Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 155

25 OKTOBER 1985 Een s a m e n h a n g e n d stelsel v a n h o g e r e onderwijsvoorzieningen is e e n i d e a a l dat rond 1969 voor het eerst opdook in kringen v a n beleidsmakers. Gesignaleerd w a s dat afgestudeerden v a n HTS, HEAO e n sociale a c a d e mie in grote getalen doorstroomden n a a r het wetenschappelijk onderwijs. Motivatie v a n d e studenten w a s , zo bleek uit onderzoek, dat zij hun k a n s e n op goed of interessant werk wüden vergroten. Over dit „oneigenlijk gebruik v a n d e onderwijsvoorziening e n " liet e e n a a n t a l regeringscommissies h a a r licht schijnen. Een v a n deze, d e commissie Schlösser, die zich met n a m e h a d g e b o g e n over d e technis c h e opleidingen, concludeerde d a t d e enige toekomstkans voor het hoger technisch onderwijs l a g in het s a m e n g a a n met d e technische hogescholen. De TH's w a r e n tegen. Zij vonden d a t er e e n essentieel verschil bestond tussen hun onderwijsa a n b o d e n dat v a n het hoger beroepsonderwijs.

Drempels

Een t w e e d e commissie drong a a n op het slechten v a n d e drempels tussen d e HEAO's e n d e studierichtingen economie e n rechten door middel v a n d e uitwisseling v a n docenten e n het delen v a n allerlei voorzieningen. Weer k w a m e n d e grootste b e z w a r e n v a n het wetenschappelijk onderwijs: d e juristen zagen d e kwaliteit v a n hun opleiding in g e v a a r komen. De adviezen v a n deze commissies, w a a r onder a n d e r e ook d e latere onderwijsminister Pais zitting in had, vormden het begin v a n e e n reeks overheidsinitiatieven. De vergroting v a n d e s a m e n h a n g in het hoger onderwijs h a a l d e in die jaren zelfs d e verkiezingsprogramma's v a n d e meeste politieke partijen. Een v a n d e meestomvattende stukken op dit gebied werd ond e r verantwoordelijkheid v a n d e sociaal-democraat Van Kem e n a d e uitgebracht. Hij stelde in d e beleidsnota Hoger Onderwijs in de Toekomst (HOT) uit 1975 dat e e n toeloop n a a r goed e opleidingen belangrijk is voor d e maatschappij, m a a r dat e e n verschuiving v a n het dure wetenschappelijk onderwijs n a a r het goedkopere HBO g e e n k w a a d kan. Aangezien studenten zich uit eigen beweging niet zullen verschuiven, is d e meest voor d e h a n d liggende oplossing totale integratie v a n beide onderwijsvormen. Schaalvergroting v a n het sterk verkaveld e hoger beroepsonderwijs w a s daarbij volgens Van K e m e n a d e noodzakelijk.

Analyse van vijftien jaar wetgeving in het hoger onderwijs

'De HOAK-nota is het meest concrete in al deze jaren' Wat hebben theaterwetenschappen en toneelschool met elkaar te maken? Weinig zullen studenten van beide opleidingen zeggen. Te weinig, antwoorden systeemdenkers in Zoetermeer. Zij hebben de integratie van wetenschappelijk en hoger beroepsonderwijs al jarenlang hoog in het vaandel. Toch hebben stapels wetsvoorstellen, nota's en discussiestukken van roomse, rode en liberale bewindslieden tot nu toe weinig toenadering tussen toneel- en dramaturgenopleiding opgeleverd. De nota Hoger Onderwijs: Autonomie en Kwaliteit (Hoak) zou hier als eerste verandering in kunnen brengen. In die zin kan de nota als een synthese worden beschouwd van vijftien jaar hoger onderwijsbeleid. Olaf Mc-Daniël, beleidsmedewerker op het ministerie van onderwijs en wetenschappen heeft onlangs een boekje geschreven over vijftien jaar hoger onderwijsbeleid.

De ideeën v a n deze minister gingen d e volksvertegenwoordiging te ver. Slechts e e n miniscuul deel v a n het voorgestelde, bereikte daadwerkelijk het Staatsblad, alleen d e Wet Wederzijdse Doorstroming Hoger Onderwijs. Terugkijkend op d e ontwikkeling v a n vijftien j a a r hoger onderwijs zegt Olaf mcDaniël in e e n recent interview: ,,Eigenlijk w a s d e nota v a n Van Kemenad e d e enige die e e n totaalbeeld bood." Maar doordat het zo'n compleet plaatje was, werd in die beleidsnota veel teveel over hoop gehaald." De HOT-nota k a n n a a r d e mening v a n mcDaniël niet los worden gezien v a n d e tijd w a a r i n hij werd gepubliceerd. „In die tijd w a s er n o g sprake v a n optimisme ten a a n z i e n v a n d e rol die d e overheid zou kunnen spelen in het proces v a n vernieuwingen in het hoger onderwijs. Men dacht in grootschalige structuren e n v e r a n d e r i n g e n die door d e overheid konden worden opge-

Foto Bram d e Hollander

legd. Dit bleek echter e e n k a n s loze strategie." De doelmatigheid v a n d e instrumenten die d e overheid ter beschikking s t a a n om verandering e n door te voeren w a r e n overschat e n bovendien w a s g e e n rekening g e h o u d e n met het feit d a t d e veranderingen voor veel kamerleden te vroeg kwamen. Inzichten zijn a a n verandering onderhevig e n het duurde enige tijd voor b e p a a l d e g e d a c h t e n voor e e n meerderheid v a n d e k a m e r te verteren w a r e n . Het üjkt er op dat dit tegen d e tijd dat, begin 1985, d e Hoak-nota uitgebracht werd e e n meerderheid v a n d e kamer zo ver w a s .

Een b r e e d toegankelijk samenh a n g e n d stelsel v a n hoger onderwijs is armo 1985 e e n algem e e n geaccepteerd politiek ideaal. Een hoog rendement, afgestudeerden wier opleiding a a n sluit op d e maatschappelijke behoefte e n die kunnen inspelen op d e w e n s e n v a n bedrijfsleven e n overheid om Nederland technologisch bij te brengen, zijn veelgehoorde kreten. In d e Hoak-nota krijgt d e politieke w e n s voorlopig gestalte. Het is d e bedoeling nu op korte termijn het HBO s a m e n met het wetenschappelijk onderwijs e n d e O p e n Universiteit onder te b r e n g e n in é é n wet. Het perso-

Lin Tabak/UP Karin van Lierop neel zal d a n bij al deze instelling e n b e t a a l d worden volgens dezelfde salarisregeling, de tweedefase opleidingen word e n e e n gemeenschappelijke a a n g e l e g e n h e i d e n d e studenten zuUen allen gebruik kunnen m a k e n v a n dezelfde voorzierungen. Dit is e e n a l g e m e e n a a n v a a r d politiek streven. De v r a a g is cdleen volgens welke strategie deze p l a n n e n moeten word e n doorgevoerd e n welke rol d e overheid daarbij zal spelen. In zijn studie geeft mc-Daniël d e tot nu toe door d e overheid bew a n d e l d e w e g e n gedetailleerd weer. Dat ontwikkelingen niet altijd zijn te sturen door e e n bewust overheidsbeleid wordt duidelijk als men kijkt n a a r het HBO. O n d a n k s het feit dat het hoger beroepsonderwijs nog steeds onder d e Wet op het Voortgezet Onderwijs valt en d e Wet HBO waarschijnlijk p a s in augustus volgend j a a r in werking zal treden, heeft deze onderwijssoort d e afgelopen j a r e n e e n ontwikkeling n a a r volwassenheid doorgemaakt. ,,Voor het HBO is d e schaalvergrotingsoperatie iets totaal a n d e r s geweest d a n d e taakverdeling in het wetenschappelijk onderwijs," vindt Olaf mc-Daniël. „De scliaalvergrotingsoperatie is e e n aanvulling op wat d e afgelopen jaren reeds bereikt is. Het HBO vervult nu e e n sleutelrol bij d e vergroting v a n d e s a m e n h a n g v a n d e verschillende onderwijssystemen." Tien j a a r n a d e poging v a n Van K e m e n a d e om door middel v a n e e n beleidsnota e e n herziening v a n het stelsel v a n hoger onderwijs politiek a a n v a a r d te krijgen, lijkt dit minister Deetman nu te lukken. De laatste heeft daarbij gekozen voor e e n precies omgekeerde strategie als Van Kemenade. De structuurveranderingen worden niet v a n boven af opgelegd, m a a r d e autonomie wordt g e g e v e n a a n d e instellingen die op deze manier d e ontwikkelingen zelf kunnen reguleren. De Hoak-nota heeft in dit opzicht wat w e g v a n het eerste wetsvoorstel dat op dit gebied in 1971 werd ingediend, d e Wet Voorbereiding Samenh a n g HBO-WO. Cynici zullen bij zo'n constatering deiiken: er is dus weinig nieuws onder d e zon. Mc-Daniël ziet het a n d e r s . Hij concludeert: ,,Er valt juist veel te leren uit d e probleemanalyses e n d e oplossingen uit het verleden."

Concreet Door s c h a d e e n s c h a n d e wijs g e w o r d e n heeft d e minister besloten d e instellingen voor hoger onderwijl meer d e vrije teugel te laten. Mc-Daniël geeft deze ontwikkeling in zijn boek a a n als e e n bijna onontkomelijke loop v a n d e geschiedenis v a n d e wetgeving voor het hoger onderwijs. Tegenwerpingen als die d e conmiissie Slagter deze zomer m a a k t e tegen d e concept Hoak-nota vindt hij d a n ook niet terecht: ,,De vrijheid om nieuwe studierichtingen te beginnen, die in d e nota a a n d e instellingen g e g e v e n wordt, is e e n nieuwe mogelijkheid. Er

staat n e r g e n s dat d e universiteiten of a n d e r e opleidingen d a a r onmiddellijk gebruik v a n moeten maken. D a a r kunnen ze ook nog enkel jaren m e e wachten. Het is nu juist d e kern v a n d e voorstellen dat initiatieven a a n d e opleidingsinstituten zelf gelaten worden." Over experimentele vrije studierichtingen die a a n bijna aUe universiteiten momenteel volop worden opgericht om studenten te trekken e n d e arbeidsmarkt beter te bedienen, wil mc-Daniël g e e n mening geven. ,,Daar zal e e n Zoetermeerse ambten a a r zich, indien d e Hoak-nota niet hetzelfde trieste lot beschoren is als vele in mc-Danièls studie beschreven overheidsvoorstellen, niet langer bemoeien. De noodzaak v a n zulke experimenten moeten d e instellingen zelf bepalen," vindt hij. Het beleid zoals dat momenteel door d e minister gevoerd wordt tegenover d e VU, inzake medische biologie, druist lijnrecht in tegen d e geest v a n d e Hoaknota. De minister verbood d e VU deze vrije studierichting te starten e n dreigde met financiële sancties toen d e Vrije Universiteit h a a r voornemen bekend m a a k t e toch studenten a a n te n e m e n voor dit vak. Slechts n a enige aarzeling zegt mc-Daniël: ,,De houding v a n d e minister is g e b a s e e r d op d e politieke verantwoordelijkheid die hij nu draagt, in het pre-Hoak tijdperk. Na d e a a n v a a r d i n g v a n d e Hoak-nota zal zoiets g e e n onderwerp meer zijn op d e politieke a g e n d a v a n d e minister." De keuzevrijheid die d e student zou krijgen als d e Hoak-nota wet werd, heeft hier en d a a r bezorgde geluiden uitgelokt. Mc-Daniël v e r b a a s t zich hierover. Tenslotte w a s dit punt ook al gedeeltelijk opgenomen in d e HOT-nota v a n Van K e m e n a d e e n m a a k t e het integraal onderdeel uit v a n het t w e e d e voorontwerp v a n d e Kaderwet Hogeronderwijs.,,Geheel zonder historische grond is het ontwerp in d e Hoak-nota dus niet," zegt hij, alsof er d a a r o m ook g e e n bezwaren tegen kunnen b e s t a a n .

Optimisme Vijftien j a a r hoger onderwijsbeleid heeft er toe geleid dat d e landelijke politiek zich terugtrekt uit d e instellingen. Dat is althans d e bedoeling v a n d e nota Hoger Onderwijs: Autonomie e n Kwaliteit, w a a r v a n d e definitieve versie vorige week verschenen is. ,,De nota is wellicht d e meest concrete bijdrage a a n d e vergroting v a n d e sam e n h a n g v a n het hoger onderwijs," stelt mc-Daniël tevreden vast. „Maar het is natuurlijk nog g e e n beleid. De politiek moet zijn oordeel nog geven e n het is m a a r afwachten wat er n a d e verkiezingen gebeurt met eventueel in hoofdlijnen goedgekeurde beleidsnota's." Mc-Daniël houdt echter vast a a n het idee dat d e w e g die met d e Hoak-nota is ingeslagen d e juiste is. Hij beëindigt zijn boek met d e opmerking: , , . . . het afs t a p p e n v a n d e strategie v a n intensieve overheidsbemoeienis, w a a r v a n . . . is gebleken dat e e n e n a n d e r niet tot het g e w e n -

Vervolg op pag. 8

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen