Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 551

20 JUNI 1986

no den v a n biotechnologie

t bedrijfsleven zal tuur veranderen man die jarenlang veel contractonderzoek bin­ nenhaalde. Zijn nieuwe werkkring is bij Gist­ brocades. Biotechnologie heeft een magische klank gekre­ gen. Nu reeds wordt gevreesd dat er te veel stu­ denten opgeleid worden. Het grote publiek ech­ ter schrikt terug voor het woord. Men associeert deze tak van wetenschap vooral met geneti­ sche manipulaties. Het blijkt dat de meeste mensen slecht ingelicht zijn over de stand van zaken. Het behoort tot de taken van de weten­ schappers hier iets a a n te doen. Ze zullen ook wel moeten, wiUen zij hun werk over enkele ja­ ren niet door de publieke opinie onmogelijk ge­ maakt zien worden. Het glamour­effect en zijn keerzijden. bliceren. Het blijkt in d e praktijk dat wetenschappelijk m e d e ­ werkers hier g e e n probleem m e e hebben, schrijven d e sa­ menstellers v a n het rapport. De samenwerking met bedrijven levert voor d e universiteit het belangrijke voordeel op dat men geld k a n aantrekken uit d e derde geldstroom. O p die ma­ nier is men in staat om onder­ zoek te d o e n e n instrumentari­ um te onderhouden dat in deze tijden v a n bezuinigingen v a n overheidswege niet mogelijk w a s geweest. Het binnenhalen v a n dit soort onderzoek e n het b e h e r e n v a n d e gelden v r a a g t echter v a n d e wetenschappers kwaliteiten die tevoren niet be­ wust w e r d e n ontwikkeld a a n d e universiteiten. De v r a a g n a a r dergelijke managementkwali­ teiten k a n er toe leiden dat er in de toekomst e e n a n d e r type on­ derzoeker a a n d e universiteiten te vinden zal zijn. Voor het onderwijs zijn d e ge­ volgen tot nu toe niet zo groot, m a a r het is mogelijk dat d e tweedefase­opleiding e n d e in­ voering v a n d e aio d a a r veran­ dering in zal brengen. Prof. Planta w e e s r e e d s eerder op het belang van een goede tweede fase. Tijdens die opleiding moet d e micro­bioloog of d e geneti­

bedrijven is d e laatste jaren niet afgenomen op dit vakgebied. Toch lopen deze groepen d e k a n s zo l a n g z a m e r h a n d minder goed bediend te worden. Vra­ g e n v a n grote bedrijven bren­ g e n niet alleen meer geld in het laatje, het k a n voor weten­ s c h a p p e r s v a n d e universiteiten ook interessanter zijn om met coUegae v a n grote researchaf­ delingen te praten d a n met d e directeur v a n e e n minibedrijf die MEAO heeft g e h a d . G e v a ­ ren dat d e kloof tussen h e n die weten e n h e n die tot die kennis g e e n t o e g a n g h e b b e n groter wordt, zijn er dus wel degelijk. Dat geldt trouwens niet alleen binnen Nederland, m a a r ook voor d e internationale verhou­ dingen. Er zijn m e n s e n die zich zorgen m a k e n over d e positie v a n d e Derde Wereld als het g a a t om deze oneerlijke verdeling v a n kennis. Anderen wijzen op d e mogelijkheden om goedkope energiebronnen als biogas te ontwikkelen e n op het feit dat d e Derde Wereld d a a r zeker profijt v a n heeft. Naast deze discussie speelt ook d e v r a a g hoe ver m e n eigenlijk

m a g g a a n met biogenetische manipulaties. R eeds in d e jaren zeventig w a r e n er in d e Ver­ enigde Staten onderzoekers die zich met e e n schok bewust wer­ d e n dat zij in laboratoria orga­ nismen a a n het kweken w a r e n die, als zij uit het laboratorium zouden ontsnappen, e e n r a m p zouden kunnen veroorzaken, omdat zij bij voorbeeld niet te bestrijden zouden zijn. Momenteel heerst bij velen angst wat er allemaal k a n ge­ b e u r e n als het onderzoek n a a r DNA­manipulaties in d e ge­ slachtscellen v a n mens e n dier verder voortschrijdt. Prins Claus sprak zich n o g niet zo l a n g gele­ d e n uit voor v e r d e r g a a n d on­ derzoek op dit gebied e n ver­ w e e s diegenen die b e z w a r e n m a k e n n a a r d e hoek v a n slecht­ voorgelichten. Het is zeker zo dat het grote publiek weinig b e ­ langstelling toont voor d e bio­ technologie e n als men e e n me­ ning heeft is die g e b a s e e r d op weinig exacte kennis en v a g e paniek. Dat bleek overduidelijk uit e e n onderzoek dat Intomart vorig j a a r deed. Dl. Thijs Visser e n dr. Henk Ver­ hoog, respectievelijk werkzaam in W a g e n i n g e n e n Leiden, h e b ­

Veredeling De grootste a a n d a c h t krijgt ech­ ter d e plantenveredeling. Op d e VU vindt zowel fundamenteel als toepassingsgericht onder­ zoek op dit gebied plaats. Men werkt hier s a m e n met het Insti­ tuut voor Plantenveredeling (IVP) in Wageningen. D a a r werkt m e n verder a a n d e prakti­ sche uitwerkingen v a n het VU­ onderzoek. De plantenverede­ ling via genetische manipulatie boekt wel enig succes, m a a r het

Henk Verhoog heeft zich ook wel uitgelaten over a n d e r e on­ derzoeksgebieden binnen d e biotechnologie. Hij vindt dat er aUe reden is om a a n d e univer­ siteiten medewerkers a a n te stellen die d e ethische normen e n w a a r d e n op dit gebied bekij­ ken. „Ik probeer d e m e n s e n v a n monuculaire e n plantentechno­ logie voortdurend rond d e tafel te krijgen," vertelt hij. „In hun onderzoek dreigen d e economi­ sche overwegingen voortdu­ rend d e alleenheerschappij te veroveren. Om dat te voorko­ men wü ik dat ze af en toe met elkaar praten over hun onder­ zoek e n d e grenzen die er a a n gesteld moeten worden. Door te praten blijft m e n zich v a n dit soort zaken bewust. Anders treed absoluut e e n objectivering op, waarbij m e n zijn grenzen steeds meer verlegt."

cus tot biotechnoloog geschoold worden. Of ook aio's bij con­ tractonderzoek betrokken g a a n worden is nog niet bekend. Het is niet verwonderlijk dat in e e n tijd w a a r i n d e studenten bij d e keuze v a n studierichting veel rekening h o u d e n met hun toe­ komstmogelijkheden, biotech­ nologie e e n grote aantrekkings­ kracht uitoefent op a a n s t a a n d e academici. In het bovenge­ n o e m d e rapport wordt het a a n ­ tal benodigde afgestudeerden per j a a r op niet meer gesteld d a n vijftig. Men wijst er boven­ dien op dat dit a a n t a l nog k a n d a l e n als d e automatisering o p dit gebied verder doorzet. D a n zal er meer behoefte ontstaan a a n lager geschoold personeel.

Relevant In d e jaren zestig e n zeventig werd veel gesproken over d e maatschappelijke relevantie v a n het onderzoek dat a a n d e universiteiten werd g e d a a n . Als vergroting v a n die m a a t s c h a p ­ pelijke relevantie werd in die tijd niet beschouwd d e s a m e n ­ werking met het bedrijfsleven, m a a r juist met non­profitorgani­ saties. Het a a n t a l a a n v r a g e n bij wetenschapswinkels e n a n d e r e universitaire instellingen v a n non­prof itor­ganisaties e n kleine

richten. ,,Het is niet d e bedoe­ ling dat het bedrijfsleven e e n belangrijke stempel g a a t druk­ ken op universitair onderzoek," vindt professor Nijkamp. „Je moet je niet laten verleiden zo­ veel mogelijk opdrachten v a n bedrijven binnen te h a l e n om je onderzoek b e t a a l d te krijgen. Het onderzoek wordt d a n te di­ vers, te gedifferentieerd. Dat g a a t ten koste v a n d e kwaliteit v a n je onderzoek. Daarom h e b ­ b e n w e vorig j a a r in d e vak­ groep gezegd: alleen toegepast onderzoek als het binnen ons onderzoeksbeleid past."

\i liet door iedereen gewaardeerd grondstoffen die nodig zijn om via d e plantecelkweek d e ge­ wenste stoffen te maken, kun­ nen best goedkoper worden. Het onderzoek n a a r die produk­ tiewijze g a a t steeds verder e n wordt dus ook goedkoper. Het is wel degelijk e e n bedreiging voor d e gewassenexport v a n veel Derde Wereldlanden."

b e n nog niet zo lang geleden voorgesteld om e e n para­uni­ versitair instituut op te richten w a a r bekeken k a n worden w a t m e n dieren wel e n niet toege­ s t a a n k a n worden. Niet alleen het biotechnologisch onderzoek moet onder d e loep g e n o m e n worden, ook a n d e r e soorten dierproeven.

plantenbiotechnologisch onder­ zoek staat eigenlijk nog in d e kinderschoenen. Het blijkt dat bij d e toepassing in het veld e e n genetisch gemanipuleerde plant minder productief is. ,,D6 nieuwe e i g e n s c h a p die d e plant m e e heeft gekregen, bij­ voorbeeld e e n herbicidenresis­ tentie, blijkt d e g o e d e huishou­ ding v a n e e n plant toch e e n beetje in d e w a r te schoppen," verklaart professor Nijkamp. ,,Als m e n met e e n g e n g a a t knutselen, kun je d e e n e eigen­ s c h a p bevorderen, m a a r dat g a a t altijd ten koste v a n a n d e r e e i g e n s c h a p p e n v a n d e plant." Het bedrijfsleven, met n a m e de kwekers, toont veel belangstel­ ling voor het onderzoek n a a r plantenveredeling op d e univer­ siteiten. Voor het hybridenon­ derzoek op d e VU s t a a n d e on­ derzoekers a l op d e stoep. Studenten worden zelfs opge­

beld om h e n d e procedure v a n het onderzoek te ontfutselen. Bij d a t hybridenonderzoek, het zo­ genaamde tomatenproject, zoekt m e n n a a r e e n methode om zelfbestuiving v a n d e plant te voorkomen. Om deze eigen­ s c h a p v a n mannelijke steriliteit te verkrijgen, moeten d e meel­ d r a d e n v a n d e plant door g e n e ­ tische manipulatie inactief wor­ d e n gemaakt. Dan k a n m e n z a a d v a n twee verschülende ouders kweken, d a t veel pro­ duktiever is d a n het 'inteelt­ z a a d ' e n dus ook economisch aantrekkelijk. In tijden v a n bezuinigingen zijn d e universiteiten niet vies v a n financiering v a n economisch relevant onderzoek door bedrij­ ven. Het fundamentele onder­ zoek is minder gemakkelijk ex­ t e m te financieren e n dreigt daarbij wat op d e achtergrond

Tomaten Prof. dr. H. J. J. Nijkamp: „Te ingewikkeld e n te kostbaar." Foto Peter Wolters, AVCPfV

te raken. Plantenbiotechnologie is echter nog e e n jong onder­ zoeksgebied en er valt nog heel w a t fundamenteel werk te ver­

,, Sommigen vinden dat het plantenbiotechnologisch onder­ zoek op d e VU al te divers is," werpt Joske Bunders tegen. „Kijk, d e plantenbiotechnologie is n o g m a a r net v a n d e grond. De discussie hier op d e VU is: moeten w e onze tijd e n moeite

Vervolg op pag.

9

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen