Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 111

11 OKTOBER 1985 T r a n s s e x u e l e o p e r a t i e s in VU-ziekenhuis op d e helling

Leven in een ,verkeerd' lichaam ,,Hebben wij werkelijk e e n echt geslacht nodig?" Die v r a a g steld e Michel Foucault in het n a woord bij d e autobiografie v a n d e negentiende-eeuwse h e r m a frodiet, Herculine Barbin. En hij vervolgde: ,,Met e e n regelmaat die a a n koppigheid grenst h e b b e n d e moderne westerse samenlevingen deze v r a a g bevestigend beantwoord." Tegenwoordig is het vraagstuk v a n d e geslachtsidentiteit voor e e n bevolkingsgroep meer d a n e e n theoretisch spel, m a a r e e n direct lijfelijk probleem: d e transseksuelen. Het is bij h e n niet e e n kwestie v a n g e d r a g s vorm, zoals bij sommige m a n n e n die zich volgens d e cultureel b e p a a l d e normen „vrouwelijk" g e d r a g e n , e n vice versa. Bij travestieten g a a t het nog wat verder doordat ze zich ook in d e kleren v a n het a n d e r e geslacht willen hullen. Transseksuelen h e b b e n echter ook het gevoel d a t ze e e n verkeerd Uchaam h e b b e n . Ze zeggen niet verder te kunnen e n willen g a a n in het lichaam w a a r m e e ze geboren zijn. Het fenomeen transseksualiteit IS nog niet zo lang door d e wet e n s c h a p ,,ontdekt" e n g e a c c e p teerd. Tegen het einde v a n d e jaren zestig is het klimaat in Nederland zodanig dat niet iedere e n afwijzend meer staat tegenover geslachtsoperaties. Het a a n t a l operaties d a t verricht is b e d r a a g t sinds 1972 ongeveer 300. A a n d e VU worden 15 tot 20 m a n n e n per j a a r getransform e e r d tot vrouw, en acht tot tien vrouwen worden m a n n e n . Het begrip „transseksualiteit" is dus nog niet zo lang ,,erkend" als e e n reële definitie v a n iem a n d s geslachtelijke situatie. Onvermijdelijk lijkt daarbij te horen d a t er d a n ook gezocht wordt n a a r d e „oorzaken" e n het „wezen" v a n iemands transseksualiteit. Sommige deskundig e n spreken over e e n foutje in d e natuur, transsekualiteit als e e n afwijking. Dr. A. M. Verschoor moet v a n zo'n opvatting niet veel weten. Deze VU-psycholoog m a a k t al vele jaren deel uit v a n d e Stichting Nederl a n d s Gendercentrum. Verschoor is e e n hartstochtelijk, gedreven strijder voor d e emancipatie v a n transseksuelen. Hij heeft zeer stellige opvattingen over hoe transseksualiteit bep a a l d wordt: ,,Het is e e n biologisch-instinctmatige zaak," zegt hij onomwonden, „het heeft ook niets te m a k e n met rolpatronen of met kleding, het g a a t puur om d e biologische sekse-identiteit.'

Slaapkuren In d e opvatting v a n Verschoor is transseksualiteit iets dat er eigenlijk ook altijd geweest is. Volgens h e m zijn er in d e geschiedenis ook talrijke voorbeelden a a n te wijzen v a n m a n n e n die als vrouw geleefd hebben. Transseksuelen a v a n t la lettre, als het w a r e . De hypothese dat m e n s e n p a s kunnen denken dat ze in e e n verkeerd lic h a a m zitten, op e e n moment dat in technische zin d e n k b a a r is dat ze e e n a n d e r lichaam zoud e n kunnen hebben, ontmoet bij Verschoor weinig waardering: ,,Het is volstrekt omgekeerd. Toen ik begon ontmoette ik mensen die al üen of vijftien j a a r onder psychiatrische behandeling w a r e n geweest. Ze kregen slaapkuren e n shockkuren m a a r het hielp allemaal g e e n reet. Er is g e e n sprake v a n dat die transseksualiteit later

De VU is al een aantal jaren een zeer belangrijk centrum waar geslachtsoperaties plaatsvinden. Mannen worden omgebouwd tot vrouwen, en andersom. De behandeling van deze mensen, „transseksuelen" genoemd, wordt gecoördineerd door een zogenaamde Genderwerkgroep. In deze werkgroep zitten zowel psychia-

ters en psychologen, als medici en verpleegkundigen. Het werk dat deze mensen verrichten is nooit onomstreden geweest. Ook nu is het nog de vraag of transseksuele operaties in het VU-zie-kenhuis niet hun langste tijd gehad hebben.

Dr. L. Goosen, internist-endocrmoloog: „Of tanssexualiteit biologis c h e oorzaken heeft, is niet zomaar te bevestigen."

De psycholoog dr. A. M. Verschoor: „Als psychologische diagnose wegvalt, worden patiënten niet meer n a a r VU doorverwezen."

Foto AVC/VU

Foto AVC/VU

Koos Neuvel b e d a c h t is. Er zijn mensen kapot g e m a a k t puur door e e n verk e e r d e behandeling." Bij zo'n omschrijving v a n transseksualiteit als door biologische factoren b e p a a l d kan ook e e n psycho-analytische b e h a n d e l wijze g e e n uitkomst bieden. In principe zou d e kloof tussen biologisch geslacht e n geslachtsidentiteit immers n a a r twee k a n t e n toe gedicht kunnen word e n . Behalve d a t het lichaam a a n g e p a s t wordt a a n d e identiteit zou in theorie ook d e identiteit a a n g e p a s t kunnen worden a a n het lichaam. Met behulp v a n psychoanalyse zou d e stoornis in d e ontwikkeling v a n het kind opgespoord kunnen worden. De therapie moet zich e r d a n op richten h e m of h a a r w e e r in harmonie te b r e n e n met het geslacht tussen d e b e n e n . Volgens veel deskundigen is zo'n strategie tot mislukken g e d o e m d omdat voor transseksuelen hun geslachtsidentitiet als e e n p a a l boven water staat. D a a r heeft het lichaam zich m a a r n a a r te voegen. De opvatting dat transseksualiteit e e n biologische z a a k is k a n niet direct bevestigd worden door dr. L. Gooren. Als internistendocrinoloog in het VU-ziekenhuis is hij n a u w betrokken bij d e geslachtsoperaties. Onder a n d e r e houdt hij zich bezig met d e hormoontherapie voor m e n s e n die v a n geslacht wiUen veranderen. Door d e hormonen verdwijnen geslachtsfuncties.

M a n n e n krijgen bij voorbeeld g e e n erecties e n zaadlozingen meer, d e h a a r g r o e i stopt e n vervolgens krijgen ze met vrouwelijke hormonen ook bredere h e u p e n e n kleine borsten. Begin september heeft dr. Goore n in Amerika d e resultaten gepresenteerd v a n e e n onderzoek n a a r verschillen in hormoonsystemen tussen transseksuelen e n heterofielen. Hij onderzocht e e n o u d e g e d a c h t e dat heteromann e n e e n normaal mannelijk brein zouden bezitten, dat homo's e e n al wat vrouwelijker brein zouden h e b b e n e n d a t transseksuelen nog verder a a n d e a n d e r e kant v a n d e lijn zoud e n zitten. Bij vrouwen zou het precies d e a n d e r e richting uitwerken. Over d e resultaten v a n d e onderzoek laat Gooren weinig twijfel bestaan: ,,Wat d a a r over gepubliceerd is h e b b e n w e niet kunnen bevestigen." Hij concludeert d a n ook dat w e biologisch toch n o g toe niet weten h o e w e a a n moeten kijken teg e n transseksualiteit. Medisch gezien bestaat er g e e n mogelijkheid om d e diagnose ,,transseksualiteit" te stellen. Op d e v r a a g of h e m dat als medicus niet tegen d e borst stuit, antwoordt Gooren dat het wel m e e valt: ,,Wat we weten is heel praktisch: e e n a a n t a l m e n s e n k a n zo niet verder e n moet geholpen worden. Het is in d e gen e e s k u n d e ook niet ongebruikelijk dat je niet weet hoe iets komt, dat komt bij voorbeeld ook bij kanker voor." Gooren ziet wel dat het hun werk in een b e p a a l d daglicht k a n plaatsen, d a t d e suggestie opgeroepen

k a n worden dat er m a a r w a t ,,aangerotzooid" wordt. De voornaamste garantie dat er niet zomaar wat g e d a a n wordt, is eigenlijk het hele proces dat e e n transseksueel moet onderg a a n om v a n geslacht te veranderen. Dat is niet in e e n h a n d o m d r a a i gebeurd, er g a a n jaren overheen. De bereidheid v a n d e patient om dat moeizam e proces te o n d e r g a a n , is voor artsen en psychologen het doors l a g g e v e n d e criterium om hun medewerking te verlenen. Er wordt b e g o n n e n met e e n serie gesprekken met d e psycholoog of psychiater. In die gesprekken wordt getracht vast te stellen of er werkelijk sprake is v a n transseksualiteit. Als dat het geval is wordt er e e n a a n v a n g g e m a a k t met een hormoontherapie om d e mannelijk e d a n wel vrouwelijke functies uit te schakelen. Deze therapie duurt ongeveer anderhalf jaar. In die tijd krijgt d e transseksueel ook opdracht zich in te stellen op d e nieuwe geslachtsrol. D a a r n a k a n d e operatie beginnen. Mann e n worden gecastreerd en v a n d e huid v a n penis e n scrotum w^orden e e n v a g i n a en s c h a a m lippen gemaakt. Bij vrouwen worden d e borsten en b a a r m o e der w e g g e h a a l d . D a a r n a probeert men pems e n scrotum te construeren. Zo'n geslachtsverandering slaagt nooit voor d e voUe hond e r d procent, d a t wordt d e transseksuelen ook al direct duidelijk gemaakt. In d e woorden v a n dr. Gooren: „We laten zien w a t w e in d e winkel h e b b e n e n d a t IS g e e n perfecte koopwaar." Bij d e vrouw die voorheen m a n

w a s , blijft het stemgeluid a a n d e l a g e kant. Bij d e m a n die voorh e e n vrouw w a s k a n nog niet echt goed e e n penis gefabriceerd worden, laat s t a a n e e n erectie. Met d e geslachtsverandering begint ook v a a k e e n moeizaam proces v a n acceptatie door d e omgeving. Wat voor weerstand e n dat k a n oproepen blijkt bij voorbeeld uit een v e r h a a l dat d e verpleegkundige Jos Megens vertelde in O p d e Hoogte, het p e r s o n e e l s o r g a a n v a n het VUziekenhuis. Hij w a s ooit op e e n verj a a r svisite geweest bij e e n vrouw die voorheen een m a n w a s : ,,De hele famüie zat d a a r e n h a d het steeds over hoe leuk hij het h a d ingericht. Toen ik vroeg w a a r o m ze toch steeds hij zeiden nu ze toch duidelijk kond e n zien dat ze een vrouw was, vertelden ze 'ach, w e kennen h e m als onze Kees, het bhjft onze Kees.' Voordat dat er helem a a l uit is, duurt v a a k heel lang."

Betutteling

i

In d e v r a a g of iemand d a a d werkelijk geholpen wordt bij e e n geslachtsoperatie, neemt d e diagnose-steller e e n cruciale positie in. Anders d a n bij voorbeeld homofilie is tiansseksualiteit niet z o m a a r e e n n a a m w a a r je al n a a r believen v a n gebruik m a k e n kunt. Transseksualiteit is ook e e n op te heffen stoornis w^aarvan d e aanwezigheid bij i e m a n d vastgesteld moet worden. Men zou d a a r o m kunnen

Vervolg op pag. 9 ^

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen