Ad Valvas 1984 - 1985 - pagina 38

6

AD VALVAS — 31 AUGUSTUS 1984

Het lag voor de hand. De cheque van 2500 dollar die de Zuidafrikaanse universiteit van Potchefstroom als bijdrage voor de internationale conferentie van christen-wetenschappers had aangeboden, moest nu ook worden teruggestuurd. De conferentiegangers hadden zich vorige week woensdag aan het slot van een turbulente week op het kasteel Nijenrode in Breukelen duidelijk uitgesproken. Niet alleen namen zij unaniem een scherpe anti-apartheidsresolutie aan, van de christelijke Potchefstroom-universiteit werd verlangd dat zij haar poorten onvoorwaardelijk openzet voor iedereen die hoger onderwijs wil genieten. En omdat kleurlingen en zwarten er slechts in de avonduren terecht kunnen op dit moment, was aan die voorwaarde niet voldaan. Het conferentiebestuur besliste eind vorige week dienovereenkomstig. 'Zolang de universiteit van Potchefstroom zich niet glashelder tegen de apartheidsideologie opstelt, zal er geen cent van worden geaccepteerd, aldus het besluit, dat ook geldt voor de andere universiteiten in Zuid-Afrika. Daarmee bleven de VU en de Theologische Hogeschool in Kampen binnen boord voor een volgende conferentie, die nu kan doorgaan en in 1987 zo mogelijk in Centraal Afrika zal worden gehouden. Beide instellingen zouden als belangrijkste financiële supporters hebben afgehaakt als de cheque van Potchefstroom alsnog zou worden verzilverd. Dat zou de conferentie in Breukelen tot een financieel debacle hebben gemaakt door een volgens penningmeester drs. W. C. Veenendaal ge-, schat tekort van vele duizenden dollars en de organisatie van een toekomstige tot een hersenschim. Het conferentiebestuur had de beslissing over de cheque wijselijk uitgesteld tot na afloop van het congres om problemen vooraf te voorkomen. Door de eensgezinde uitspraken van de deelnemers op de laatste dag was de conferentieorganisatie voor de toekomst gered. Bij de congresgangers, vooral bij velen uit de derde wereldlanden, was voldoening te bespeuren. Zij stonden enerzijds van harte achter de uitspraken, anderzijds zouden zij het uiteenvallen van de organisatie betreurd hebben omdat zij dan een internationaal platform voor' wetenschappelijke discussie zouden moeten missen. Op het volgende congres zijn alleen diegenen welkom die sich openlijk tegen de apartheid versetten. Dat betekende een aanmerkelijke verscherping. Voor de conferentie in Breukelen werd slechts van de deelnemers verwacht dat zij de apartheidspolitiek inclusief het thuislandenbeleid alleen maar afwezen. Dat leidde al vrij snel na het begin van 'de conferentie tot het vertrek van twaalf zwarte Zuidafrikanen, bij wie zich enkelen uit andere werelddelen aansloten. Het Argentijnse lid van het conferentiebes t u u r dr E. de Powell trad uit solidariteit af. De zwarte Zuidafrikanen vonden de „toelatingsvoorwaarde" te gering. Zij wensten niet samen met een vijftal andere Zuidafrikaanse congressanten in de kasteelaula te vergaderen omdat zij hen zagen als subtiele vertegenwoordigers van de apartheid. Daarofn wilden ze dat zij de conferentie zouden verlaten. Onder de vijf vier blanken en een zwarte - waren drie docenten uit Potchefstroom: mevr. M. E. Botha, L. du Plessis en B. J. van der Walt. De twee anderen kwamen van elders: J. D. v.d. Vijver van de Universiteit van Witwatersrand in Johannesburg en Marais van de zwarte universiteit van Fort Hare. De groep zwarte Zuidafrikanen stelde een verklaring op die zij direct aan het begin van de conferentie wilden zien besproken en aanvaard. Daarmee wilden zij met name de deelnemers uit Potchefstroom dwingen zich openlijk u i t te spreken over h u n positie. Maar de congresleiding vreesde dat de conferentie zelf daar teveel door zou worden verstoord. Samen met alle andere voorstellen zou h u n statement op de slotzitting, waarop de strategie voor

Zaak apartheid d(i

Jan van der Veen de toekomst zou worden uitgestippeld, kunnen worden behandeld. Dat vond de groep te laat en zij vertrok tenslotte op de vierde dag. Al die tijd hadden de zwarte Zuidafrikanen zich afzijdig gehouden van de dagelijkse devotions en lezingen, maar ze waren wel op de campus van Nijenrode gebleven in de hoop dat aan h u n wens zou worden voldaan. Prof. J. S. Escobar uit Lima (Peru) vroeg om fundamentele aandacht voor de kwestie omdat hij en anderen de problematiek heel goed begrepen en hen liever niet zagen weggaan. Hij kreeg meteen al een groot deel van de conferentie mee. Zeven conferentiegangers uit verschillende werelddelen, onder wie twee van de zwarte Zuidafrikanen (en zonder iemand van de vijf andere Zuidafrikanen), gingen toen met aller instemming om de tafel. Ze produceerden een eensgezinde verklaring die op alle door de Zuidafrikaanse groep genoemde punten inging. Maar, omdat die, in tegenstelling tot wat de groep dacht, eerst op de laatste dag zou worden behandeld, ging zij definitief weg.

Zij die wel zeggen tegen de apartheid te zijn, maar daar nooit uitdrukkelijk stelling tegen hebben genomen," aldus de rector van de VU prof. P. J. Drenth. Hij denkt dat de zwarte Zuidafrikanen er tevreden mee kunnen zijn. Maar, voegt hij eraan toe: „Voor iemand als Shon Govender (een van hen en secretaris van de radicale kerkelijke anti-apartheidsgroep de Belijdende Kring, vdV) is eigenlijk wat bij voorbeeld Beyers Naudé doet pas goed genoeg of het lidmaatschap van de Belijdende Kring."

Kiezen

Bang Prof. Escobar later: „Wij, verschillende deelnemers uit Latijns Amerika, meenden dat de Zuidafrikanen van beide kanten in weShon Govender, woordvoerder van de voortijdig uit Breukelen vertrokken groep zwarte ZuidAtrikanen: „Niet alleen kiezen tegen apartheid, maar ook voor de bevrijding." (Foto Bram de Hollander)

Prof. J. S. Escobar uit Peru: „Ik was me er niet van betvust dat de saak so diep lag." (Foto AVC/VV) zen bang waren om de kwestie goed te bepraten. Dat is niet gebeurd en dat betreur ik. De vraag die we dan hadden kunnen bespreken was hoe ver je n u precies moet gaan in je gevecht tegen de apartheid, hoewel dat voor ons wel moeilijk te beoordelen is vanaf de zijlijn. Het is de eerste maal dat ik deze internationale conferentie bijwoon. Ik was me er niet van bewust dat er zulke diepliggende spanningen bestonden. De zaak heeft veel tijd en energie gevergd, maar dit soort dingen, daar zijn wij in Latijns Amerika niet bang voor, dat hoort er n u eenmaal bij. Vroeg of laat beland

je toch in de politieke sfeer. Ik geloof dat sommige van mijn Europese broeders er erg mee in h u n maag zaten." Inderdaad verlieten een of meer van de laatsten de lommerrijke omgeving van Nijenrode omdat zij zeiden voor een wetenschappelijke conferentie te zijn gekomen en niet voor een problematiek als de apartheid. Hoewel die toch heel goed paste in het conferentiemotto „Crisis en uitdaging van het christelijk hoger onderwijs" en een van de onderdelen van het programma luidde „Onderwijs voor bevrijding". De door de conferentie aangenomen verscherping van het antiapartheidsstandpunt sluit niet uit dat conferentiedeelnemers aan een instelling als de universiteit van Potchefstroom werken. Dan moet echter wel uit h u n gedrag blijken dat zij van binnenuit hard bezig zijn te proberen het beleid te veranderen. „Er vervalt n u wel een heel grote groep mensen uit Potchefstroom.

Govender verklaarde voor zijn vertrek tegenover ons: „Wij denken dat de onderwijssituatie in ons land de komende tijd onder de nieuwe constitutie slechter gaat worden. Daarom wilden we een uitspraak van de conferentie dat zij niet mee zal doen met mensen die de apartheid niet echt afwijzen. Wij wilden weten waar de andere Zuidafrikanen staan. J e bent tégen apartheid, maar vóór wie kies je? Dat is geen kwestie van blank of zwart. Marais van de universiteit van Port Hare is zwart. Het gaat om de tegenwoordigheid op deze conferentie van twee methodes in de strijd tegen de apartheid." ,,Ik denk dat het een eerlijke poging is geweest van de christelijke conferenties van instellingen

Prof. L. du Plessis uit Potchefstroom: „Ik doe wat een academiciis kan doen in sijn situatie." (Foto Bram de Hollander)

over te gaan op conferenties op individuele basis. Maar een van onze leden. Dan Cloete, die zijn lezing nog wel heeft gehouden als een van de hoofdsprekers heeft al een paar jaar geleden zijn reserves laten blijken. Wij wilden weten wat dat individual membership betekent in termen van Potchefstroom en voorkomen dat de achterdeur wordt opengezet. Daarom wilden we een keuze vooraf van de conferentie. Een keuze voor niet alleen tegen de apartheid, maar ook voor de bevrijding." De vier blanke Zuidafrikanen en de zwarte Marais roeren zich weinig gedurende de conferentieweek. Op de slotdag stemmen zij in met de resolutie en de uitspraak over Potchefstroom. Prof. Botha (Potchefstroom) zegt ons desgevraagd na afloop: „Ik denk dat het een goede compromisoplossing is. Ik hoop dat onze zwarte broeders ermee tevreden zullen zijn, maar ik vind het zelf een sterkere afwijzing van de apartheid. In alle vormen. Daar moeten wij dankbaar voor zijn." En prof. v.d. Vijver (Witwatersrand): „Ik beschouw de uitspraken als een steun voor ons verzet tegen de apartheid."

Dialoog De vijf zijn ervan overtuigd dat h u n positie duidelijk is. Zij doen het h u n n e in de strijd tegen de apartheid, zeggen ze, zij het minder radicaal. Ze geloven meer in de dialoog dan in de boycot. Ze voelen zich daarmee geen subtiele vertegenwoordigers van het racisme in h u n land. De Potchefstroom-deelnemers willen niet geïdentificeerd worden met het officiële beleid van h u n universiteit, dat nog altijd door het rassenonderscheid gedomineerd wordt. Prof. Du Plessis (Potchefstroom), die ook lid is van het conferentiebestuur, zegt op de vraag hoe hij en de anderen in Potchefstroom kunnen blijven werken: „In de academische wereld heb je de mogelijkheid om van mening te verschillen met de opvatting die je instelling huldigt. Ik doe wat een academicus kan doen in zijn situatie om het systeem te ondermijnen. Hoofdzakelijk met de pen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen