Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 265

AD VALVAS — 18 JANUAR11985

9

VU-filosoof dr. Henk Geertsema n u ook bijzonder hoogleraar aan de Groningse universiteit

,,Ik ben heel radicaal: de bijbel is het woord van God, geen menselijk getuigenis" De vu-filosoof dr. Henk Geertsema werd kort voor de jaarwisseling aan de rijksuniversiteit Groningen benoemd tot bijzonder hoogleraar in de reformatorische wijsbegeerte. Het is een part-time functie. Daarnaast blijft hij aan de VU voor een stukje van de week verbonden als wetenschappelijk hoofdmedewerker bij de centrale interfaculteit. Aan de gelijknamige Groningse faculteit is hij de opvolger van prof. dr. D. J. Dengerink. Onze collega van de Groningse universiteit Hans Kuné stapte eens naar prof. CJeertsema toe voor een interview over wat dat nu eigenlijk is: reformatorische wijsbegeerte. Het openbaar vervoer in de omgeving van Tiel is waardeloos, vandaar dat ik dr. H. Geertsema op het station heb moeten bellen, met de vraag of hij me af kan komen halen. Dat levert altijd lichte onzekerheid op. Voor zo'n station stoppen nogal wat auto's, en welke zal het n u zijn? Zullen wij elkaar wel herkennen? Aan deze onzekerheid komt in één klap een eind als er een rood auto'tje het stationsplein oprijdt, met daarin een man in trui en met een baard. In dit no-nonsense tijdperk kan dat alleen nog m a a r de klederdracht van een christelijk hoogleraar zijn. Henk Geertsema (ik noem hem n u maar zo, omdat hij nog van de generatie is, die tutoyeert) woont in een schitterend huis in het pittoreske dorpje Eek en Wiel. Onderweg daarnaar toe raken we al aardig aan de praat. Over boomgaarden die geen boomgaarden meer zijn, omdat de moderne biotechnologie een keurig net recht alternatief ontwikkeld heeft voor die ouderwetse veeltakkige arbeidsintensieve fruitdragers, over de boomgaard van L'abrie, die niet meer van L'abrie is, en over L'abrie zelf dus ook: de christelijke woon- en studiegemeenschap die hier in dit lieflijke, zij het door insecticiden van God's n a t u u r enigszins vervreemde, oord h a a r domicilie opgeslagen heeft, maar die zich aan het begin van dit jaar genoopt zag zich weer

Advertentie

Hans Kuné (UP) in de stad Utrecht te vestigen. Het werkte niet meer. Er werd in de Betuwe te veel gewoond en geleefd, en te weinig gestudeerd. De aangekochte huizen bleven in het bezit van de gemeenschap, en in één daarvan, een oud, maar gerenoveerd, koelhuis woont Henk n u dus. Eén van de vertrekken doet nog dienst al casset-oiheek voor de studiegemeenschap - alle toespraken en inleidingen die in het kader van de studiebijeenkomsten worden gehouden worden opgenomen - en 's zomers moet Henk voorbereid zijn op gasten.

faculteit van de VU gekregen, later ook aan die van Leiden en n u dus in Groningen. Nee, ik vind het niet jammer dat ik n u geen predikant ben. Ik kan dat altijd nog worden, natuurlijk, maar ik heb bewust voor de filosofie gekozen. Vanuit dezelfde motivatie waarvoor ik in een eerder stadium voor het predikantsberoep koos." Maar filosofie is toch een heel wereldlijk vak? „Voor mij niet. Ja, we komen n u natuurlijk op de vraag wat reformatorische wijsbegeerte i s . . . " „Ik denk dat het het beste is, als ik daar "eerst maar wat over vertel. De grondlegger van deze richting is Dooyeweerd, een Nederlands filosoof, staande in de traditie van Calvijn, Kuyper en Groen van Prinsterer, die zo in de jaren dertig zijn belangrijkste werken schreef. Centraal probleem voor hem was de relatie tussen filosofie, wetenschap en geloof. Zijn centrale stelling is, dat geen enkele filosofische categorie religieus gezien neutraal is. Er liggen met andere woorden volgens hem altijd religieuze vooronderstellingen ten grondslag aan filosofi-

Die seggen: ja, die religieusen ook altijd. Die kunnen het gewoon niet laten de klok terug te draaien. Heeft de wetenschap sich met veel moeite van de godsdienst geëmancipeerd, blijven se toch soeken naar mogelijkheden om het geloof er weer in terug te brengen. En dat is iets wat altijd kan natuurlijk, want er sijn altijd onopgeloste problemen en vaagheden genoeg. „Als je de geschiedenis van de filosofie bekijkt, is er weinig steun voor de opvatting dat het weten zich volledig van de religie heeft geëmancipeerd. De fundamentele thema's zijn altijd in relatie tot reUgie behandeld. Dat geldt voor de filosofie, voor K a n t by voorbeeld, die zich afvroeg wat kan ik weten, wat moet ik doen, wat mag ik hopen, maar ook voor de wetenschap: voor Newton bij voorbeeld. Er is in filosofische vraagstellingen altijd een religieuze dimensie aanwezig, zij het dat die in de filosofie dan vanuit het denken benaderd wordt."

Spanning Ijiat ik dan maar vragen: waar is er in het heelal nog ruimte voor God?

Is het nu mogelijk om vanuit dese omgeving hoogleraar in Groningen te sijn. „Ach", lacht Henk, en hij mijmert wat over het contact dat toch wel tot stand zal komen met de overige stafleden van de centrale interfaculteit in Groningen, over het feit dat het toch wel plezierig is, dat je als bijzonder hoogleraar niet in dat bestuurlijke circuit hoeft mee te draaien, over het feit dat het hoogleraarschap maar één dag per week in beslag neemt, en over de trein, die van Amersfoort n a a r Groningen rijdt, en weer terug, en waarin het zeer genoeglijk vertoeven is, en vanwaaruit het met de auto hooguit drie kwartier rijden is n a a r Eek en Wiel, als de pont namelijk net aan de verkeerde kant van de Waal zit. „Kom binnen, kom binnen, ga zitten waar je wilt, en neem wat koffie, daar zul je wel trek in hebben, nietwaar?"

Religieuze belangstelling Een bijsonder hoogleraar is iemand die niet door de universiteit self aangesteld en betaald wordt, maar door een andere instantie. Welke instantie houdt dese leerstoel nu in stand? „De Stichting Reformatorische Wijsbegeerte. Dat wil zeggen: die benoemt mij, na overleg met het College van Bestuur, op die stoel. Voor de instelling van de leerstoel zelf is geloof ik toestemming van de minister vereist. Nee, de Stichting heeft niet direct binding met de kerken. Wel hopen we n a t u u r lijk dat ons werk bevruchtend is voor het leven in de kerken. Hoe ik zo in deze sfeer verzeild ben geraakt? Nu ja, mijn religieuze belangstelling heb ik van jongs af a a n al. Ik heb eerst in Kampen theologie gestudeerd, aan de vrijgemaakte Theologische Hogeschool, die d e . . . je zou kunnen zeggen... de behoudende richting representeert binnen de gereformeerde kerken." „Mijn bedoeling was predikant te worden, maar ik vatte op een bepaald moment zoveel belangstelling op voor filosofische problemen, dat ik besloot aan de VU dat vak te gaan studeren. Ik heb toen een baan aan de Centrale Inter-

geloof ook in het geheel niet dat de wetenschap godsgeloof uitsluit. Integendeel: aan Newton k u n je zien hoe nauw wetenschap en geloof samen kunnen hangen, en aan nieuwe Zeninterpretaties van de moderne natuurkunde k u n je dat ook zien. Er bestaat behoefte aan zingeving, ook op dit gebied."

Strijd Krijgen we een nieuwe strijd tussen de wereldgodsdiensten? Om de moderne natuurkunde? (Lacht) „Ik denk dat ik dat zou toejuichen. Het zou voor onze cultuur heel belangrijk zijn." U situeert sich sterk in een bepaalde christelijke geloofsrichting: de gereformeerde kerken. De oecumenische gedachte segt u niet veel? „Ik heb zeer sterke twijfels aan de waarde van die gedachte. De verschillen over de vraag hoe je het Oude en het Nieuwe testament moet opvatten, zijn zo g r o o t . . . er wordt zo verschillend gedacht over wat toch de centrale vraag is, namelijk hoe je het gezag van de bijbel moet opvatten." Hoe omschrijft u uw eigen positie? „Ik ben heel radicaal. Ik ben van mening dat de bijbel inderdaad het woord van Grod is. En niet een menselijke getuigenis aangaande God's werken. Natuurlijk: de bijbel is door mensen geschreven, m a a r dat geschrevene is het woord van God, dat via die mensen tot ons is gekomen. Ik beschouw de leer van de bijbel, die toch betrekkelijk objectief vast te stellen is, dan ook als gezaghebbend. Het is een leer die niet onder de kritiek van onze huidige inzichten staat. Ik moet zeggen dat ik dit als een zo goed als onoverbrugbare kloof zie tussen de diverse geloofsrichtingen."

Gemengde gevoelens

*"

»

< ^ V «y

'

(Foto AVC/VU) sche systemen en daarmee ook aan wetenschappelijke theorieën. En dat levert dus de basis op voor de overtuiging dat het nuttig en zinvol is de relatie tussen het wetenschappelijk bezigzijn en het geloof te doordenken. Dooyeweerd richtte zich daarbij voornamelijk op het in die dagen zeer belangrijke neo-kantianisme."

Heidegger en Gadamen „Ik denk dat vandaag de confrontatie met mensen als Heidegger en Gadamer meer centraal dient te staan, alsmede met de analytische filosofie. Daar ben ik mee bezig inderdaad, ja. Of dat ook het thema van mijn colleges in Groningen w o r d t . . . dat denk ik niet nee. De ervaring leert, dat die niet alleen door vakfilosofen bezocht worden, maar door studenten die overal vandaan komen, en dan moet je niet te technisch-filosofisch worden." Er sijn nogal wat mensen die sich wild ergeren aan dit soort vraagstellingen. „Waarom?" ^4^t^^i

„Dat is een vraag waar ik op dit moment precies mee bezig ben op college. De spanning die er bestaat tussen de wetenschap en onze eigen ervaring van de werkelijkheid. Er wordt wel eens vergeten, dat er niet alleen een spanning bestaat tussen de wetenschap en het godsgeloof, maar ook tussen de wetenschap en de ervaring van onszelf als vrije persoon. Je k u n t je op wetenschappelijke gronden afvragen: waar in het heelal is er ruimte voor de mens. Maar de mens bestaat." „Ikzelf antwoordt nee op de vraag of er ruimte is voor God in het heelal. Maar ik vind het ook verkeerd om binnen het heelal te zoeken. Dan zoek je verkeerd. Net alsof je in de stenen van dit huis n a a r de bouwer ervan gaat zoeken. Die vind je dan ook niet, terwijl hü toch in dit huis, zijn creatie, aanwezig is. Zo is God ook overal present, maar je zult hem nergens aantreffen. Ja, ja: ik weet dat ook deze vergelijking op bepaalde punten mank gaat. Je moet hem niet te ver doorvoeren, maar hij maakt toch wel enigszins duidelijk wat ik bedoel. Ik

Hoe kijkt u.nu tegen de nieuwe godsdienstgolf aan? Al die mensen die buiten de kerken om lid worden van nieuwe godsdienstige groeperingen? „Daar heb ik zeer gemengde gevoelens over. Er zijn christelijke bewegingen die duidelijk binnen het kader van het christendom vallen. Maar het is en blijft n a a r mijn idee altijd zo, dat er teveel op het gevoel gebaseerd wordt. Natuurlijk: ik weet ook wel, dat de emotionele k a n t in de officiële kerken te veel verwaarloosd is, maar toch, je kunt je geloofsovertuiging niet baseren op wat je beleeft. Daar zijn je ervaringen te wisselend voor. Dat is een te kwetsbare basis."

Frictie U bent niet iemand die makkelijk met nieuwe ontwikkelingen meegaat? „Niet als het modieuze ontwikkelingen zijn. Nee. De politieke theologie heb ik me ook nooit in kunnen vinden, bijvoorbeeld. Ik denk dat er een niet te overwinnen frictie bestaat tussen de werkelijke utopieën bij denkers als Kant, Hegel en Marx, d i e . . . ja zeg maar h u n metafysica in de toekomst, n a a r voren, projecteren, en het geloof in een persoonlijke Grod boven de maatschappij. Boven ons en niet voor ons. Daar heb ik dus niet aan meegedaan. En maar goed ook, want het is al weer verleden tijd. maar ik vind wel, datje met beide benen in je eigen tijd moet staan. En dat is misschien wel de voornaamste reden dat ik me zo voor filosofie interesseer. Het is voor mij de manier me bezig te houden met de n u levende ideeën en die a a n de uitgangspunten van mijn geloof te toetsen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen