Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 499

7 JUNI 1985 ,,In deze moderne maatschappij d e n k e n w e al snel dat we ons Uchaam te weinig b e w e g e n e n d a t daaruit b e p a a l d e ziektes voortvloeien. Het omgekeerde k a n echter ook het geval zijn. In Nederland bestaat niet zo heel veel zware lichamelijke arbeid, m a a r wij h e b b e n e e n onderzoek g e d a a n n a a r vuilnismannen in Haarlem die soms 15.000 kilo vuil per d a g moeten tUlen en dat is g e e n kinderachtige klus. Het b e r o e p v a n vuilnisman heeft binnen d e gemeentereiniging ook e e n zekere status. Men is trots op zijn beroep. Zo'n vuilnis­ m a n komt d a n a a n het einde v a n d e d a g thuis en zegt tegen zijn vrouw: 'Ik h e b v a n d a a g weer 10 ton vuil in die auto ge­ smeten'.

Eerste hoogleraar gezondheidkunde in ons land Han Kemper:

'Te veel lichaamsbeweging ook bedreiging gezondheid' heen. Het sociale karakter v a n groepssport is ook heel belang­ rijk. Ik jog zelf ook e n d a t doe ik voor 7 uur, voor ik n a a r mijn werk g a . Ik weet als ik 's a v o n d s thuiskom d a n is er altijd wel e e n reden om het niet te doen: of je hebt heerlijk gegeten e n k a n niet meer, je moet weg, of er is die a v o n d e e n mooi t.v.­pro­ granmia dat je a a n d e buis ge­ kluisterd houdt. D a a r o m pro­ b e e r ik het joggen in te bouwen in mijn werksituatie." ,,Het probleem bij het ongeor­ ganiseerd sporten is ook dat d e deskundige begeleiding ont­ breekt. Je ziet nogal eens dat m e n s e n e e n activiteitenpro­ g r a m m a ontwikkelen, waar achter v a a k e e n w e d d e n s c h a p steekt, en zeggen dat ze zo'n h a l v e marathon wel e e n s uit zul­ len lopen. Mensen die nooit iets d o e n zondigen d a n als het w a r e tegen d e wetten v a n d e trai­ ningsleer. Je moet zo'n training l a n g z a a m e n systematisch op­ bouwen, a n d e r s komen er on­ gelukken van."

Nu is het niet zo dat overbelas­ ting puur afhankelijk is v a n ie­ m a n d s conditie of v a n d e zwaarte v a n e e n wijk. O p e e n moment bleek namelijk dat er é é n ploeg w a s die het heel lang­ z a a m a a n d e e d e n die bleef on­ d e r d e belastingsgrens. Vuilnis­ ophalers h e b b e n officieel een achturige w e r k d a g m a a r ze ne­ m e n v a a k wel drie uur pauze. Ze g a a n heel snel achter d e w a ­ g e n a a n , want ze r e d e n e r e n d a t ze 's ochtends het meeste moe­ ten doen omdat ze 's middags kapot zijn. Maar ik denk dat ze 's ochtends te h a r d werken e n d a a r d o o r 's middags kapot zijn. Ons voorstel is om d e mensen w a t langzamer te laten werken, ze h e b b e n immers d e tijd. S om­ migen zitten al om drie uur in d e kantine te wachten tot het mo­ ment dat ze n a a r huis mogen."

Breed Dit voorbeeld v a n onderzoek, d a t Kemper g e d a a n heeft, geeft e e n indruk v a n w a a r m e n zich in het nieuwe vakgebied m e e bezighoudt. De gezondheidkun­ d e met betrekking tot d e Licha­ melijke Opvoeding houdt zich niet aUeen bezig met d e georga­ niseerde sport m a a r met elke vorm v a n lichamelijke activiteit: in d e werksituatie, in d e vrije tijd, op school etc. Het recente verleden heeft e e n spontane groei gekend v a n al­ lerlei ,,kundes", als onderwijs­ kunde, bestuurskunde, bedrijfs­ kunde. Op d e v r a a g w a a r o m d e oprichting v a n alweer e e n nieu­ w e kunde zo hoogst noodzake­ lijk is, antwoordt Kemper: „De a n d e r e vakken binnen d e IFLO zijn basiswetenschappen. Een inspanningsfysioloog zet b.v. m e n s e n op e e n fiets e n probeert er achter te komen welk mecha­ nisme er toe leidt dat, w a n n e e r je vermoeider wordt je hartslag omhoog gaat. Voor gezondheid­ kunde is niet zozeer dat mecha­ nisme belangrijk, m a a r staat eerder d e v r a a g centraal: wat is e e n optimale hartfrequentie om gezond te blijven, h o e h a r d of l a n g z a a m moet je werken? An­ d e r e vakgroepen doen meer fundamenteel onderzoek, wij zijn meer toepassingsgericht, waarbij w e gebruik m a k e n v a n d e resultaten v a n dat onder­ zoek. Wij zijn ook meer interdiscipli­ nair gericht. Je kunt niet alleen n a a r gezondheid kijken in strict medische zin. Voor ons is ook belangrijk hoe je mensen er toe kunt b r e n g e n om actiever te worden in v e r b a n d met hun ge­ zondheid, h o e kim je d e attitu­ des v a n mensen veranderen. Dan kom je op terreinen terecht als d e communicatie­weten­ s c h a p p e n e n d e psychologie."

Blessures In veel gevallen is sportbeoefe­ ning niet b e p a a l d weldadig voor d e gezondheid, m a a r ont­

Foto Bram d e Hollander

Han Kemper is de eerste hoogleraar in de Ge­ zondheidkunde in Nederland. Door een inge­ wikkelde constructie functioneert hij binnen een werkgroep „inspanningsfysiologie en gezond­ heidkunde", die gevestigd is a a n de Universiteit van Amsterdam, maar geeft hij onderwijs a a n de Interfaculteit Lichamelijke Opvoeding van de VU. Binnenkort zal hij echter ook a a n de UvA als hoogleraar benoemd worden. Van­ daag, vrijdag 7 juni, houdt Kemper zijn inaugu­ rele oratie. Daarin verkondigt hij als belangrijk­ ste stelling dat behalve een te weinig ook een teveel aan lichaamsbeweging de gezondheid kan bedreigen. s t a a n er veel blessures. Kem­ p e n „In d e topsport heeft dat te m a k e n met e e n te zware, over­ l a d e n training waarbij te weinig herstelperiodes b e s t a a n . Je b a ­ lanceert in d e topsport op het randje v a n overtraining. Je zit tegen d e bovengrens a a n en overschrijding d a a r v a n moet je zien te vermijden."

Vraagteken Zijn ze in Oost­Duitsland en an­ dere landen niet veel verder met de begeleiding? ,,Uit die l a n d e n hoor je aUeen d e g e n e n die er wel doorheen komen. Je hoort niets meer v a n a l die mensen die door zo'n rigo­ reuze training afvallen. Weten­ schappelij£~zet ik er een v r a a g ­ teken bij of het allemaal wel o p zo'n uitgekiende manier ge­ beurt. Je macht is ook niet zo erg groot. De damesschaatskern­ ploeg wordt begeleid e n wij d o e n d a a r w a t wetenschappe­ lijk onderzoek bij, m a a r w e s t a a n altijd op d e t w e e d e plaats. Als d e trainer besluit om het a n d e r s te d o e n omdat er slecht gepresteerd is, d a n sta je toch a a n d e kant. Als we weten­ schappelijk onderzoek doen kunnen w e niet g a r a n d e r e n dat die schaatsers allemaal e e n gouden medaille halen." Onze herenschaatskemploeg heelt anders onder deskundige medische begeleiding waar­

Koos Neuvel achtig grandioze resultaten ge­ boekt. „Ik zet d a a r toch mijn v r a a g t e ­ kens bij, want het is e e n r e d e n e ­ ring achteraf. Die sportarts Pluymers, die d e kernploeg be­ geleid heeft, v a a r t er nu wel bij, m a a r niemand die echt k a n be­ wijzen dat d e g o e d e resultaten a a n h e m liggen. Hij k a n het wel zeggen, m a a r w e zullen het vol­ g e n d j a a r n o g m a a r e e n s af­ wachten . . . "

Verontwaar­ digd Toch g a a t het hart v a n Kemper niet in d e eerste plaats uit n a a r d e topsport. Als onderzoeker e n voormalig leraar lichamelijke opvoeding is hij zeer veront­ w a a r d i g d over d e plannen v a n d e minister om het gymnastiek­ onderwijs uit het leerpakket v a n d e middelbare school te schrap­ pen: ,,Wij h e b b e n d e afgelopen tien j a a r onderzoek g e d a a n bij jongeren v a n 12 j a a r die nu 22 zijn. Het blijkt dat vooral n a hun achttiende het prestatievermo­ g e n h a r d achteruit g a a t e n hun vetpercentage toeneemt. We h a d d e n a l gezien d a t het activi­ teitenpatroon v a n d e jongeren steeds minder werd. Het enige wat ze v a a k n o g d e d e n w a s d e

gymles. Dat valt nu weg." „Ik denk dat het b e l a n g v a n het vak niet e e n s zozeer is gelegen in d e lichamelijke activiteiten die tijdens die lessen ontwikkeld werden, m a a r dat het m e n s e n e e n b e p a a l d e attitude bijbrengt, dat het sport aanbiedt als alter­ natief voor a n d e r e vormen v a n vrijetijdsbesteding. Het is be­ langrijk dat je op jonge leeftijd e e n sport leert die je je leven l a n g kunt beoefenen. Hoe ouder je wordt hoe moeüijker het wordt om d e v a a r d i g h e d e n v a n zo'n sport oilder d e knie te krij­ gen. De stap n a a r e e n vereni­ ging wordt steeds moeilijker." Maar je hebt toch ook het gigan­ tische leger der joggers dat zich aan iedere vorm van organisa­ tie onttrekt? „Ja, m a a r het is b e k e n d dat het individueel sporten heel moei­ lijk vol te houden is. Als je voet­ balploeg iedere z o n d a g o p je staat te wachten d a n stap je sneller over je aarzelingen

Praktisch „Als inspanningsfysiologen we­ ten w e precies h o e h a r d w e ie­ m a n d moeten laten lopen om het gewenste trainingseffect te bereiken. Dat doen w e in ter­ men v a n iemands maximale zuurstofopnamevermogen. Als hij op ongeveer 50% v a n dat vermogen loopt, is dat het meest optimale. M a a r als je dat tegen e e n g e w o n e jogger roept, zegt hij: 'Man, w a a r h e b je het over?' Daarom probeer je liet te verta­ len in meer praktische normen. Eén v a n die vertalingen is dat w e tegen m e n s e n zeggen die o p hun uithoudingsvermogen wü­ len trainen, dat ze zo h a r d moe­ ten lopen dat ze n a ongeveer vijf minuten beginnen te zweten, m a a r dat ze zo l a n g z a a m g a a n dat ze tijdens het lopen met hun partner kunnen blijven praten. Als je zo loopt te hijgen dat je niks k a n zeggen d a n loop je te hard. Dat zijn praktische gren­ zen om iemand duidelijk m a k e n hoe zeU d e intensiteit te kiezen zonder ingewikkelde toestan­ den. Ik zie het ook als e e n t a a k voor d e gezondheidkunde om d a t soort dingen te vertellen. "

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen