Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 273

17 JANUARI 1986 „Ik denk dat juist juristen d e eersten zullen zijn om d e beperking e n v a n het recht te onderkennen, tenminste, als je ze erover doorvraagt." Heikelien Verrijn Stuart legt uit dat voor Nemesis het recht deel uitmaakt v a n d e cultuur. De juristen die erin schrijven v r a g e n zich v a a k af of het recht wel wat te bieden heeft. Als voorbeeld noemt ze incest: ,,Als je niet weet w a a r het uit voortkomt, welke cultuur het vertegenwoordigt, d a n kun je er ook niet zoveel mee. Natuurlijk d o e n politici e n juristen door even e e n regeltje in d e wet te zetten alsof ze het probleem voor je oplossen, m a a r in feite is dat niet zo." De eerste j a a r g a n g v a n Nemesis bevat bijdragen over uiteenlopende onderwerpen, zoals gezamenlijk ouderschap, dienstplicht voor vrouwen, voordeurdelen („mag hij blijven slap e n e n zo ja, h o e vaak?"), prostitutie e n huwelijk als twee kanten v a n é é n medaille. Na het redactioneel opent iedere aflevering met e e n colunm (volgens Verrijn Stuart m e d e opdat m e n het blad ook voor het slapen g a a n k a n lezen), w a a r n a d e artikelen volgen. A a n het einde v a n d e aflevering vindt m e n kronieken e n berichten. Het b l a d is genoemd n a a r d e Griekse godin v a n d e wrekende e n toornige gerechtigheid. A a n het begin v a n d e eerste aflevering v a n d e kroniek over strafrecht, wordt gesteld dat d e godin zich juist in deze rubriek op h a a r plaats zou moeten voelen, om h a a r zusters d e w e g v a n straf e n w r a a k te kunnen wijzen: „Edoch, Nemesis is e e n eigenziimige godin die, niet gehandicapt door e e n blinddoek, met d e teugel stevig in h a a r h a n d zich voor g e e n enkel karretje laat binden." Hoe staat Nemesis nu tegenover het strafrecht? ,,We zijn het er onderling niet h e l e m a a l over eens, m a a r ikzelf h e b niet zo erg veel sympathie voor het strafrecht. Niet aUeen omdat ik v a n g e e n enkele vorm van ik-zal-je-wel-eens-leren hou, m a a r ook omdat in die hele discussie die er nu gevoerd wordt door d e vrouwenbeweging, die vindt d a t justitie vrouw e n met n a m e in hun rol v a n slachtoffer meer serieus moet nemen, juristen volgens mij permanent moeten w a a r s c h u w e n dat het niet zal helpen, dat het een fictie is, dat je e e n beroep doet o p Vader Staat e n d a t je h e m iets v r a a g wort hij niet te bieden heeft."

Verkrachting Waarom kan het strafrecht vrouwen niet beschermen tegen seksueel geweld? „Bij voorbeeld omdat het selecteert. Bij verkrachting zie je bij voorbeeld al dat er relatief meer aangifte g e d a a n wordt als d e verkrachters gekleurde m e n s e n zijn. Er wordt natuurlijk niet relatief meer door h e n verkracht, m a a r het wordt eerder e r v a r e n als verkrachting, of het wordt eerder geloofd als je zegt dat je door e e n gekleurd iemand bent verkracht, d a n w a n n e e r je zegt dat d e buurman e e n kopje koffie kwam drinken en d a t je even later plat moest. De politie neemt d e aangifte alleen in als zij vindt dat het verkrachting is. Dan komt d e officier v a n justitie en die doet in principe precies hetzelfde." ,,Ik ben e e n keer in d e rechtszaal g a a n zitten op e e n d a g dat ze alleen m a a r seksueel geweld behandelden. Van alle verdachten die terecht stonden w a s er een witte man, e n dat w a s een jongen die flink achter

Heikelien Verrijn Stuart, redactrice van blad voor vrouw en recht:

'Het strafrecht is een reactionaire weg' Nemesis, het tijdschrift voor vrouw^en en recht waarvan we een jaar geleden het verschijnen signaleerden, heeft inmiddels de eerste jaargang afgesloten. Met name in het slotnummer kwam de vraag a a n de orde wat het strafrecht vrouwen te bieden heeft bij bescherming tegen seksueel geweld. Johan de Koning sprak met de redactrice die de kroniek over strafrecht verzorgt, Heikelien Verrijn Stuart, tevens medewerkster van STAD Radio Amsterdam en de VARA en voormalig redactrice van het juristenblad Ars Aequi. Ook de seksuele intimidaties a a n de VU kwamen daarbij a a n de orde: „Het enige fatsoenlijke wat die jongens kunnen doen is opdonderen."

Johan de Koning wel; omdat w e volgens mij in e e n verrotte cultuur leven, w a a r i n ontzettend veel geweld als n o r m a a l wordt g e a c c e p teerd. W a a r ik tegen vecht is om n o g meer geweld o p te roepen, namelijk het geweld dat justitie te bieden heeft. Als je je op het strafrecht richt, solidariseer je met e e n heel reactionaire weg. Het antwoord o p het kort geding v a n Tegen H a a r Wil tegen d e staat, toen d e b e f a a m d e a a n rander-met-hond w a s vrijgelaten, w a s : w e moeten meer cellen h e b b e n . Korthals Altes k w a m v a n d e vliegtuigtrap e n

Heikelien Verrijn Stuart: „Het g e v a l a a n d e VU heeft fascistoïden trekken w a s , die b.l.o. h a d g e d a a n e n d u s ook afwijkend w a s . Alle a n d e r e w a r e n v a n lichtgekleurd tot zwart. Dat is niet e e n weerg a v e v a n h o e het is in d e s a menleving, m a a r het gevolg v a n d e selectie." „Uit het jaarverslag v a n Tegen H a a r wil blijkt bijvoorbeeld dat seksueel geweld meestcd in d e directe omgeving v a n vrouwen voorkomt, e n die b e s t a a t niet grotendeels uit gekleurde mensen." „Seksueel geweld komt vervolg e n s ook vertekend in d e media. Want w a a r lezen w e over? Heli's Angels die e e n meisje verkrachten, jongerenbendes, gekleurde mensen, niet d e hulpverlener of d e buurman. Als dÜe met grote moeite in d e pers komen, d a n krijg je e e n enorme maatschappelijke bescherming. D a n zegt men: ja, d e psychiaters d o e n dat toch niet, d e p a tiënte zal wel gek zijn geweest, of vond het eerst wel lekker, of wel nuttig in het k a d e r v a n d e therapie, e n d a a r n a h a d ze o p e e n s klachten. Als dat soort m e n s e n überhaupt al eens voor het voetlicht komen, d a n word e n ze op e e n hele a n d e r e manier behandeld. Dus d e g e w o n e b u u r m a n die vindt dat hij het recht heeft om zo af en toe zijn buurvrouw e e n s te pakken, denkt dat d e berichten niet op h e m slaan, die ziet het ook niet

a l s verkrachting, w a n t verkrachters, d a t zijn e n g e m a n nen, g e e n gewone. D a n kun je z e g g e n dat het strafrecht moet v e r a n d e r e n , m a a r w a a r o m zou d a t g e b e u r e n als d e m a a t schappij e n d e opvattingen over seksueel geweld niet v e r a n d e ren? In het strafrecht werken h e l e g e w o n e mensen, die boordevol vooroordelen zitten."

Televisie

Wat voor altematief kurmen juristen voor het strafrecht bieden? „Er zou iets a a n d e media kunn e n veranderen, m a a r d a a r h e b je als jurist g e e n g r e e p op. Zolang d e m e n s e n seks, spanning e n sensatie willen, d a n g e v e n d e media dat. Als je televisie kijkt, d a n krijg je a a n d e lopende b a n d alle vormen v a n geweld, dus ook seksueel geweld voorgeschoteld, v a n d e stompzinnige STER-reclame tot h e e l gruwelijk geweld. M a a r uiteindelijk denk ik dat je het bij jezelf moet zoeken, m a a r er is natuurlijk g e e n vrouw in d e vrouwenbeweging die d a a r gen o e g e n m e e neemt. Ik denk dat er in heel veel mensen zowel e e n beul als e e n slachtoffer zitten e n dat je moet proberen die beul er e e n beetje onder te krijg e n . Ik vindt het ook niet helem a a l terecht om te zeggen: als het strafrecht niet werkt wat d a n

Foto: Bram de Hollander

zei: 'Meer cellen.' En hij kreeg ze." In je kronieken houd je je ook bezig met alternatieven voor het strafrecht als het kort geding en het straatverbod. „Dat zijn bruikbare alternatieven. Ik vind net zoals d e Coomhertliga dat d e civielrechtelijke w e g e e n m e n s w a a r d i g e r w e g is d a n d e strafrechtelijke. In het strafrecht b e n je slechts d e a a n gever v a n e e n zaak, d a a r n a neemt het o p e n b a a r ministerie het over, terwijl in het civiele proces twee partijen gelijkwaardig tegenover elkaar staan. Je ziet ook dat vrouwen die e e n kort geding voor straatverbod h e b b e n gevoerd v a a k heel opgelucht uit zo'n z a a k komen. Hun eigen v e r h a a l wordt er verteld e n er is veel ruimte in e e n kort geding. Er wordt wat g e d a a n a a n d e pijn die veroorzaakt wordt doordat je die m a n niet meer wilt zien. Er zit e e n rechter die dat serieus neemt e n die vervolgens zegt: ja, ik vind ook dat die m e n m a a r e e n s twee j a a r lang bij u uit d e buurt moet blijven. En die m a n krijgt d a a r m e e een duw in d e rug om die vrouw e e n s met rust te laten. Dat werkt v a a k veel beter d a n w a n n e e r het straf is met boete e n opsluiting, want d a t vergroot d e vijandschap alleen maar." Nadat drie studenten wegens seksuele intimidaties van de VU waren verwijderd en een vierde

de toegang was ontzegd, schreef de advocate van de klaagsters, Gabi v a n Driem er een kroniek over in Nemesis. De kwestie werd door haar in de pers gepresenteerd als een mogelijkheid om zonder beroep op de rechter een universiteit de kwestie zelf te laten regelen. Ben je ook voorstander van een dergelijke oplossing? Ze gunt d e VU allereerst e e n s c h a m p e r e lach, omdat d e kwestie uiteindelijk niet zo gemakkelijk te regelen bleek en vervolgt: ,,Ja natuurlijk. Kijk in dit geval zit je al met d e moeilijkheid dat het eigenlijk niet onder het strafrecht te v a n g e n is, dus hier speelde d e keuze n a u w e lijks. Verkrachting is strafbaar, m a a r vieze opmerkingen e n intimidatie vallen er niet onder. M a a r natuurlijk vind ik dat als je in e e n betrekkelijk kleine gem e e n s c h a p leeft en er gebeuren zulke extreme dingen e n over zo'n l a n g e periode, d a t het d a n a a n d e g e m e e n s c h a p zelf is om ervoor te zorgen dat d a a r e e n einde a a n komt." De verwijdering is gepresenteerd als een ordemaatregel. Daarbij moeten volgens het college van geschillen de belangen van de daders tegen die van de slachtoffers worden afgewogen. „Dat is precies w a a r het om g a a t bij al dit soort zaken, of het nu op d e universiteit gebeurt of o p straat of in huis. Die slachtoffers worden permanent in hun meest fundamentele grondrechten a a n g e t a s t . Als je iedere keer met d e dood in je hart zo'n universiteit binnen gaat, als je ied e r e keer b a n g bent als je alleen door e e n g a n g loopt, d a n komt er iets heel fundamenteel menselijks in het geding e n wat is d a n het b e l a n g v a n die jongens?" Afstuderen. „Om met e e n diploma verder te kimnen g a a n met dit soort bezigheden? Ik denk dat zo'n belangenafweging door ieder fatsoenlijk mens in het voordeel v a n die vrouwen uitvalt. Eigenlijk is het niet e e n s e e n kwestie v a n voordeel e n nadeel, het enig e fatsoenlijke wat die jongens zelf kunnen doen is opdonderen, uit d e buurt v a n die vrou.wen blijven. Dat ze überhaupt n o g terug willen komen! Ik zou in hun geval onder d e grond kruipen. M a a r mensen kurmen leven met d e meest gigantische schuld. Als ze zich zouden realiseren hoe ze m e n s e n tot in hun vezels b a n g h e b b e n gemaakt, hoe zouden ze d a n durven terug te willen komen? En als ze zelf niet b e d e n k e n dat ze uit d e buurt moeten blijven, d a n moeten a n d e r e n ze d a t m a a r duidelijk maken."

Moreel

In de discussie komt nu ook de vraag naar voren of de universiteit verantwoordelijk is voor het morele gehalte van mensen die ze aflevert. „De vind d a t e e n heel moeilijk punt. Als je kijkt n a a r hoe d e samenleving draait, d a n b e staat d e meerderheid v a n d e m e n s e n die d e universiteit aflevert uit zeer onfatsoenlijke mensen met krankzirmige ideeën, bij voorbeeld over vrouwen. Dus hoever g a a t d e verantwoordelijkheid v a n d e universiteit als ze dagelijks verknipte, k w a a d aardige, onvolwassen, o n g a v e m e n s e n aflevert? Alleen is het in dit geval extreem e n heeft het e e n duidelijke vorm gekregen. A a n d e e n e kant denk ik: tussen zoveel tuig nog wat tuig erbij, wat maakt het uit? Maar a a n d e a n d e r e kant: als je weet dat het

Vervolg op pag. 11

D

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen