Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 469

10 MEI 1985 Biotechnologie is g e e n weten­ s c h a p apart, m a a r bestrijkt het aspect v a n verschillende onder­ zoeksdisciplines d a t op toepas­ sing gericht is. A a n biotechnolo­ gie worden voornamelijk bij­ d r a g e n geleverd door microbio­ logen, biochemici, genetici en procestechnologen. De VU en ­ d e UvA beschikken door d e sa­ menwerking over alle discipli­ nes om volwaardig biotechnolo­ gie te bedrijven. Informeel bestonden er al jaren­ l a n g contacten tussen onder­ zoeksgroepen v a n beide univer­ siteiten, doordat men onderzoek doet dat bij elkaar aansluit. Deze contacten hebben, m e d e onder druk v a n d e situatie dat m e n zich e e n plaats wüde ver­ werven binnen het biotechnolo­ gisch onderzoek in Nederland, geleid tot e e n samenwerkings­ verband. De Colleges v a n Bestuur heb­ b e n a a n g e d r o n g e n op het for­ maliseren v a n d e samenwer­ king. Dit versterkt d e landelijke positie e n is v a n b e l a n g voor het verkrijgen v a n onderzoeksgeld e n vooral ook voor het onder­ wijs. De Amsterdamse universi­ teiten willen g r a a g e e n post­ doctorale opleiding biotechno­ logie organiseren. Als reden daarvoor geeft Pro f. dr. A. H. Stouthamer v a n d e werkgroep microbiologie a a n d e VU a a n : ,,In d e eerste fase is e e n vol­ w a a r d i g e biotechnologie­oplei­ ding niet te realiseren. Daar­ voor is het terrein te breed. De universiteit leidt mensen op voor functies in d e samenleving en h o e beter d e opleiding is, hoe groter d e kans dat d e studenten die functies ook krijgen. Dat is e e n zichzelf versterkend mecha­

I'rof. dr. A. H. Stouthamer n'^me, d e instelling wordt d a a r ­ dc, 'T groter." ,,4oi h e b b e n v a n e e n tweede fajo post­doctorale opleiding kos ere veel inspanning, m a a r het i. e'entieel voor het a a n ­ trekker V '.n studenten en het geven \ in en g o e d e opleiding. Dat sti ac It weer ai op d e onder­ wijsinsteJli i g e n komt d e n a a m d a a r v a r .en g lede."

Organi^jatie De samenwerking is beli­ c h a a m d in e e n stuurgroep, w a a r i n aUe betrokken subfacul­ teiten vertegenwoordigd zijn. Deze stuurgroep heeft tot t a a k d e samenwerking te coördine­ ren e n daadwerkelijk gestalte te geven in het gezamenlijk orga­ niseren v a n onderwijs en het uitwisselen v a n materialen. Ook zal men gezamenlijk onder­ zoeksprojecten e n subsidies a a n v r a g e n en publicaties uitge­ ven. De samenwerking is com­ plementair v a n a a r d . Dat betekent dat d e VU en d e UvA­aandachtsgebieden dui­ delijk gescheiden zijn e n er e e n onderlinge afstemmingsver­ plichting bestaat. Hierin heeft d e stuurgroep ook e e n duideUj­ lende centra voor biotechnolo­ gie in d e n lande. In 1981 is door d e minister voor wetenschaps­ beleid, in overeenstemming met d e betrokken ministeries, d e

Samenwerking biotechnologie bekrachtigd

Plantenbiotechnologisch onder­ zoek vindt in Amsterdam alleen plaats a a n d e VU en wordt d a a r b e d r e v e n door d e vakgroep bio­ chemie en d e werkgroep geneti­ ca. De a a n d a c h t is vooral g e ­ ' richt op d e processen die b e ­ trokken zijn bij d e vorming v a n speciale celstructuren: d e chlo­ roplasten. Prof. Planta legt het b e l a n g v a n dit onderzoek voor d e biotechnologie uit. ,,De chloroplastvorming wordt dr R. J. Planta v a n d e vakgroep gebruikt als e e n modelsysteem biochemie v a n d e VU legt uit: om te bestuderen hoe het komt ,,Mijn vakgroep doet fundamen­ dat geproduceerde eiwitten pro­ teel wetenschappelijk onder­ bleemloos op d e juiste plaats in zoek. Bij dit werk zijn e e n p a a r d e cel terecht komen. Dat pro­ j a a r geleden e e n a a n t a l ont­ ces noemt men ro uting. Het is dekkingen g e d a a n , die direct interessant voor d e biotechnolo­ geschikt bleken te zijn voor bio­ gie, omdat gastheercellen d e technologische toepassing. Wij neiging h e b b e n om soorts­ beschikken over mechanismen vreemde eiwitten af te breken. op d e produktie v a n e e n eiwit op te voeren. O ns onderzoek is erop gericht om in gist d e op­ brengt v a n commercieel inte­ ressante eiwitten te verhogen door d e vertaling v a n het g e n in eiwit te verbeteren." Een a n d e r e groep organismen w a a r a a n binnen d e sector In­ dustriële Micro­organismen g e ­ werkt wordt zijn d e bacteriën. Dr Neijssel v a n d e vakgroep mi­ crobiologie v a n d e UvA: ,,De organismen w a a r a a n wij wer­ ken vormen b e p a a l d e stoffen, w a a r i n wij geïnteresseerd zijn. De cntrale v r a a g is h o e je kunt sturen, als je e e n bacterie op e e n voedingsbodem zet, tussen Prof. dr. R. J. Planta (Foto AVC/VU) het m a k e n v a n e e n nieuwe cel ­ wat d e bacterie g r a a g wü ­ of Uit het chloroplast onderzoek het m a k e n v a n het produkt, w a t over routing­signalen willen wij wij g r a a g wülen. Doordat w e informatie krijgen over d e werken a a n verschUIende orga­ v r a a g w a t je a a n e e n g e n toe nismen en verschillende deel­ moet v o e g e n om te zorgen dat problemen is het onderzoek a a n het eiwit beschermd wordt, bij­ d e VU en d e UvA complemen­ voorbeeld door het op e e n b e ­ tair." p a a l d e p l a a t s in d e cel te depo­ neren of zelfs d e cel uit te stu­ Prof. Stouthamer zegt hierover: ren." ,,Door sturing vanuit d e PCB Een t w e e d e aandachtslijn bin­ heeft in het onderzoek v a n d e n e n d e plantenbiotechnologie is werkgroep microbiologie v a n het onderzoek a a n d e seco ndai­ d e VU e e n geleidelijke verschui­ re metabo lieten. Dat zijn stoffen ving plaatsgevonden. Wij hou­ die in d e loop v a n e e n reeks d e n ons nu binnen d e biotech­ stofwisselingsreacties in d e cel nologie voornamelijk bezig met worden gevormd. Planten h e b ­ d e bestudering v a n d e stofwis­ b e n v a a k e e n geneeskrachtige seling v a n d e baciUi. Da is e e n werking e n secundaire metabo­ b e p a a l d e groep bacteriën, die lieten kunnen daarbij e e n rol enzymen uitscheidt die in d e spelen. wasmiddelenindustrie wordt Prof. Planta: ,,Het g a a t er bij dit toegepast." soort onderzoek om d e stofwis­ selingsroute zodanig te beïn­ ,,Bij verschuivingen moet je op­ vloeden d a t je op commando p a s s e n d a t je niet te ver verwij­ kunt komen tot d e produktie v a n derd raakt v a n je eigen doel­ commercieel interessante stof­ stellingen. Mijn werkgroep b e ­ fen, die wij weliswaar a l ken­ studeert d e relatie tussen voe­ den, m a a r die w e slechts via ding, groei, energieproduktie en een moeizame w e g of in kleine produktvorming bij micro­orga­ hoeveelheden konden verkrij­ nismen. Ik blijf binnen dat ge­ gen. Deze onderzoekslijn zal in bied, óók als er veel druk uitge­ d e toekomst meer a a n d a c h t krij­ oefend zou worden om a n d e r gen." onderzoek te entameren, wat bijvoorbeeld commercieel erg interessant zou zijn. Als je d a t niet zou doen, versnipper je d e Biotechnologisch onderzoek a a n d a c h t te veel e n d a t is slecht voor d e kwaliteit v a n het onder­ a a n universiteiten bevindt zich zoek. Tot nu toe heeft e e n derge­ in het a l g e m e e n nog erg in d e lijke situatie zich binnen het s a ­ fundamenteel wetenschappelij­ menwerkingsverband nog niet ke sfeer. Geld voor onderzoek voorgedaan. De stuurgoep k a n men verkrijgen door onder­ zoeksvoorstellen in te dienen bij w a a k t daarvoor." d e PCB of bij d e ZWO ­stichtin­ gen. Een a n d e r e mogelijkheid is het uitvoeren v a n contract research voor bedrijven. A a n d e universi­ teiten worden principes ontwik­ keld w a a r o p mogelijk toepas­ singen in d e biotechnologie kunnen worden g e b a s e e r d . O f d e resultaten v a n dit onderzoek ook werkelijk worden toegepast wordt veelal b e p a a l d door het bedrijfsleven, w a a r m e e d e on­ derzoeksgroepen d a n ook war­ m e contacten onderhouden. Het bedrijfsleven k a n onder­ zoek financieren, m a a r stelt in sommige gevallen ook h a a r ei­ sen. Als het onderzoek voor e e n bedrijf p a t e n t e e r b a r e resultaten

De synthesevan eiwit en gen De biotechnologie staat momenteel volop in d e belangstelling. Hoewel deze tak v a n d e w e t e n s c h a p in maatschappelijke belangrijkheid strijdt met d e informatica, bestond er tot voor enkele jaren g e e n opleiding biotechnologie in Amsterdam, noch a a n d e Universiteit v a n Amsterdam, noch a a n d e Vrije Universiteit. Reden voor d e Amsterdammers om d e h a n d e n in elkaar te slaan. Momenteel vormen d e VU e n d e UvA in samenwerkingsverband e e n krachtig biotechnologisch centrimi dat landelijk meetelt. O p 22 mei wordt d e samenwerking officieel bekrachtigd, doordat d e colleges v a n bestuur v a n beide universiteiten e e n samenwerkingsovereenkomst zullen tekenen. Ad Valvas sprak met e e n drietal betrokken onderzoekers over samenwerken in d e biotechnologie. k e taak. Voor het geval d e stuur­ groep g e e n uitkomst k a n bieden voorziet d e samenwerkings­ overeenkomst in e e n conflictre­ geling, die d e vereiste samen­ werking moet w a a r b o r g e n . De stuurgroep heeft verder e e n t a a k in het onderhouden v a n het contact tussen d e verschU­

(Foto AVC/VU) p r o g r a m m a commissie biotech­ nologie (PCB) ingesteld. In deze commissie h e b b e n deskundigen zitting uit d e onderzoeks­ en g e ­ bruikerswereld op het terrein v a n d e biotechnologie. De com­ missie heeft onder meer tot t a a k het stimuleren en sturen v a n biotechnologisch onderzoek. Er zijn in Nederland nu vier univer­ sitaire biotechnologie centra: Groningen, Wageningen, d e Amsterdamse combinatie en d e combinatie Leiden­Delft. Voor eUc v a n deze centra heeft d e PCB e e n accent voorgesteld, aansluitend bij d e b e s t a a n d e expertise. Voor Amsterdam ligt het accent op d e biologische wetenschappen. De combinatie VU/UvA moet zich primair rich­ ten op d e toepassingsgebieden h u m a n e gezondheidszorg en d e fermentatie­industrie. De Amsterdamse stuurgroep heeft nu vijf sectoren afgeba­ kend, w a a r a a n onderzoek zal worden verricht. In d e sector in­ dustriële micro­organismen wordt zowel a a n d e VU als a a n d e UvA onderzoek g e d a a n , d e plantenbiotechnologie is hele­ m a a l op d e VU geconcentreerd. De procestechnologie is gericht op d e technische aspecten v a n waterzuivering in e e n zuurstof­ loze omgeving e n vindt in zijn geheel plaats a a n d e UvA. In d e sectoren enzymologie en mono­ clonale antiUchamen, die in d e

Reina P a s m a gezondheidszorg v a n b e l a n g zijn, zijn zowel a a n d e VU als a a n d e UvA onderzoekers werkzaam.

Belangrijk De industriële micro­organis­ men e n d e plantenbiotechnolo­ gie zijn d e belangrijkste secto­ ren voor d e Amsterdamse uni­ versiteiten. In deze sectoren on­ derzoekt men d e mogelijkheden om bacterieën, gist­ of plante­ ceUen te gebruiken als e e n soort natuurfabriekje. Genetic engi­ neering is daarbij erg b e l a n g ­ rijk. Die techniek houdt in, d a t m e n e e n g e n waaruit e e n voor commerciële doeleinden inte­ ressant eiwit k a n voortkomen, inbouwt in het erfelijk materiaal v a n e e n z o g e n a a m d e gastheer­ cel, die eenvoudig e n snel te kweken is. De gastheercel wordt er op deze manier toe g e ­ bracht e e n z o g e n a a m d soorts­ vreemd eiwit te g a a n syntheti­ seren e n d a a r is het d e biotech­ noloog om te doen. Het hoofd­ probleem bij deze techniek is het,,nieuwe gen" op e e n g o e d e plaats in het erfelijk materiaal v a n d e gastheercel in te bou­ wen, zodat het ook werkelijk tot expressie komt en het eiwit ge­ synthetiseerd wordt. Daarbij is het, vooral als het om commer­ ciële toepassing g a a t ook v a n b e l a n g dat het eiwit in voldoen­ d e grote hoeveelheden wordt gemaakt. Binnen d e sector industriële mi­ cro­organismen wordt veel on­ derzoek g e d a a n a a n gist. Pro f.

Geheim

(Foto Bram d e Hollander)

Dr. O . Neyssel •^jr^

Vervolg o p pag. 15

ü

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen