Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 249

AD VALVAS — 11 JANUAR11985

9

Barnaby en Boeker werken aan erkenning defensie-alternatief De afgelopen twee jaar organiseerde de VU-Vereniging de VUSA-cursussen „Defensie zonder kernwapens" en „Alternatieve defensie". Hierin werd door prof. Frank Bamaby onder andere het „plan Barnaby-Boeker" voor een alternatief, niet provocatief, defensiesysteem uiteengezet. Het plan werd ook in boekvorm uitgegeven. Dit boek uit 1982 vormde de basis voor de VUSA-themadag van 15 december j.1. waarop het plan op zijn haalbaarheid zou worden getest. Naast prof. Bamaby en prof. E. Boeker waren dr. P. Volten, beleidsmedewerker van het ministerie van defensie en brigade-generaal b.d. J. Voskuil aanwezig. De vier hielden een inleiding en namen deel aan een forum dat inging op vragen van circa 120

Jos van der Schot aanwezigen, voor het merendeel deelnemers van de VUSA-cursus. Het uitgangspunt van het plan Bamaby-Boeker, dat meer is dan slechts een defensie zonder kernwapens, is dat spreuken als „De aanval is de beste verdediging" worden afgewezen. Als dit soort ideeën door militaire plannenmakers wordt gehanteerd leidt dit tot een instabiele situatie. De militairen zullen voorbereidingen treffen om een verrassingsaanval tegen te gaan en zelf een verrassingsaanval of een offensief antwoord hierop mogelijk maken. De kansen dat deze voorbereidingen leiden tot een kemwapenoorlog worden, zeker met de huidige technologische ontwikkelingen van wapens, steeds groter. Het gevolg van zo'n kemwapenoorlog die, volgens Bamaby, met de huidige strategieën steeds dichterbij komt, is totale vernietiging. B a m a b y noemde in zijn inleiding een aantal aspecten, die het plan voor niet provocatieve defensie, volgens hem aantrekkelijker maken dan de huidige strategieën. Het wapenbeheersingsproces is

er niet in geslaagd de wapenwedloop af te remmen en plannen die gebruik maken van wapens die de tegenstander ver op zijn grondgebied treffen zullen de wapenwedloop zelfs versnellen. Het alternatief is volgens Bamaby een systeem dat gebruik maakt van raketten met een klein afstandsbereik, waarmee een aanval kan worden afgeslagen, maar dat niet offensief bruikbaar is.

Voordelen Voordelen van zo'n p u u r defensief systeem zijn de lagere kosten en de hogere veiligheid. Lange afstandsraketten zijn veel duurder dan korte afstandswapens. In geval van crisis zou effectuering van het plan van B a m a b y en Boeker meer stabiliteit bieden en in vredestijd voor een betere basis voor ontwapeningsbesprekingen zorgen. B a m a b y ziet vier problemen om tot dit systeem te komen. Ten eerste wees hij op de militaire tradities van de tegenaanval. Een tweede probleem is het zeer trage bureaucratische systeem. Politieke onwetendheid ten aanzien van de technische mogelijkheden is een derde probleem. Ten slotte is er een gebrek aan publieke steun

voor conventionele defensie (defensie zonder kernwapens). Op de themadag moesten de reacties van dr. Volten en brigade-generaal Voskuil duidelijk maken hoe (on)overkomelijk deze problemen zijn. Voskuil doet het plan af als zijnde niet effectief. Het voorkomen van een oorlog moet, als je met politiek, sociaal, ideologisch en geografisch dermate verschillende systemen te maken hebt afgedwongen worden. De Russen zullen slechts van een aanval afzien als h u n eigen grondgebied niet aangevallen wordt. Voor deze afschrikking zijn, volgens Voskuil, kernwapens nodig. Volten ziet het plan weliswaar als een constructieve poging, maar vindt dat het afwijzen van kernwapens voorbij gaat aan de politieke rol ervan. Uit h u n eerste reacties blijkt dat zowel Volten als Voskuil vasthouden aan de huidige ideeën van politici en militairen. Toen tijdens de forumdiscussie vanuit de zaal gevraagd werd om positieve punten uit het plan Bamaby-Boeker te noemen bleek dat de opponenten daar niet voor gekomen waren. Volten vond het feit dat er een alternatief was al heel positief en daarbij vond hij de bereidheid om bezwaren tegen het plan te verwerken prijzenswaardig. Voskuil kwam niet veel verder dan blijdschap over het feit dat „veiligheid en strijdkrachten niet direct weggezwiept" werden. Vreemd dat beide heren het defensieve plan als politiek signaal n a a r de Russen niet als positief p u n t noemden werd vanuit de zaal opgemerkt.

Buiten schot Jammer genoeg was de themadag geheel opgezet rond het plan van Bamaby en Boeker. Het was voor de opponenten vrij simpel om kritiek uit te oefenen, omdat ze zelf buiten schot bleven. Bamaby deed nog een poging om de huidige strategieën ter discussie te stellen. Voskuil moest hierop erkennen dat de financiering van een systeem met veel aanvalskracht niet eenvoudig is. De wapens ervoor zullen wel aangeschaft worden. Misschien zal de vervanging niet één op één zijn en zullen ze aangevuld worden met goedkopere wapens. Daarnaast zal via een betere organisatie van het leger en de wapenproduktie, volgens Voskuil geld te verdienen zijn. Voordat het uiteindelijke plan deze zomer gepresenteerd zal worden zullen veel commentaren van militairen en politici verwerkt worden. Er kan dan een plan ontstaan dat de vredesbeweging handen en voeten geeft om de strijd met de kernwapens effectief aan te binden. B a m a b y en Boeker zullen dan echter niet het commentaar vanuit de vredesbeweging dat op deze themadag geuit werd moeten vergeten te verwerken. De vredesbeweging is niet zomaar tevreden met ieder alternatief zonder kernwapens. Zeker zal in zo'n alternatief ook aangegeven moeten worden hoe men wil komen tot het opheffen van het vijand-denken. Het plan van Bamaby en Boeker mag, volgens een aanwezige, geen doel op zich worden.

Frof. Frank Barnaby: vredesapostel met haast Een interview met de natuurkundige prof. Frank Bamaby blijkt niet zo'n groot probleem. Als iemand zijn verhaal graag kwijt wil is hij het wel. Dat verhaal bestaat uit twee onderdelen. Allereerst is daar een enorme hoeveelheid feitenmateriaal over de stand van zaken op (kem)wapengebied. „Als het publiek weet zou hebben van de feiten, dan is het zeer waarschijnlijk dat het druk gaat uitoefenen om het beleid te wijzigen," stelt hij. Het tweede onderdeel van zijn verhaal geeft aan in welke richting volgens hem het beleid moet worden gewijzigd. „De wapenbeheersingsonderhandeUngen zijn volledig in elkaar gestort. Het probleem is dat er geen politieke wil is. Maar ook als die er wel zou zijn is het de vraag of de diplomaten wel snel genoeg over verdragen kunnen onderhandelen om de wapenwedloop een halt toe te roepen. Ik verwacht meer heil van verlagingen van de militaire uitgaven en het benadrukken van de verdediging. Dit zou een stap voorwaarts zijn en een defensief systeem, zonder offensieve dreiging zou wel eens de onderhandelingen over wapenbeheersing kunnen vervangen. De gesprekken over wapenbeheersing moeten wel doorgaan. Dat is belangrijk voor de ontspanning, maar we moeten er niet meer naar kijken als dé oplossing." Gedurende de afgelopen drie en een half jaar, waarin Bamaby aan de Vrije Universiteit verbonden is geweest, heeft hü samen met prof. Egbert Boeker een systeem ontwikkeld voor een defensie zonder provocatie. Dat houdt in dat het verdedigingssysteem bedoeld is om een eventuele agressor tegen te houden als deze het land wil binnenvallen, zonder dat met het systeem de tegenstander kan worden aangevallen. Volgens Bamaby zal er met een

Jas van der Schot p u u r defensief systeem meer kans zijn op het verminderen van de internationale spanningen.

Gedreven F r a n k Bamaby is een gedreven man. Hoewel hij uiterlijk onbewogen soms zelfs ietwat laconiek, lezingen geeft, heeft hij enorme haast om zijn plan geaccepteerd te krijgen. Er is volgens hem een grote tijdsdruk. „Er gebeurt zeer veel op kemwapengebied. Aan het eind van de jaren tachtig zullen de grootmachten in staat zijn een kernoorlog te voeren. Tien jaar daarna zal er een first-strike capability (aanval waartegen geen verdediging meer mogelijk is) zijn die zo een oorlog winbaar maakt. Zo'n situatie is in een tijd van politieke crisis zeer instabiel. We hebben nog zestien jaar om een nieuw systeem te installeren. Dat houdt in dat we n u moeten beginn e n om in het jaar 2000 een goed systeem te hebben. Het lijkt erop dat er een situatie van ontspanning in aantocht is. Die zal er niet komen als de huidige, zeer offensieve NATO-plannen worden uitgevoerd." De vraag is natuurlijk of een zo drastische verandering als Barnaby en Boeker voorstaan wel in zeer korte tijd te verwezenlijken is. Militairen gaan uit van strategieën met een zeer lange traditie. Hierin zijn uitspraken als „de eerste klap is een daalder waard" en „de aanval is de beste verdediging" diep geworteld. Toch ziet B a m a b y zeker mogelijkheden om een verandering van offensief n a a r defensief beleid te realiseren. „We leven in een tijd waarin de uitkeringen omlaag gaan en waarin er geen bevredigende economische groei is. Daardoor ontstaat een enorme druk om het militaire budget te korten. In zo'n atmosfeer kan de kosten-effectiviteit van het defensieve systeem wel eens heel populair worden. Het kost gewoon minder om wapens te vernietigen dan om ze te maken. Daarbij komt nog het toevallige voordeel dat de Europese industrie beter is in defensieve dan in offensieve wapens. De economische en industriële krach-

Prof. Frank Barnaby (Foto Bram de Hollander) ten zullen de vredesbeweging helpen bij het overtuigen van regeringen. Uiteindelijk speelt de publieke opinie de belangrijkste rol." Een belangrijke activiteit van B a m a b y in Nederland is dan ook het geven van lezingen en cursussen geweest. Niet alleen op de VU, m a a r ook een groot aantal daarbuiten. Hiermee heeft hij een groot aantal mensen bereikt die volgens hem uit de feiten vanzelf tot de juiste conclusies komen. Toch heeft hij zyn mening nooit onder stoelen of banken gestoken. „Het idee dat wetenschap objectief en waardevrij is is nonsens. Tot op zekere hoogte is wetenschap politiek en naast het presenteren van objectieve feiten moet een wetenschapper in het politieke proces participeren." Juist daarom vindt hiJ het jamriier dat op de Vrije Universiteit de belangstelling van de exacte wetenschappen laag is geweest. Natuurwetenschappers en technologen veroorzaken de wapenwedloop en Barnaby had gehoopt

dat juist de natuurwetenschappers buiten het militaire onderzoek meer interesse zouden tonen. Die interesse neemt wel toe. Op de Technische Hogeschool in Delft bestaat veel enthousiasme. Er is daar zelfs een promotieonderzoek naar niet-provocatieve defensie, onder supervisie van B a m a b y en Boeker. Hoewel ook de collegeseries en de werkgroepen op de VU hem, zeker het eerste en het derde jaar goed bevallen zijn, is Bamaby toch het meest tevreden over de colleges buiten de VU. „Ik weet niet of het tactvol is om dit te zeggen, maar alles bij elkaar zijn de lezingen buiten de universiteit het meest succesvol geweest. Zowel wat betreft de publieke belangstelling als het getoonde enthousiasme."

Pacüisme Toen B a m a b y hier kwam pleitte hij voor een vergaande ontwapening, die ook moest gelden voor niet-kemwapens. Nu lanceert hij een plan dat zeer geavanceerde wapens vereist. Is zijn idee n u

werkelijk zo sterk gewijzigd in deze jaren? „Nee. Pacifisme is niet mijn werkfilosofie, maar ik zie pacifisme wel als de enige lange termijn oplossing. We moeten eerst zien te overleven tot het jaar 2000. Het gevaar van een kernoorlog afwenden. Daarna moeten we een wereld maken waarin het geweldsniveau lager ligt dan nu. We moeten af van de situatie dat de grote meerderheid veiligheid koppelt aan militaire macht. Dat kan alleen door schoolkinderen dit te onderwijzen. Dat kost een aantal generaties. Het eindresultaat moet pacifisme zijn." B a m a b y zal na zijn afscheid in de Verenigde Staten een leerstoel voor „World peace" gaan bekleden. Daar zal hy onder andere kijken hoe in de VS de ideeën over alternatieve defensie zijn. Hy zal Nederland niet helemaal vergeten. Hij blijft hier bezig met zijn alternatief, vooral in Delft. Op de VU komt een nieuwe gasthoogleraar met een heel andere lijn. „Dat is goed," zegt Bamaby. „Er moet enorm veel gedaan worden in dit veld en er gebeurt ook veel. Totaal gezien ben ik niet al te pessimistisch."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen