Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 500

Zelf werd hij nooit door d e in 1983 overleden kunstschilder Corel Willink geportretteerd. Wel door Willem Frederik Her­ m a n s , in Filip's sonatine. Tot te­ leurstelling v a n zijn pleegva­ der, die e e n wonderkind in h e m vermoedde, is d e titelpersona­ g e v a n deze novelle z a k e n m a n geworden: ,,Aan zijn linkerpols prijkte e e n z w a a r gouden Rolex polshorloge met massief gou­ d e n b a n d e n a a n zijn rechter­ pols e e n gouden ketting." Wat Hermans om begrijpelijke rede­ n e n met vermeldt is dat a a n d e g o u d e n ketting een plaatje met d e initialen L.B. is bevestigd. Hermans werd volgens Brons, tot het schrijven v a n d e novelle geïnspireerd door d e vriend­ s c h a p tussen Willink e n Brons. Begin jaren zeventig is Brons o p Willink afgestapt met d e me­ dedeling dat hij d e grootste Wü­ linkverzamelaar zou worden. Ze raakten bevriend, gingen s a m e n reizen e n bezochten H e r m a n s in Parijs. Het model:,,Hermans heeft ge­ dacht: hoe komen die tweeJsij elkaar, hoe kun je ze met elkaar verbinden? In het v e r h a a l ge­ beurt dat eigenlijk doordat ik Willink bedrieg." Brons lacht hartelijk e n vertelt over zijn vriendschap met Hermans die sinds het eerste bezoek heeft stand gehouden: ,,Je valt er bij Hermans uit w a n n e e r je iets zegt wat niet klopt. Fons R a d e ­

'met leuke mei­ den als perso­ neel' makers, met wie hij dik b e ­ vriend was, heeft h e m e e n s ge­ zegd dat er in Kopenhagen e e n bioscoop n a a r zijn film d e Max Havelaar is genoemd, die er p e r m a n e n t g e d r a a i d werd. Dat is Hermans g a a n verifiëren. Als d a t niet klopt, d a n ligt zo ie­ m a n d eruit hoor. Ma a r wij g a a n ieder j a a r n a a r Parijs als hij ja­ rig is." Loek Brons bezit nu met negen­ tien werken die d e verschillen­ d e stadia uit WüUnks ontvTikke­ ling representeren i n d e r d a a d d e belangrijkste WülinkcoUec­ tie. „Ik h e b nog e e n p a a r wer­ ken op d e nominatie staan," zegt hij ironisch, ,,van oude d a ­ m e s die m a a r niet willen over­ lijden, m a a r w a a r ik e e n zeer intens contact m e e onderhoud." Onmiddellijk achter d e deur v a n zijn vUla bevindt zich d e 'Ariadne', e e n naaktportret dat WiUink in 1924 m a a k t e v a n zijn eerste vrouw. M ies, s t a a n d e op e e n Telegraaf v a n w e g e d e koude voeten. „Willink h a d zijn seksuele abberaties," zegt d e e i g e n a a r terwijl w e het schilde­ rij bewonderen, „kijk m a a r Advertentie

DIKS Autoverhuur b.v. Generaal Vetterstraat 55, (aan de Coentunnelweg). Tel. 178505 V. Ostadestraat 278, Amsterdam(Z). Telefoon: 623366. Filiaal; W. de Zwijgerlaan 101. Telefoon: 183767. 400 nieuwe luxe- en bestelwagens waaronder: FORD - OPEL - RENAULT - BMW en MERCEDES. NIEUWE MERCEDES VRACHTWAGENS tot42m3en9ton. (groot en klein rijbewijs) t e g e n Inlevering v a n d e z e ' advertentie 1 0 % korting

i

Loek Brons, student Kunstgeschiedenis:

,Ik ben geen geboren koopman' De Tijd noemde hem onlangs „de jonge stu­ dent kunsthistorie". Een slordigheidje. De sa­ mensteller van de tentoonstellingscatalogus Willinks kopstukken, Loek Brons, werd gebo­ ren in 1932. Hij was franciscaan, textielbaron en dichter en is nog steeds kunstverzame­ laar. Als student kunstgeschiedenis a a n de VU probeert hij nu een nieuwe identiteit op te bouwen.

Foto Bram de Hollander

e e n s hoe hij h a a r heeft b e h a n ­ gen." Hij wijst op d e l a n g e h a ­ ren die bij d e tepelranden uit h a a r gepolijste Uchaam steken. Een afbeelding v a n het schilde­ rij is opgenomen in d e door Brons samengestelde e n gefi­ n a n c i e r d e catalogus Willinks kopstukken, die e e n tentoon­ stelling v a n Willinks portretten begeleidt. Eerder leverde Brons 'Een persoonlijke noot' voor d e catalogus v a n d e tentoonstel­ ling Teru gblik op Willink. Brons: „Toen die eerste catalo­ g u s verscheen b r a k e n twee Arnhemse kranten gelijktijdig het 'boertje' af: ex­textielbaron komt met dubieuze kunsttheo­ rieën, d e onderbroekenkoning stalt uit in het Gemeentemu­ seum etcetera. Dat heeft m e wel a a n g e g r e p e n . Ik besefte d a t je als je met je z a a k gestopt b e n t i n d e r d a a d 'ex' bent. Je bent niks meer e n wordt g e m e ­ ten n a a r je vroegere activitei­ ten. Mijn studie is nu voor mij e e n soort zoeken n a a r e e n nieuwe identiteit. In d e nieuwe catalogus h e b ik d e verant­ woording ondertekend als 'stu­ d e n t Kunstgeschiedenis'. Ieder­ e e n neemt dat over e n neemt m e nu serieus." De z a a k v a n d e textielbaron w^erd overgenomen door d e voormalige concurrent Zee­ m a n . Brons d e e d er, zegt hij, in eerste instantie om economi­ s c h e r e d e n e n afstand van: „Ik dacht: nu moet ik het schepnet ophalen. De tweede reden w a s d a t ik d e z a a k te groot vond worden. Ik d e e d d e inkoop sa­ m e n met mijn vrouw, dus w e reisden erg veel, e n w e zeiden d a t w e d e tent zouden verko­ p e n als w e dat niet meer kon­ d e n doen. In het oosten met n a m e w a r e n w e zoveel fraude­ r e n d e e n corrupte inkopers te­ gengekomen, dat w e vonden d a t d e lol eraf zou zijn als w e die inkoop uit h a n d e n zouden moeten geven. Want d e inkoop, d a t w a s d e kern v a n d e zaak, s a m e n met d e reclame, die w e ook zeU deden. Ik h e b wel kin­ deren, m a a r ik h a d niet d e a m ­

bitie om er e e n familie­dyncrstie v a n te maken. Ik h e b het ge­ w o o n altijd g e d a a n om geld te verdienen e n ik h a d nog wel a n d e r e ambities. Ik b e n g e e n g e b o r e n koopman." Eigenlijk w a s Brons e e n gebo­ r e n kloosterling. Hij is afkomstig uit e e n katholieke midden­ standsfamilie, w a a r i n het pries­ terschap werd beschouwd als het hoogste w a t er te bereiken valt. „Ik w a s d e braafste v a n drie zonen e n het w a s e e n ide­ a a l v a n mijn moeder om e e n priesterzoon te hebben," zegt hij. O p achtjarige leeftijd b e ­ sloot hij om a a n het i d e a a l te g a a n voldoen e n enkele jaren later vertrok hij n a a r e e n school voor Franciscanen. Het vervolg l e g d e hij later vast in het g e ­ dicht 'De monruk': „Toen sloeg e e n beeldenstorm zijn zinnen­ ,/verbrijzelde d e heüige beel­ d e n G o d s / e n levensdrift stroomde zijn leegte birmen." ,,Daarna h e b ik d e z a a k over­ genomen," zegt hij nu. „M ijn ouders h a d d e n e e n textielzaak, echt e e n dorpswinkel." Uit die vTinkel groeide e e n keten, die vooral bekendheid verwierf v a n w e g e d e prijssteUing: Brons w ü d e d e goedkoopste zijn. Het w^as dus niet het type winkel w a a r WUUnk wel met d a m e s n a a r t o e ging als hij ze moest portretteren e n in hun gardero­ b e niets vond dat n a a r zijn zin w^as. De zakenman: ,,Die winkel w a s e e n middel om geld te verdie­ n e n e n h a d e e n heel duidelijke formule. Ik h a d als eerste e e n 'textielsupermarkt', d a t woord is ook door mij uitgevonden. We h e b b e n nu e e n a a n t a l video­ theken. Die beheert mijn vrouw. D a a r h e b b e n w e ook e e n nieu­ w e formule voor bedacht. Ik b e n e e n keer met mijn dochter in e e n videotheek g a a n kijken e n zag hoe gebrekkig d e voor­ zieningen op dat gebied w a r e n . Toen dacht ik: als je dit nou e e n s op e e n g o e d e manier zou doen, met leuke meiden als per­ soneel e n je m a a k t e e n echte gezinsvideotheek met e e n goed

Johan de Koning assortiment e n met l a g e prijzen, d a n slaat dat in als e e n bom." Toen Loek Brons uit d e confec­ tie w a s gestapt, publiceerde hij in eigen b e h e e r e e n bundel sonnetten. Sport, spel en spaanders, luidde d e titel v a n deze eerste e n laatste bundel. De dichter: „Ik h e b op d a t mo­ ment alles uitgeschreven w a t ik heb. D a a r n a h e b ik niet meer d e behoefte g e h a d om gedich­ ten te schrijven. Ik schreef ze in e e n m a a n d . Ze zijn i n d e r d a a d zeer anekdotisch. En er zit e e n heel duidelijke opbouw in. D a a r geloof ik ook in. Ik geloof niet in dat hele spontane." Het dichterschap v a n e e n blau­ w e m a a n d a g lijkt Brons' enige onderneming te zijn die niet g e ­ stuurd w e r d vanuit e e n a l of niet a a n g e b o r e n zakelijk in­ stinct. De kunstverzamelaar Brons beschikt er bijvoorbeeld weer wel over. „Nu wordt mijn n a a m alleen met Willink g e a s ­ socieerd," zegt hij, „alsof dat het enige zou zijn wat ik mooi vind. Ma a r dat is h e l e m a a l niet zo. Ik vind verschrikkelijk veel dingen mooi. Willink onder a n ­ d e r e ook wel, m a a r ik h e b Wil­ link gekozen omdat je als ver­ z a m e l a a r e e n duidelijk stand­ punt moet innemen. Precies zo­ als je als winkelier doet: je bent d e sjiekste of d e goedkoopste. Dus ik wilde d é WiUinkcoUectie. G e e n tentoonstelling k a n nu om mij heen." De student Brons laakt d e in­ steUing v a n zijn medestudenten die te laat op college komen of hun werkstukken te laat inleve­ ren: „Als je op zo'n manier in het zakenleven te laat zou zijn, d a n zou je worden gekilled. Die instelling is ook te weinig cor­ rect." Promoveren? „Ik weet niet of je zomaar kunt zeggen: ik g a promoveren. M a a r als ik het doe, d a n wil ik ook wel iets schrijven wat ik in e e n oplage v a n tienduizend k a n versprei­ den." Evenals voor d e videohandel b e d a c h t hij e e n geschikte for­ mule voor d e tentoonstelling v a n d e portretten v a n Willink. Deze moest worden onder­ steund door e e n füm, die inmid­ dels op t.v. werd uitgezonden, e n e e n catalogus (oplage: 14.000). Zowel d e film als d e ca­ talogus b e s t a a n voor e e n groot deel uit interviews met geport­ retteerden of hun verwanten. Geïnspireerd door d e geroem­ d e studie v a n G a r y Schwartz n a a r d e relatie tussen Rem­ brandt e n zijn opdrachtgevers onderzocht Brons hoe d e con­ tacten tussen WiUink e n die v a n h e m tot stand k w a m e n e n hoe ze verliepen. Uit die informatie komt Willink n a a r voren als e e n eigenzinnig d i e n a a r v a n d e v o o r a a n s t a a n d e politici e n cap­ tains of industry die e e n portret konden betalen. Een uitpuilen­ d e broekzak wordt zorgvuldig w e e r g e g e v e n e n als d e echtge­ note v a n e e n model d e kreukels uit het p a k v a n h a a r m a n w e g ­ strijkt, wordt zij gestraft met e e n gescheurd pochet. Brons is in zijn onderzoek op zoek n a a r d e anekdoten, die d e kunsthistorie verlevendigen: „Het mooiste compliment kreeg

ik v a n Ilja Veldman (hoogle­ r a a r kunstgeschiedenis, JdK). Ze zei d a t ze d e catalogus m e e n a a r b e d h a d g e n o m e n e n dat ze h e m in e e n a d e m heeft uitge­ lezen." Een mooi v e r h a a l in d e catalogus levert het interview met d e zoon v a n ir. H. 1. Keu s. De strengheid v a n d e v a d e r blijkt zo overtuigend te zijn weergegeven, dat het schilderij bij zijn zoon n o g steeds angsten oproept: „Ik h e b het uit d e huis­ kamer w e g g e h a n g e n n a a r d e slaapkamer. D a a r h e b ik 't weg moeten halen, want je werd er 's nachts wakker v a n e n d a n l a g je er uren tegen te praten." De kunsthistoricus: „Willink heeft die m a n er op zijn lelijkst opgezet, precies zo dat zijn flapoor uitsteekt. Als WiUink in­ d e r d a a d e e n portret weet te m a k e n w a a r die zoon, die in­ middels ook al in d e zestig is, nu n o g b a n g voor is, d a n vind ik dat a a r d i g g e s l a a g d . Als hij die v a d e r precies weet op te roe­ pen, d a n is d a t toch w a t meer d a n kunnen of kitsch." De zoon, die door Brons gek­ scherend „tweede Keus" wordt genoemd, protesteerde a a n ­ vankelijk tegen d e o p n a m e van zijn uitlatingen over zijn vader in d e catalogus. „Ik kreeg v a n h e m e e n boze brief, w a a r i n hij dreigt met e e n proces. Later zeiden m e n s e n h e m echter dat hij er juist mooi op stond e n dat liet hij m e toen ook wel weer

'meer d a n kunnen of kitsch' weten. Hij w a s aUeen n o g bang voor e e n zus of zo. Die h a d waarschijnlijk w a t eigenschap­ p e n v a n h a a r v a d e r overgeno­ men." Dat hij zichzelf door Willink zou kunnen laten portretteren is nooit in hun o m g a n g ter sprake gekomen. „Dat komt ook," zegt Brons, „doordat w e als vrien­ d e n met elkaar praatten. Ik zou ook b a n g zijn geweest dat hij het niet zo goed meer kon als m zijn toptijd. En als ik m e h a d la­ ten portretteren, d a n zou het sa­ m e n met mijn vrouw, M iep, zijn geweest, omdat w e altijd alles s a m e n h e b b e n g e d a a n , vanaf het moment dat ze op h a a r veertiende n a a r mij toe kwam Ze is e e n geweldige zaken­ vrouw, creatiever d a n ik." Als hij m e uitlaat, prent hij me n o g in niet te vergeten om de prijs v a n d e catalogus in d e b o e k h a n d e l te vermelden. Bi) d e deur ontmoeten w e zijn echt­ genote. In Filip's sonatine staan ze er s a m e n op. Ze is volgens Brons „heerlijk onbarmhartig" beschreven: „Dik, m a a r met kleine borsten, Uep zij v a n haar h e u p e n af n a a r boven spoel­ vormig toe. En ook n a a r bene­ d e n liep zij spoelvormig toe, w a n t h a a r b e n e n w a r e n slank e n welgevormd. Ze d e e d den­ ken a a n e e n figuur zoals je op schilderijen v a n CampigÜ zag, of a a n e e n b o e d d h a v a n spek­ steen." „De laatste duizend exempla­ ren v a n die catalogus moeten w e ook kwijtraken," zegt d e za­ kenvrouw tegen h a a r echtge­ noot. „ D a a r moeten w e wel e v e n op letten."

Willinks kopstukken Amsterdam (Guus Kemme) 1986, ƒ 15,-. De tentoonstelling IS tot 8 juni nog te zien m Museum Van Bommel-Van Dam m Venlo.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen