelijkse beslommeringen te garanderen. Een voorbeeld van de activiteiten van de ISVW is de cursus 'Integraal Denken'. Deze wordt op 3 en 4 november gegeven en handelt over de vraag of het juist is dat de wetenschap aan de grens van haar mogelijkheden is gekomen, zoals bij voorbeeld de fysicus Fritjof Capra stelt in zijn boek 'The turning point'. Als nieuw paradigma wordt het integrale of holistische denken voorgesteld, onder verwijzing n a a r Oosterse denkwijzen. Het programma voor de

cursus stelt als vraag hierover: „Gaat het hier slechts om een nieuwe wintermode of hebben we werkelijk de nieuwe goudader van de wetenschappen aangeboord?" Andere cursussen gaan over uiteenlopende onderwerpen als: 'Gehechtheid', over de zeer bijzondere band van het jonge kind met één of meer volwassenen en milieucrisis en filosofie' over „de oorzaken van de milieuproblematiek als onderdeel van de crisis waarin onze westerse industriële cultuur zich thans bevindt." Voorwaarde om iets in een cursus te behandelen is wel dat er achterliggende filosofische vragen aan verbonden zijn. Wouters definieert de filosofie in dit verband als volgt: „De discipline die zich bezighoudt met vragen op gebied van levens- en wereldbeschouwing waarvoor geen algemeen aanvaarde methoden van oplossing bestaan in de vakwetenschappen. Het belang van de wijsbegeerte is h a a r rationaliteit waarmee ze in staat is drogrederingen door te prikken. Veel mensen laten zich inpakken door irrationele argumenten, het is de taak van een filosoof om dat duidelijk te maken. Het bedrag dat bijvoorbeeld jaarlijks in de Verenigde Staten besteed wordt aan astrologie, is voldoende om een

klein ontwikkelingsland te runnen. Dat is toch waanzinnig!" Ondanks het feit dat de cursussen meer mensen trekken dan ooit, is het bestaan van de ISVW in gevaar. Minister Brinkm a n heeft gemeend de subsidie vrijwel volledig te moeten intrekken omdat de doelgroep van de school geen prioriteit heeft in het beleid. Die is weggelegd voor mensen in achterstandsituaties, zoals vrouwen, laagstgeschoolden en etnische minderheden etc. De ISVW is echter wel een unieke instelling waar studenten en bijvoorbeeld ook werkloze academici (een groot gedeelte van de bezoekers) zich tegen een redelijke prijs kunnen terugtrekken om zich te bezinnen op belangrijke vragen. Juist voor deze niet kapitaalkrachtige groepen wordt het n u moeilijker om naar Leusden te komen. Als dit soort instellingen echter verdwijnt resten ons binnenkort slechts Brinkmannen en Lubbersen die een niet direkt produktieve instelling het liefst de nek omdraaien. Zonder subsidie is het onmogelijk een dergelijk instituut te laten voortbestaan. Een zaak waarvoor de universiteiten zich dienen sterk te maken, in h u n eigen belang. (MdH)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen