Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 484

mi'»^'K^v.^m:~iS'nwmTi^i!i'm^m^'^^! in Neueng amme, bitter oord daar hadden ze hem vermoord Aldus dicht Remco Campert ge­ h e e l n a a r w a a r h e i d a a n het slot v a n het eerste v a n twee gedich­ ten over d e dood v a n zijn vader. Veel mensen moeten ten on­ rechte h e b b e n gedacht dat Jan Campert e e n v a n d e achttien d o d e n uit zijn eigen gedicht w a s . In werkelijkheid is dat ge­ dicht geschreven n a a r aanlei­ ding v a n d e executie v a n e e n groep verzetstrijders e n februa­ ristakers w a a r Campert g e e n deel v a n uitmaakte, e e n ge­ beurtenis die plaatsvond in m a a r t 1941. In het gedicht, dat iedereen op school weleens heeft gehoord, overdenkt e e n v a n d e veroodeelden a a n d e ochtend v a n d e executie zijn lot: "Een cel is m a a r twee meter l a n g / e n n a u w twee meter b r e e d , / w e l kleiner n o g is het stuk grond, (etc.)" Jan Campert zelf zou twee j a a r later in het concentratiekamp N e u e n g a m m e omkomen, n a d a t hij e e n j a a r eerder w a s g e a r r e s ­ teerd, omdat hij joden over d e g r e n s n a a r België h a d gehol­ p e n . De bezetter deelde m e e dat e r g e e n berichten over d e dood v a n d e dichter e n journalist mochten worden gepubliceerd, w a a r o p het illegale Vrij Neder­ l a n d r e a g e e r d e met d e publica­ tie v a n 'De achttien doden', dat e v e n later ook in e e n oplage v a n 15.000 exemplaren als rijm­ prent verscheen. Het gedicht werd in verschUlende iUegale bundels herdrukt e n n a d e oor­ log w e r d e n er nog eens 63.000 exemplaren v a n d e rijmprent verkocht. O n d a n k s d e grote betekenis die het gedicht heeft g e h a d , Hjkt d e f a a m v a n zowel het gedicht als d e dichter imniddels te zijn a a n ­ getast. De nieuwe bloemlezing uit het werk v a n Campert, Het

De tanende roem van Jan Campert De roem v a n Jan Campert is vooral g e b a s e e r d op zijn tijdens d e oorlog verschenen verzetslied 'De achttien doden'. Anthonie Donker schreef e e n s dat het door het gehele Nederlandse volk is a a n v a a r d . Het verschijnen v a n e e n kleine bloemlezing uit Camperts werk, w a a r i n het ge­ dicht in e e n context wordt geplaatst, geschied­ d e onlangs echter geruisloos.

Illustratie bij 'Het lied der achttien doeden' in Herrijzenis, e e n bloemlezing met verzetslyriek uit d e Tachtigjarige Oorlog e n d e Tweede Wereldoorlog, die n a d e bevrijding verscheen. onontkoombaar lied, w a a r i n het ter." En hij vervolgt: "Het ont­ gedicht e e n centrale plaats in­ leent daarbij die kracht ook a a n neemt, heeft e e n uiterst beschei­ zuivere middelen v a n poëzie e n d e n opzet. Het bevat vijfentwin­ taal: a a n e e n evenwichtige stro­ tig v a n Camperts gedichten, ter­ fenbouw en e e n strakke vers­ <N\]\ e e n eerdere bloemlezing­ vorm die d e geladenheid m e d e , Wie weet slaag ik in de dood, bepaalt, a a n e e n sober woord­ uit 1962 er nog 131 telde. gebruik dat zonder d e w a p p e ­ De samensteller, i ï a r r y Schol­ r e n d e kleuren v a n pathos in alle ten, noemt 'De achttien doden' nood e n dood vrijheid e n leven in zijn nawoord "een onont­ oproept in elementaire beelden k o o m b a a r appel tot weigering v a n lucht e n land, v a n kind e n a a n d e lokroep v a n d e bezet­

Opleiding tot floppy disc Is studeren s a a i e n vervelend? ,,Ik h e b wel eens e e n college moeten onderbreken v a n w e g e e e n luid gesnurk v a n e e n drietal studenten die het kennelijk on­ der d e last v a n het g e g e v e n on­ derwijs b e g e v e n h a d d e n , " be­ kent prof. dr. H. van Kessel op e e n zogeheten actualiteitscoUe­ g e w a a r staf e n studenten v a n d e medische faculteit met el­ k a a r v a n g e d a c h t e n wisselen over dit onderwerp. De a a n w e ­ zigen op d e bijeenkomst v a n vorige week zijn het er snel over e e n s dat er het nodige schort a a n d e opleiding. Niet alleen a a n d e VU, m a a r ook a a n a n d e ­ r e universiteiten. In korte tijd vyordt er e e n grote hoeveelheid feiten in d e studentenhersenen gepropt; bij al het stampwerk w^ordt voor h e n d e s a m e n h a n g in d e materie v a a k niet duide­ lijk; d e strakke organisatie v a n het blokkensysteem doet d e stu­ denten regelmatig n a a r a d e m snakken; e e n v e r b a n d met d e dagelijkse praktijk v a n d e ge­ zondheidszorg wordt n o d e ge­ mist; voor bezinning op topics als voedingsgewoonten, alter­ natieve geneeswijzen, d e ouder w o r d e n d e mens, ziektebeelden v a n etnische minderheden is in d e studie nauwelijks tijd. Voorzitter prof. dr. F. M. Huil schrijft in grote kapitalen e e n uitspraak v a n e e n Amerikaanse collega op het bord: „WE ARE NOT PRODUCING DOCTORS BUT HUMAN FLOPPY DISCS." Niemand in d e karig bezette z a a l voelt kennelijk behoefte het t e g e n te spreken. W a a r o m zou m e n ook. Iedereen lijkt ver­ trouwd met het g e g e v e n dat d e

[]

Wim Crezee massaliteit v a n het onderwijs leidt tot vervreemding, ver­ schoolsing e n naargeestige multiple­choicetoetsen in welk nut nog slechts onderwijskundi­ g e n geloven. „Je wordt als stu­ d e n t e n absoluut niet gemist als je bij e e n hoorcollege wegblijft e n je valt niet op als je er wel bij bent," zegt prof. dr. L. J. Meng es die overigens uit zijn eigen stu­ dententijd nog ,,de allerbeste herinneringen" b e w a a r t a a n b e p a a l d e hoorcolleges. De inbreng v a n studentenzijde klinkt vooral verbitterd. Een meisje met e e n oogstrelend punk­uiterUjk vertelt dat ze d e studie medicijnen vorig j a a r voor gezien heeft gehouden e n n u met g e n o e g e n d e opleiding tot fysiotherapeut volcft. Ze wüde a l vanaf h a a r d e r d e dokter wor­ den, m a a r d e universitaire stu­ die w a s e e n regelrechte af­ knapper. Bij het vak anatomie h a d ze v a n alles opgestoken, m a a r ze h a d er vreemd g e n o e g niet geleerd te voelen e n n a a r m e n s e n te kijken. ,,Om over het leren o m g a a n met je eigen ge­ voelens m a a r te zwijgen. Je ziet d e toekomstige dokter al voor je. Zonder e e n greintje gevoel of respect commandeert hij: 'Me­ vrouwtje, kleedt u zich m a a r uit.'" Een a n d e r e student hekelt d e passiviteit w a a r m e e zijn m e d e ­ studenten alles over zich h e e n laten komen. Het e n e coUege wordt ze het zus verteld, het a n ­

d e r e coUege weer zo, e n ze slik­ ken dat als zoete koek. Zo'n b r a ­ v e opstelling is a a n d e a n d e r e kant wel begrijpelijk, voegt hij d a a r direct a a n toe. Je actief opstellen, in e e n commissie d e kat d e bel a a n b i n d e n kost im­ mers tijd e n dat is d e tweefasen­ studenten slechts in beperkte m a t e gegeven.

Johan d e K oning Ik denk dat Scholten hiermee g e e n recht doet a a n d e indruk die het vers op tegenwoordige lezers maakt. Want al is het on­ eerbiedig om kritiek te leveren o p e e n vers dat velen in het verleden moet h e b b e n a a n g e ­ sproken en gesteund, het doet h e d e n ten d a g e retorisch en ge­ d a t e e r d a a n . Dat geldt ook voor d e t w e e d e strofe, w a a r i n met n a m e d e "elementaire beelden v a n lucht e n land, v a n kind e n vrouw" voorkomen: O lieüijkheidheid van lucht en land van Hollands vrije kust ­ ééns door de vijand overmand, vond ik g een uur meer rust; vrat kan een man, oprecht en trouw nog doen in zulk een tijd? Hij kust zijn kind, hij kust zijn vrouw en strijdt de ijdele strijd. De bloemlezing slaagt er wel in het gedicht in d e context v a n Camperts verdere oeuvre te plaatsen. Daarin keren natuur­ beleving e n d e verbondenheid met e e n kind of e e n vrouw als motieven terug e n als e e n mo­ gelijkheid om zich teweer te stel­ len tegen 'de horden'. Ook in die gedichten komen echter retori­ sche wendingen voor. Het "spel v a n d e liefde" is er "hachlijk" e n d e n a c h t e g a a l zingt "onver­ veerd". sieert e n v a n mijn part s a m e n met h e n dronken is." Studenten moeten weer d e ver­ antwoordelijkheid krijgen voor hun eigen studiegedrag, zegt d e facultaire onderwijsadviseur dr. J. Heijhnan met e e n schuin oog n a a r d e medische opleiding in Maastricht. „In dat curriculum is

In d e g e n o e m d e bloemlezing uit 1962 d e e d d e inleidster Clara Eggink het beroemde verzets­ lied volgens mij meer recht. Zij n o e m d e het niet sober e n schreef ook niet dat het niet pa­ thetisch is, m a a r stelde dat "Camperts neiging tot rethoriek" in d e oorlog grote w a a r d e bleek te hebben. Om bij e e n groot pu­ bliek d e b e o o g d e gevoelens op te wekken is het volgens h a a r noodzakelijk om "een vorm en toon te vinden, w a a r v a n ieder­ e e n onbewust e e n herinnering in zich m e e d r a a g t . Al w a s het m a a r door d e v a d e r l a n d s e lied­ jes e e n m a a l op school geleerd." Keren w e nog e v e n terug tot d e t w e e regels v a n Remco Cam­ pert a a n het begin v a n dit stuk­ je. Het gedicht w a a r ze uit ko­ m e n wordt in Het ontkoombaar lied herdrukt. Al zijn d e regels feitelijk juist, ze blijven merk­ w a a r d i g . Ze roepen door het voor Remco Campert ongebrui­ kelijke rijm e v e n d e associatie o p a a n komische grafschriften ("Hier ligt Poot/Hij is dood."­toe­ geschreven a a n d e School­ meester), m a a r dat k a n gezien d e serieuze toon v a n het verde­ r e gedicht niet d e bedoeling zijn. De woordkeus, "bitter oord", is opvallend oubollig. Ik vermoed d a t d e regels willen uitdrukken d a t d e dichter als kind niet goed wist h o e hij op d e dood v a n zijn v a d e r moest r e a g e r e n . Ze berei­ ken dit effect doordat d e nu ver­ ouderde retorische traditie, w a a r d e poëzie v a n Jan Cam­ pert deel v a n uitmaakte e n die tijdens d e oorlog opleefde, erin doorklinkt. D a a r m e e wordt die traditie, voor d e gelegenheid, n o g e e n m a a l in ere hersteld.

Jan Campert, Het onontkoombaar lied. Ed Harry Scholten, Amsterdam (De Bezige Bij) 1985, f 14,50.

niet alles v a n a tot z voorge­ schreven; studenten moeten d a a r zelf a a n g e g e v e n w a n n e e r ze w a t willen leren. Hier a a n de VU krijgen studenten cdles op e e n presenteerblaadje a a n g e ­ b o d e n e n worden d a n ook van­ zelfsprekend lui. De studie zou uitdagender moeten zijn."

Advertentie

Weer e e n a n d e r schetst n a e e n l a n g e filippica tegen d e oplei­ ding het dilemma w a a r i n stu­ denten op e e n hoorcollege ver­ keren: „Of je pent je rot in d e angst dat je iets zal missen dat wellicht op het tentamen ge­ v r a a g d zal worden of je doet d a t niet, m a a r d a n verveel je je stierlijk want d e meeste proffen dreunen gewoon hun lesje op." Slechts bij uitzondering staat er e e n enthousiaste docent voor d e zaal, zegt ze teleurgesteld. De a a n w e z i g e docenten n e m e n d e kritiek d a n k b a a r in ont­ vangst, m a a r lijken er weinig r a a d m e e te weten. Van K essel rept over ,logistieke moeilijkhe­ den' w a a r i n d e faculteit ver­ keert: d e jaarlijkse instroom v a n studenten is weliswaar gezakt v a n 240 n a a r 210, m a a r d e om­ v a n g v a n d e staf neemt in e e n veel sneller tempo af. De oplos­ sing voor verveling e n ver­ vreemding moet volgens h e m g e v o n d e n worden in schaalver­ kleining. ,,Binnen het docenten­ korps," onthult Van K essel, ,,wordt gebroed op e e n plan om d e studenten vanaf het begin v a n hun studie in groepjes v a n tien toe te vertrouwen a a n e e n medewerker ­ iemand die sa­ men met h e n studeert, discus­

STEM VÓÓBE,, 16.00 ÜUB

V W » ^ W^^^^

Geen stembiljet? Bel: De Kiescommissie tel. (548)2696

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen