Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 159

AD VALVAS — 2 NOVEMBER 1984

7

Wallage (PvdA) bepleit op SSRA-lustrum gistingsproces in sociaal-democratie

Trobleem bureaucratie niet overlaten aan rechts' „In 1975 zijn we een open jongerenvereniging geworden. Daarvoor was het 'n beetje een gereformeerde ballentent. Dat wil zeggen: officieel, want in 1970 is die gereformeerde doelstelling er al uitgegooid. Linkse jongerenclub? Eh . . . kijk, 'links' is een grote pretentie. We vinden dat we als vereniging bepaalde idealen moeten uitdragen. Welke? Maatschappelijke engagement. Niet alleen gezelligheid, maar ook inhoudelijk wat doen. De tijd van glazen tegen de m u u r gooien is hier allang voorbij." Dat blijkt. Aan de muren van het pand Pylades aan de Leidsegracht van de jongerenvereniging SSRA hangen werkroosters voor de crèche. Op een andere lijst kunnen leden voorstellen doen voor de bestemming van drie procent van de bar-inkomsten. Anne Frank Stichting vindt de een. De stakende mijnwerkers in Engeland suggereert de ander. Doordat de discussie met het PvdA-kamerlid in het kader van de lustrumweek (de SSRA bestaat 95 jaar) later begint dan gepland, is er nog even gelegenheid te praten met de huidige voorzitter Hugo Keiisenkamp. In een rap tempo vertelt hij over de vereniging die vroeger nog voluit Societas Studiosorum Reformatorum Amstellodamensis werd genoemd. Het christelijk verleden heeft weinig sporen achtergelaten, zij het dat een vrij groot gedeelte van de huidige 350 leden nog steeds een wat beschouwelijke instelling heeft, vertelt Hugo. Naast de traditionele disputen bestaan er enkele themagroepen en werkgroepen die zich met maatschappelijke vraagstukken bezig houden. Zo'n zestig procent van de leden is universitair student (VU en UvA zijn gelijkelijk vertegenwoordigd); ongeveer dertig procent volgt een HBO-oplelding. OnfJanks het uitdrukkelijk open karakter is het aantal werkende jongeren bij SSRA vrij gering in aantal; het zijn voornamelijk geflipte studenten en „studiestakers". Uit een onlangs gehouden enquête bleek dat bijna vijftig procent van de leden zich politiek oriënteert op de PvdA (ook de P S P en de P P R scoren heel behoorlijk, maar iets minder dan vijf jaar terug, herinnert Hugo zich). Het idee om een avond in de lustrumweek te vullen met PvdA-kamerlid Jacques Wallage is dus niet zo vreemd. Men had eigenlijk liever oud-SSRA-lid Joop den Uyl op deze avond wiUen verwelkomen, m a a r die was niet beschikbaar, zo vertrouwt Hugo me toe. Dat mag de pret niet drukken, want Wallage is in staat een betoog te houden waarvoor Den Uyl zich niet hoeft te schamen, zo blijkt. Hij behoort tot de sectie Jong Veelbelovend, schreef Haagse Post vorige week niet ten onrechte.

Wim Crezee Is van de PvdA in deze tijd van crisis méér te verwachten dan alleen een relatief verdedigen van de verzorgingsstaat? Neemt ze zelf initiatieven in de vormgeving van de samenleving?, willen de SSRA-jongeren weten. Alvorens op deze vragen in te gaan brengt Wallage in kort bestek de 90-jarige geschiedenis van de sociaal-democratie, en vooral h a a r verhouding tot de staat voor het voetlicht. De Verelendungsretoriek van het einde van de 19e eeuw, het balanceren tussen idealisme en realisme, de opkomst van de middenklasse, het zogenaamde socialisatievraagstuk, het Plan van de Arbeid uit 1935 („heeft vooral een psychologische betekenis gehad ten opzichte van het crisisbeleid van het kabinetColijn"), de oorlogsdreiging en de bedreigingen van het fascisme, de periode van Drees. Dit alles passeert de revue teneinde het historische decor te schetsen van de vragen waarmee de huidige sociaal-democratie te maken heeft. Immers „ieder van ons heeft de neiging te denken dat alles wat wij n u doen vanuit volstrekt originele gedachten geboren wordt. Ik probeer mijzelf deze illusie te ontnemen door steeds in die geschiedenis te duiken." Volgens Wallage, die in de Tweede Kamer als onderwijsspecialist opereert maar onmiskenbaar de ambities heeft van een generalist, heeft de sociaal-democratie aldoor de kaarten op de centrale overheid gezet: de overheid als machtsinstrument om een aantal politieke doelstellingen gerealiseerd te krijgen. De ontwikkeling van de laatste jaren noopt de PvdA echter tot een herziening van dit staatsgericht denken. Dit ,,gistingsproces" in het denken wordt volgens hem allereerst veroorzaakt door de economische crisis die bijvoorbeeld de inkomstenstroom van de overheid enorm bijstelt. „Een aantal verwachtingen die we voor onszelf geïnvesteerd hadden in overheidsuitgaven komen geweldig onder druk te staan en wel om de simpele reden dat de overheid niet over die middelen beschikt." Een tweede oorzaak die het noodzakelijk maakt de beginselen van de PvdA te herzien, „voor mijzelf zeker zo belangrijk als de eerste", is het feit dat er een bestuurbaarheidscrisis in dit land dreigt te ontstaan: een ongelooflijke bureaucratisering en een zeer kwetsbare kostenbeheersing, niet alleen met betrekking tot de RSV of de Oosterscheldedam, aldus Wallage. „Het idee dat je de werkelijkheid k u n t plannen en maken, het idee dat als je je doelen maar goed formuleert en je

Communicatiewetenschap met hakken over sloot Communicatiewetenschap blijft in Nijmegen en Amsterdam als zelfstandige bovenbouw-studie bestaan. Dat blijkt uit het definitieve TVC-deelplan voor sociale wetenschappen dat deze maand van kracht is geworden. „De advisering en gevoerde discussie hebben mij," aldus minister Deetman in de tekst van het deelplan, „aanleiding gegeven van mijn aanvankelijke beleidsvoornemen af te zien." Die beslissing is waarschijnlijk pas op het laatste moment genomen; in de inhoudsopgave van het stuk staat althans nog een opheffingsbesluit voor communicatiewetenschap aangegeven. In datzelfde deelplan laat de minister echter wel definitief het doek vallen over andragogiek als zelfstandige studierichting. Andragogiek wordt nu gereduceerd tot afstudeermogelijkheid binnen

psychologie en pedagogie. Vanaf koment jaar zullen in Nederland geen studenten andragogiek meer worden ingeschreven. In het plan reageert Deetman ook op de kritiek die Academische Raad had geleverd op toewijzing van de vernieuwingsfonds (ter grootte van zes miljoen gulden) voor de sociale wetenschappen. De AR heeft hem verweten dat hij daarbij plotseling als nieuw criterium een evenwichtige spreiding over disciplines heeft gehanteerd. „Een onwerkelijk bezwaar," vindt Deetman, „omdat de middelen voor vernieuwing toch bestemd waren voor het hele gebied van de sociale wetenschappen." Omdat hij de spreiding in de uiteindelijke toewijzing wel gerealiseerd wil zien, honoreert de minister voor 1985 slechts vier van de dertien aangevraagde onderzoekszwaartepunten. (UP, Nijmegen).

instrumenten daarop afstemt, dat dan de werkelijkheid wordt aangepast in die richting, is voor een groot deel een illusie." Wallage geeft toe dat hij zelf nog sterk doordrongen is van dat idee. „Als wethouder van Groningen heb ik geleerd met de gedachte dat als mijn nota over het onderwijsvoorrangsbeleid maar op tijd bij de raad was, en als de gelden maar beschikbaar zouden worden gesteld en als als a l s . . . , dat dan over tien jaar het aantal kinderen dat zonder een diploma van de school zou komen, drastisch zou zijn teruggelopen. Ik ben dat geloof niet kwijt geraakt, maar het heeft wel verschrikkelijke deuken opgelopen. Een aantal maatschappelijke problemen blijken niet vanuit een of ander

de macht van de staat wordt gebruikt, maar waarin veel meer gemikt wordt op decentrale besluitvorming? Hieraan verwant is de vraag of de „afwegingen waarvoor wij staan" collectieve of in beginsel individuele afwegingen moeten zijn. Wat is de rol van de politiek en wat is de rol van de maatschappelijke organisaties? Wallage is er zich van bewust dat hij met dergelijke keuzen zich „op het randje van het sociaal-democratisch gedachtengoed" bevindt. Hij bepleit een vorm van planning waarin de overheid niet (meer) het maatschappelijk leven zelf ordent, m a a r een overheid die wel de doelstellingen en randvoorwaarden van bijvoorbeeld de economie formuleert; een vorm van zogeheten

gecompliceerd stelsel van activiteiten en voorzieningen dat de gedachte dat je de productiewijze via de overheid n a a r je hand zou kunnen zetten, inhoudelijk gezien een illusie is, aldus Wallage. Een socialistische samenleving hoeven we van de PvdA dus niet te verwachten, zo merkt een aanwezige aan het slot van de avond op. Wallage lijkt even geraakt: „In de loop der jaren ben ik me groeiend gaan ergeren aan mensen die zeggen dat Den Uyl niet de maatschappijhervorming brengt. Dan vraag ik mij af: wie zou met de machtsverhoudingen zoals die er in deze samenleving zijn, de pretentie durven te hebben diepere ingrepen te doen? Wie ons pakket ziet (Wallage

Kamerlid Wallage (PvdA) in gesprek met SSRA-leden (Foto Bram de Hollander) sociaal-wetenschappelijk veranderingsmodel opgelost te kunnen worden."

Ongeloofwaardig

Een deel van het sociaal-democratisch gedachtengoed over bijvoorbeeld sturing van de economie wordt door de bureaucratisering op de proef gesteld of zelfs ongeloofwaardig, vindt Wallage. Volgens hem is de keuze tussen centraal of decentraal bestuur urgenter dan ooit. Moet de macht van de staat centraal worden gesteld, of moet er een systeem worden opgesteld waarin weliswaar

Vervolg vanpag. 5 voel ik me vaak erg sterk, je kan je zo vrij voelen als een vogeltje in de lucht," zei 'een gescheiden vrouw. Mevrouw De Jong-Gierveld onderzocht ook welke factoren kunnen verklaren dat bepaalde mensen zich eenzaam voelen en anderen niet. Een van de belangrijkste factoren bleek de leefsituatie te zijn, een aardige open deur zo op het eerste gezicht. De onderzoekster voert een 40-jarige weduwe met opgroeiende kinderen ten tonele. Deze komt alleen te staan op een moment, dat niet „gebruikelijk" is en voelt zich dan vervolgens ook een uitzondering. Met h a a r kinderen thuis kan zij moeilijk weg 's avonds. Ze ervaart bovendien dat anderen, speciaal de getrouwde paren, h a a r minder hartelijk ontvangen dan vroeger. Het is h a a r situatie, die tot een ongewild sociaal isolement en tot eenzaamheid leidt. De leefsituatie lijkt in grote lijnen bepalend te zijn voor de mogelijkheden tot het aangaan en onderhouden van

indicatieve planning. „Een overheid die niet overheerst, maar een overheid die maatschappelijke processen uitdaagt en uitlokt." Daartoe is een „opschoning" van de nationale bureaucratische rompslomp nodig. „Het thema van de bureaucratie moeten we niet overlaten aan rechts Nederland, omdat het ook onze mensen horendol maakt." In de noodzakelijke herstructurering van de economie moet de overheid niet proberen wijzer te zijn dan degenen die het productieproces uitvoeren. De (internationale) markt is namelijk een zo

goede contacten en het voorkomen van eenzaamheid. Het is dus niet alleen een kwestie van houding. En naarmate je ouder wordt, wordt gaandeweg een andere factor, die je maar moeilijk in de hand hebt, belangrijker: de gezondheid. Ouderen met name, die zeggen sterk door lichamelijke oorzaken beperkt te worden bij het aangaan en onderhouden van contacten, lopen een groot risico tot de ernstig eenzamen te gaan behoren. Lichamelijk gehandicapt zijn, ziek zijn en je ziek voelen blijken duidelijk factoren, die maken dat ouderen zich eenzaam voelen. Ten slotte is van belang hoe het netwerk van sociale contacten van ouderen vorm krijgt. Natuurlijk, regelmatige contacten met kinderen, buren, eventuele medetehuisbewoners, familie en vrienden doen de kans op eenzaamheid verminderen. Maar veel belangrijker is de waardering als goede, intieme contacten. Voor ouderen is het van groot belang, te streven n a a r contacten.

doelt onder andere op het werkgelegenheidsplan van zijn fractie 'Voor een werkbare toekokmst', red.) en wie zich wel 'ns afvraagt of mensen dergelijke ingrepen in h u n levenspatroon zullen accepteren (werkweekverkorting tot 25 u u r , red.) weet dat zo'n pakket a a n de radicale kant is. Ik denk dat een onvoldoende steun bij de volgende verkiezingen een groter risico is dan dat we niet diep genoeg zouden ingrijpen. Ik ben optimistisch: we zullen die overtuigingskracht wél hebben. Maar ga jij dan een ideaal pakket samenstellen, met de absolute garantie dat het niet wordt uigevoerd?!"

die wederzijds tot een hoge mate van voldoening leiden. Contacten waarbij sprake is van wederzijdse aandacht en steun voor elkaar. Vaak blijken ouderen voor h u n welbevinden echter sterk afhankelijk van het contact met h u n kinderen. Die helpen dan bij huishoudelijke klusjes, het invullen van een formulier of het bezoek aan de dokter. Maar in hoeverre hebben die ouder-kinderen relaties ook een echt wederzijds vertrouwenskarakter? Worden zaken als eenzaamheid of doodgaan ter sprake gebracht? Het blijkt dat zulke onderwerpen meestal niet ter sprake komen tussen ouders en kinderen. „In mijn verdriet sta ik er alleen voor, dat is eenzaamheid," vertelt een bejaarde weduwe. Uit het onderzoek blijkt dan ook dat ouderen gebaat zijn met een meer gevarieerd netwerk van goede relaties, waarin naast kinderen ook vrienden- en familiecontacten zijn begrepen met mensen van ongeveer dezelfde leeftijd. Iets, waaraan de oudere in elk geval zelf kan werken als hij er tijdig mee begint.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen