Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 391

21 MAART 1986 A a n d e kop v a n d e Zeedijk w e r d e e n j a a r geleden door d e politie e e n particulier pension ontruimd, w a a r i n ongeveer honderd Tamils in slechte omstandigheden woonden. De pensionhoudster verdedigde d e hoge huurprijs die zij h e n vroeg, onder meer met d e opmerking: „Tamils douchen d e hele dag". Op d e hoek vinden w e het onderkomen v a n d e werkgroep Kerk e n Ontwikkeling, e e n onderdeel v a n d e R a a d v a n Kerken, w a a r v a n Ron Rote studiesecretaris is. De werkgroep houdt zich ten b e h o e v e v a n d e kerken bezig met ontwikkelingssamenwerking e n spreekt politici a a n o p hvm beleid. Het moet voor Ron Rote merkw a a r d i g zijn om e e n bevolkingsgroep, die hij op Sri l a n k a bestudeerde, ook weer in eigen land a a n te treffen. Van d e Verenigde Naties kreeg hij in 1977 d e opdracht om e e n langetermijnplan te m a k e n om d e situatie v a n d e a r m e n in d e stad Colombo te verbeteren. Hij stapte voortijdig uit het project, omdat n a a r zijn mening d e politieke v o o r w a a r d e n ontbraken om het probleem op te lossen. „De autoriteiten w a r e n niet geïnteresseerd in onze oplossingen," zegt hij. „Ze wilden liever voor d e partij-aanhang e e n p a a r flats bouwen, die er goed uitzien, d a n d e m a s s a l e a r m o e d e in d e stad a a n p a k k e n . Ik h e b er v a n krot tot krot rondgelopen e n h e b een uitvoerbaar plan ontworpen, m a a r als d e politieke wil ontbreekt, d a n schrijf je voor d e boekenplank." Vervolgens werd hij op Sri Lanka vertegenwoordiger voor d e NOVIB e n moest hij contacten onderhouden met organisaties v a n armen. Over d e situatie op Sri Lanka h e b b e n ons het afgelopen j a a r tegengestelde berichten bereikt. Er w e r d e n onder a n d e r e door Amnesty International executies v a n Tamils gemeld, terwijl mr. H. Wijnaendts d e regering berichtte dat d e situatie in het zuiden betrekkelijk veilig w a s . Volgens Rote s t a a n d e Tamüs als bevolkingsgroep bloot a a n vervolging. „In het noorden e n oosten wordt door het leger systematisch verkracht en worden duizenden huizen in b r a n d gestoken. Met n a m e jonge m a n n e n worden opgepakt. Elke jonge Tamil wordt beschouwd als e e n potentiële terrorist en k a n d a a r o m worden gemarteld. Er worden bijvoorbeeld veertig m a n uit een buurthuis opgepakt e n later worden ze met verminkingen teruggevonden. Dat heeft het leger d a n g e d a a n . De situatie is wat d e aantallen slachtoffers betreft erger d a n die in ZuidAfrika. Ook in Singalese gebieden in het zuiden, w a a r hier e n d a a r door d e economische nood gedwongen nog wel e e n Tamü woont, is het uiterst riskant. G e e n enkele Tamil is veilig op Sri Lanka, misschien e e n oude vrouw, m a a r zeker niet d e jonge m a n n e n die hier zitten. Die zijn terecht gevlucht. En als vluchtelingen terug worden gestuurd, d a n h e b b e n ze .een dubbel brandmerk: ze zijn gevlucht, dus zijn ze terrorist. Wat er d a n gebeurt is zonneklaar, want er is een pure genocide a a n d e gang."

E e n proefschrift, niet b e s t e m d voor d e b o e k e n p l a n k

Thee voor Tamils bittere drank In 1975 werden op Sri Lanka de theeplantages genationaliseerd. De plantage-arbeiders, voor het merendeel Tamils, zijn er echter intussen niet beter op geworden. De sociale programma's die uit de opbrengst van de plantages worden gefinancierd komen vrijwel uitsluitend ten goede a a n de Singalezen. En de Tamils leven in staat van armoede, rechteloosheid en discriminatie. Aldus politiek-econoom Ron Rote in zijn proefschrift A taste of bitterness (Een bittere nasmaak) waarmee hij zich gisteren a a n de VU de doctorstitel verwierf. Een proefschrift met een politieke lading.

Ron Rote in het kantoor v a n d e werkgroep Kerk e n Ontwikkeling Foto Bram de Hollander schrift. „Als je in him probleem duikt, merk je d a t het enorm gepolitiseerd is. Je kunt het niet los zien v a n d e nationale problematiek e n v a n d e historische wortels. Toen b e n ik dat g a a n onderzoeken e n als je d a a r d a n je proefschrift over kunt schrijven, d a n is dat mooi m e e g e n o men." Sri Lanka werd in 1948 onafhankelijk v a n d e Engelsen e n in 1975 w e r d e n d e theeplantages genationaliseerd. Die plantages, die gekenmerkt worden door hun grootschalige opzet, w e r d e n indertijd door d e Engelsen op het eiland geïntroduceerd e n ze vormen n o g altijd e e n essentieel onderdeel v a n d e nationale economie. De n a tionalisatie e r v a n w a s volgens Rote e e n stap op w e g n a a r d e

economische bevrijding v a n het eiland. Maar doordat d e Britse handelsfirma's h u n g r e e p o p d e theesector h e b b e n b e h o u d e n e n doordat d e Singalese politieke elite deze situatie l a a t voortbestaan, is d e situatie v a n d e theearbeiders d e s o n d a n k s niet w e zenlijk veranderd. Rote: „Als e e n groot deel v a n d e economie in buitenlandse h a n d e n is, d a n moet je dat op e e n g e g e v e n ogenblik gewoon e e n keer overnemen. Het l a n d werd echter nauwelijks herverdeeld e n d e plantages bleven op d e zelfde manier gerund. De m a n a g e r s w a r e n afkomstig uit e e n nationale Singalese elite e n ze werkten deels met behulp v a n eigen kapitaal e n deels in opdracht v a n het buitenland. Dat handelskapitaal h a d zo veel

Johan de Koning macht over die theesector, over d e produktie e n d e verkoop, dat er v a n d e winst nauwelijks iets in Sri Lanka achterbleef. Er werd enorm afgeroomd. De room ging deels n a a r het buitenland e n het a n d e r e deel werd door d e politieke elite g e bruikt om d e kiezers tevreden te stellen. Dat d e d e n ze door gratis onderwijs e n gratis gezondheidszorg a a n te bieden a a n het volk. De Tamils, d e arbeiders die op d e p l a n t a g e s werkten, w e r d e n er echter niet beter v a n . Die w e r d e n ontzettend uitgebuit, e n dat gebeurt nu nog. Ze produceren e e n enorm surplus, w a a r ze niet v a n profiteren." „Ze h e b b e n ook g e e n burgerrechten. In d e jaren dertig-veertig h a d d e n ze die wel onder d e Engelsen. Maar als eerste d a a d ontnam d e nieuwe regering in 1948 h e n die burgerrechten weer, n a d a t ze links h a d d e n gestemd. De regering wilde deze groep niet d e k a n s geven om e e n politieke macht te g a a n vormen, die bijvoorbeeld looneisen kon g a a n stellen, want d e Sing a l e s e elite kon zich d a t politiekeconomisch niet veroorloven. De regering m a a k t e d e plantage-arbeiders statenloos, om ze te kurmen uitbuiten."

Kunstmest In je proefschrift maak je ook bezwaar tegen de manier waarop met de plantages zelf wordt omgegaan. „Ja, er is d e laatste honderd j a a r eigenlijk heel weinig geïnvesteerd. Een beetje onderhoud, m a a r er zijn g e e n diepteinvesteringen geweest, in d e zin v a n betere arbeidstechnieken of mechanisatie. Er is aUeen meer kunstmest gebruikt. De productiviteit is niet verbeterd, e n d e winstmogelijkheden e n d e overlevingsmogelijkheden voor d e sector zijn niet veel vooruitgegaan." „Het idee bestond dat d e plant a g e efficiënter zou zijn d a n het werk v a n d e kleine boer, m a a r dat k w a m onder a n d e r e doordat d e plantages subsidie op kunstmest kregen, terwijl d e kleine boeren w e r d e n kortgeh o u d e n e n bijvoorbeeld l a g e prijzen kregen voor d e thee, die

Thee

De grootste groep Tamils woont al honderden j a r e n o p Sri Lanka, m a a r d e thee-arbeiders, die in het middengebied v a n het eUand werken, w e r d e n ongeveer honderd j a a r geleden door de Engelsen uit India geïmporteerd. Tijdens zijn werk voor d e NOVIB k w a m Rote onder a n d e re met deze bevolkingsgroep in contact. Zij inspireerden hem tot het schrijven v a n zijn proef-

Foto Kees Keuch

zij afleverden bij die plantages." „De kern v a n mijn v e r h a a l is dat het plantagesysteem op zichzelf eigenlijk e e n Fremdkörper is op Sri Lanka, dat ontstaan is vanuit e e n a n d e r e traditie e n e e n a n d e r e agrarische cultuur. De opzet is buitenlands, het produkt g a a t n a a r het buitenland e n er zijn buitenlandse arbeidskrachten geïmporteerd. Terwijl op Sri Lanka gebrek a a n voedsel is, zijn ze er nog steeds bezig met die plantages, die o p export zijn gericht." En hoe zou de situatie moeten worden verbeterd? „Mijn conclusie is dat je, om zo'n l a n d d e gelegenheid te g e v e n om zich te ontwikkelen, d e plant a g e s af moet breken. De plantagestructuur is zo vreemd a a n d e mensen, dat d e hele politiek erdoor wordt beïnvloed, evenals het economisch denken, dat niet op eigen basisbehoeften m a a r op export is gericht. Voor die plantages moet je hiërarchische arbeidsverhoudingen e n dus e e n slaveneconomie h e b ben, want a n d e r s kun je er niet werken. Een milatary agriculture noemen ze het ook wel. Je moet mensen twaalf tot veertien uur per d a g kunnen laten werken, voor weinig loon, e n dat k a n alleen als je ze kort houdt. Je zou d e p l a n t a g e s moeten ombouwen, andere produkten g a a n aanplanten, behalve in d e gebieden w a a r d e kwaliteitsthee v a n d a a n komt, en d a n g a a n werken o p groepsbasis of op basis v a n bedrijven v a n klein e boeren."

Begeleiden En wat gebeurt er dan met de arbeiders, die deel uitmaken van het Fremdkörper? „Dat is e e n politiek probleem v a n d e eerste orde. Je zult die Tamüs heel goed moeten b e g e leiden. Ze zijn altijd zo kort gehouden, dat je ze niet zomaar kleine boer kunt maken. Ze zijn g e w e n d a a n hiërarchische verhoudingen. Wat je uit economisch oogpunt zou willen doen, schept dus weer sociale problemen." Willen die arbeiders zelf wel wat aan hun situatie veranderen? „Dat begint te komen. In 1984 is er e e n grote staking geweest e n die is vrij succesvol verlopen. De lonen zijn iets gestegen e n ze zijn voor m a i m e n e n vrouwen gelijk getrokken. Ook m a g er meer d a g e n gewerkt worden, w a a r d o o r het inkomen stijgt. Dat d e regering zo bereidwillig w a s , heeft denk ik ook te m a k e n met d e politieke rellen v a n d e Tamüs in het noorden, die zich wiUen afscheiden. De regering w a s d o o d s b a n g dat die vlam zou overslaan n a a r het centrale berggebied. Want stel dat d e theeproduktie in elkaar zou storten, d a n krijgt d e regering gigantische problemen met d e betalingsbalans. Die hele theesector is e e n achiUespees. Orücngs is er onder invloed v a n India eindelijk besloten dat d e Tamüs binnenkort weer burgerrechten krijgen. Maar dat gebeurt puur e n cdleen for the sake of peace." Je schrijft niet graag voor de boekenplank. Zal je proefschrift enige invloed uitoefenen? „Ik denk het wel. Daarom h e b ik het ook in het Engels geschreven en d a a r komt bij dat ik het waarschijnlijk ook in Azië zal uitgeven. Er is volgens mij e e n groeiende belangstelling voor d e manier w a a r o p ontwUdcelingslanden in hun contacten met het westen onderontwikkeld raken. Steeds meer onderzoekers concluderen dat het b e ter is om d e b a n d e n te verbre-

Vervolg op pag. 7

n

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen