Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 212

Films over Angst voor De Bom O p 20 november 1983 vond er in d e Verenigde Staten e e n bijzon­ d e r e gebeurtenis plaats. Op die a v o n d werd d e film The Day After, over d e gevolgen v a n een atoomoorlog, door bijna hon­ d e r d miljoen Amerikanen beke­ ken. Door d e n a afloop ontstane discussies voelde zelfs het Witte Huis zich genoopt e e n verkla­ ring af te leggen. Hiermee werd e e n fictief v e r h a a l ineens e e n politieke realiteit. In Het beeldenrijk: vo er stralingsangst en ruimte v erlangen, wordt onderzocht welke onbe­ wuste angsten e n verlangens in zulke films worden a a n g e s p r o ­ ken. Het boek is geschreven door Bas-Jan v an Stam e n Geert Hovink, in dienst v a n d e Stich­ ting ter bevordering v a n d e ille­ g a l e w e t e n s c h a p i.o. De w a t meer geschoolde lezer zal deze vraagstelling direct herkend h e b b e n : Freud dus. Dat klopt i n d e r d a a d , je zou alleen d e theoretische inzet v a n het boek kunnen a a n d u i d e n als e e n po­ ging om a a n te tonen d a t het klassieke F r e u d i a a n s e model juist niet langer opgaat. Freud is bedolven onder zijn eigen suc­ ces. Het a a n d u i d e n v a n objec­ ten als seksuele symbolen is e e n geliefd volksspel geworden: w e w e t e n nu wel w a a r e e n versnel­ lingspook voor staat. In The Day After ontwaren d e auteurs ook e e n verhaallijn met directe sek­ suele connotaties. De g e h a n ­ teerde symbolen zijn echter zo overbewust en ondubbelziimig gebruikt, dat je onmogelijk kimt spreken v a n een onbewust ver­ langen. In The Day After g a a t het om iets a n d e r s . Het schrikbarende v a n d e film is d e nauwgezet in beeld gebrachte l a n g z a m e afta­ keling v a n d e hoofdrolspelers. Het is griezelig om te zien hoe lichamen kunnen vervallen. Volgens d e auteurs correspon­ deert dit met e e n moderne visie

BOEKEN

Koos Neuvel o p het menselijk lichaam. Het lichaam wordt niet langer als seksueel bolwerk gezien m a a r als energie­centrale. In heden­ d a a g s e opvattingen beschouwt m e n het Üchaam v a a k als e e n chemische fabriek b e s t a a n d e uit talloze kleine cellen die goed onderhouden dienen te worden. In dat v e r b a n d worden g o e d e voeding en vooral e e n g o e d e conditie e e n direct levensbe­ lang. Het huiveringwekkende v a n d e radio­actieve straling is dat het op onzichtbare wijze d e kleine cellen vernietigt. Deze onbe­ wuste angst wordt in d e film a a n g e s p r o k e n . De opbouw v a n e e n g o e d e conditie als overle­ vingsstrategie wordt in é é n klap teniet g e d a a n door De Bom. Dat is ook d e b o o d s c h a p v a n The D a y After: als je wilt dat het rondjes hollen in het park niet vergeefs is, zorg d a n d a t De Bom niet valt. In d e overige gedeeltes v a n het boek worden d e films P aris, Texas e n The Right Stuff onder­ zocht. Hierin g a a t het vooral om d e wijze w a a r o p avontuurlijke fantasieën geprojecteerd wor­ d e n op 'het verkeer'. De auto is voor die fantasieën w a t sleets geworden. Tegenwoordig asso­ cieert m e n d e auto meer met het s t a a n in e e n file en e e n mogelijk catastrofaal ongeval. De grote avonturen worden m e e r ge­ zocht in het luchtruim buiten d e dampkring. Hoezeer dat ruimteverlangen verbonden is met het nieuwe gezondheidsideaal laten d e au­ teurs zien met e e n a n a l y s e v a n The Right Stuif, e e n boek v a n Tom Wolfe dat ook verfilmd is. Daarin worden d e beginjaren v a n d e ruimtevaart beschreven. De eerste astronauten w e r d e n

Patiënten hebben veel te zeggen Titels die eindigen op e e n v r a a g t e k e n zijn slecht. Een rechtstreeks antwoord is niet te verwachten, zou dat er zijn d a n h a d d e auteur dat wel als titel gekozen. Het doel v a n het v r a a g t e k e n is d e lezer op het spoor zetten n a a r e e n antwoord e n dat getuigt v a n e e n belerend e houding v a n d e auteur. Als zou d e lezer zelf niet op zoek zijn! W a n n e e r Herman v a n Aalderen, Margot Kersten e n Hans o Verbeek hun boekje Hebben patiënten wat te zeggen? noemen, onderschatten zij hun publiek. „Aspecten v a n mondigheid" geven zij nog als subtitel e n er is d a n weinig k a n s dat het misgaat met het begrijpen v a n hun doelstelling. In 58 pagina's vullen zij deel 27 in de serie „Ter Sprake". Dat zijn ,,Gebruiksboekjes" (!) bij ontwikkelingen in d e samenleving, kerk, pastoraat e n theologie", zoals d e uitgever het stelt en gelukkig betreft het hier een ontwikkeling in de samenleving. De drie auteurs zijn cursusbegeleiders- v a n d e kadertrainingen

Q

Aart Bouwmeester die het Landelijk Patiënten/ Consumenten Platform (LPCP) aanbiedt. Het is d a a r o m niet verwonderlijk dat zij d e zijde v a n d e „patiëntenbelangenbehartigingsgroepen" kiezen bij het beschrijven v a n w a t er zoal mis zit in d e gezondheidszorg v a n ons land. Zij willen met het boekje een discussiestuk leveren in d e ontwikkeling n a a r meer mondigheid v a n patiënten. Dat levert e e n aardig, beknopt e n informatief werkje op, o n d a n k s d e negatieve eerste indruk zoals die hierboven beschreven is. Het is artsen, a a n s t a a n d e artsen en d e diverse schakeringen in het verplegend personeel d a n ook beslist a a n te r a d e n om Hebben patiënten wat te zeggen?ie lezen. Interessant wordt het echter p a s w a n n e e r het opgevat wordt als e e n handleiding voor de patiënt die meent niet op d e juiste manier b e h a n d e l d te worden. Dit ongen o e g e n leeft onder verrassend veel pqtie^nten. Veel d a a r v a n is

geselecteerd uit e e n groep test­ piloten, e e n stelletje ruige don­ d e r s dat met onverschrokken h a n d het vliegtoestel bestuurde. Het w a r e n echte ' m a n n e n v a n stavast'. Het enige w a t echter v a n e e n astronaut g e v r a a g d werd, w a s g e e n uitzonderlijke m o e d m a a r bestendigheid te­ g e n d e omstandigheden in d e ruimte. Zij w e r d e n proefkonij­ n e n voor medische tests ter vaststelling v a n d e ideale con­ ditie. In het begin v a n d e j a r e n zestig w e r d e n deze astronauten hysterisch bejubeld als helden e n begroet als d e nieuwe grote voorbeelden. Het Beeldenrijk staat vol met fascinerende a n a l y s e s die zich ormiogelijk laten samenvatten, waarbij alleen enkele hoofdlij­ n e n a a n g e w e z e n kurmen wor­ d e n . Dat komt door d e fragmen­ tarische opzet v a n het boek, door d e auteurs zelf geken­ schetst als „ e e n literaire video­ clip". O m het in v e r w a n t e ter­ mijn te zeggen: d e auteurs on­

derzoeken d e films steeds van­ uit e e n a n d e r e camera­opstel­ ling; v a n dezelfde scènes w o r d e n verschillende close­ups genomen, e n d e b e e l d e n wor­ d e n gemonteerd in e e n afwij­ k e n d e volgorde. Het b e l a n g v a n het boek lijkt m e erin gelegen dat steeds d e keer­ zijdes v a n e e n a a n t a l ontwikke­ lingen duidelijk wordt gemaakt. Bij het v e r h a a l over d e astro­ n a u t e n zien w e op zijn scherpst h o e het ontstaan v a n het nieu­ w e gezondheidsideaal e e n bin­ ding a a n d e medische macht impliceert. Een opmerkelijk oordeel h e b ­ b e n d e auteurs ook over het kri­ tische gehalte v a n The Day Af­ ter, e e n film die zij representa­ tief achten voor het vredesden­ ken. De angst w a a r o p inge­ speeld wordt is niet alleen d e onzichtbaarheid v a n d e radio­ actieve straling, m a a r ook dat d e politieke macht als geheel onzichtbaar is geworden. Een verkeerde druk op d e knop, e e n

terug te leiden tot het feit d a t e e n patiënt oimiondig is tegenover d e dokter. Men durft niet door te v r a g e n w ü i m e e r d e arts onduidelijk is, durft niet te protesteren e n durft vooral niet a a n d e opvattingen v a n d e dokter te twijfelen. „Steeds meer mensen worden zich e r v a n bewust, dat in d e geneeskunde niet alles zo zeker is als het lijkt", stelt Herm a n v a n Aalderen in het eerste hoofdstuk „In d e spreekkamer". Een krachtige hint n a a r d e p a tiënt die ontevreden is met d e situatie. „De e n e dokter k a n het onverantwoord vinden om niet te opereren, terwijl d e a n d e r e dokter met e v e n g o e d e argumenten d e n a d e l e n v a n d e operatie groter vindt d a n d e voordelen." Een patiënt heeft altijd het recht om d e mening v a n e e n t w e e d e arts te vragen, vertelt hij vervolgens en dat is toch e e n hele opluchting. Van Aalderen biedt e e n lijstje v a n zeven punten d a t d e patiënt in staat moet stellen beter b e h a n d e l d te worden.

worden met d e huidige medische stand v a n aken, het is d a a r o m a a n te r a d e n die ziekte te accepteren. Elders wordt in vogelvlucht e e n beeld g e g e v e n v a n d e structuur v a n d e gezondheidszorg in Nederland. Men legt uit w a t d e eerste, t w e e d e e n d e r d e lijn nu precies inhouden, wie het bestel financiert (in 1983 werd gezamenlijk zo'n 40 miljard opgebracht) e n hoe het patiëntenrecht geregeld is. De schrijvers schuwen d e m a a t schappijkritiek niet warmeer zij beschrijven hoe het komt dat het contact tussen arts e n patiënt niet altijd n a a r w e n s verlopt. De maatschappelijke status v a n d e arts, bereUct door e e n jarenlang e opleiding en e e n respectabel inkomen, speelt d a a r e e n belangrijke rol bij. Dat is allemaal niets nieuws, het Huisartseninstituut v a n d e VU heeft ook al met deze denkbeelden geschermd bijvoorbeeld, m a a r het is prettig voor d e patiënt die leek is op dit gebied om het geheel begrijpelijk n a a s t elkaar te zien staan.

Margot Kersten heeft het in het t w e e d e hoofdstuk over d e normen e n w a a r d e n in onze m a a t schappij ten opzichte v a n ziekte e n gezondheid: „Wij leven in e e n tijdperk w a a r i n gezondheid als het hoogste goed wordt gezien." In kort bestek relativeert zij dit uitgangspunt. Veel ziekten kurmen immers niet genezen

In hun slothoofdstuk h e b b e n d e auteurs zich geroepen gevoeld om conclusies te trekken e n a d viezen voor d e toekomst te geven. (Nog steeds vanuit het p a tièntenoogpunt). Zij wijzen op het b e l a n g v a n d e ,,ervaringsdeskundigheid" v a n d e patiën-

o p hol geslagen computer zou­ d e n het begin v a n e e n kernoor­ log kunnen zijn. Het vredesden­ k e n tracht d a a r e n t e g e n d e poli­ tieke macht weer zichtbaar te maken, d e grootmachten die­ n e n zich v a n hun verantwoor­ delijkheid bewust te zijn. Van­ d a a r ook d e overweldigende belangstelling voor w a p e n o n ­ derhandelingen in G e n e v e e n voor d e topontmoeting R e a g a n ­ Gorbatsjov. De auteurs conclu­ d e r e n vervolgens dat d e oproep v a n The Day After om e e n kern­ oorlog te voorkomen g e e n ver­ zet tegen m a a r e e n binding a a n d e politieke macht betekent. Een provocerende stelling? On­ getwijfeld, m a a r ook e e n uitda­ ging om verder te d e n k e n voor d e g e n e n die het gevoel h e b b e n d a t d e g a n g b a r e opposities niet veel zeggingskracht meer h e b ­ ben.

Bas­Jan v a n Stam, Geert Lovink ­ Het beeldenrijk: over stralingsangst e n ruim­ teverlangen. Uitgeverij Raket e n Lont, Amsterdam, ƒ 22,-

ten tegenover d e „geleerde" deskundigheid v a n d e artsen. Financierders e n beleidmakers zouden hier rekening m e e moeten houden. V a n d a a r d e noodz a a k v a n e e n patiëntenvertegenwoordiging in zaken die d e volksgezondheid betieffen. Verder h e b b e n zij e e n toekomstbeeld voor ogen waarbij d e p a tiënt zelf in staat moet zijn om beslissingen te nemen. De rol v a n d e arts is d a n teruggebracht tot die v a n e e n medisch adviseur. Tot slot s t a a n zij d a n e e n mentaliteitsverandering in d e maatschappij voor. Ziekten e n h a n d i c a p s dienen g e a c c e p teerd te worden, omdat d e technologie niet in staat is alles op te lossen. Het zijn nogal verstiekkende adviezen. Doelen op l a n g e termijn betitelen d e auteurs ze d a n ook. A a n d e h a a l b a a r h e i d erv a n k a n vanzelfsprekend word e n getwijfeld. Wel maakt het duidelijk w a t er momenteel leeft in patiëntengroepen. Boven alles maakt het boekje duidelijk dat d e verhouding tussen arts e n patiënt a a n e e n vernieuwing toe is. De g e n e e s k u n d e k a n d a a r alleen m a a r effectiever door worden.

„Hebben patiënten wat te zeggen?", a s ­ pecten v a n mondigheid, deel 27 m d e reeks „Ter Sprake" v a n uitgeven) Meme­ m a te Delft. Auteurs: Herman v a n Aalde­ ren, Margot Kersten en H a n s Overbeek. Pnjs: ƒ 9,50, , . , , ! , , r

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen