Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 425

11 APRIL 1986 Wij produceren met z'n aUen op deze aardkluit g e n o e g voedsel om d e wereldbevolking te eten te geven. Alleen d e verdeling e r v a n laat te'wensen over. Ter­ wijl d e EEG zich a r m subsidieert om d e landbouwoverschotten te betalen, rammelen in d e Derde Wereld d e m a g e n v a n d e hon­ ger. Een rechtvaardige voedsel­ voorziening is e e n kwestie v a n d e juiste ontwikkelingspolitiek. Tegen deze achtergrond vra­ gen meer d a n dertig landelijke organisaties, w a a r o n d e r milieu­ cfroepen, landbouworganisaties e n Derde­Wereldgroeperingen, in d e week v a n 12 tot 19 april a a n d a c h t voor d e wereldvoed­ selproblematiek. De Derde Wereld kampt met verschillende problemen op landbouwgebied. De grond en het milieu worden verpest door overexploitatie e n overmatig gebruik v a n kunstmest e n b e ­ strijdingsmiddelen. De giganti­ sche schuldenlasten nopen d e ontwikkelingslanden tot export. Hun exportprodukten, die v a a k b e s t a a n uit grondstoffen e n agrarische h a n d e l s g e w a s s e n , dalen echter steeds verder in prijs. De rijke westerse l a n d e n stimuleren d e prijsdaling door d e markt te overvoeren met hun eigen agrarische produkten. Daarbij komen d e machtige in­ ternationale levensmiddelenbe­ drijven met steeds meer substi­ tuten op d e markt. Een voor­ beeld hiervan is het gebruik v a n zoetstof in plaats v a n suiker. Ook voor c a c a o is al n a m a a k ­ chocolade gevonden.

O n t w i k k e l i n g s e c o n o o m prof. W o u t e r T i m s a a n v o o r a v o n d a c t i e w e e k ' H o n g e r hoeft niet':

'Ondeskundigheid en eigenbelang kenmerken de ontwikkelingshulp' Als wij a a n e e n actie als „Een voor Afrika" meedoen, v r a a g t slechts e e n enkeling zich af w a a r die melkplassen en die graanoverschot­ ten binnen d e EG goed voor zijn. „Honger hoeft niet" is het motto v a n e e n actieweek die vanaf 12 april in Utrecht v a n start gaat. Professor dr. Wouter Tims, hoogleraar ontwikkelingsecono­ mie a a n d e VU, zal tijdens d e week d e e l n e m e n a a n d e discussies over ontwikkelingshulp die d a n overal in het land worden gevoerd. Hij ver­ wijt d e Nederlandse beleidsmakers gebrek a a n deskundigheid. Bovendien is het ontwikkelings­ beleid volgens Tims te veel gericht op d e bevor­ dering v a n d e eigen uitvoerbelangen. „Het wordt tijd dat er meer openheid komt over d e inhoud v a n het Nederlandse ontwikkelingsbe­ leid, zodat iedereen weet w a a r al d a t geld n a a r toe gaat."

Carolien Stam misch model, e e n matrix samen. Er wordt ook samengewerkt met onderzoekers in het b e o o g d e l a n d zelf. Het streven is om d e beleidsmakers zelf a a n het werk te zetten, zodat zij het model kunnen a a n p a s s e n a a n d e ver­ a n d e r d e omstandigheden in hun land. De overheid k a n a a n d e h a n d v a n het economisch plaatje zien welke invloed bij voorbeeld m a a t r e g e l e n ter ver­ betering v a n d e voedselproduk­ tie h e b b e n op a n d e r e aspecten v a n d e nationale economie. O p deze wijze k a n e e n l a n d h a a r beleid b e p a l e n e n d e economie daarop afstemmen. Tims: „ W a a r het om g a a t is e e n betere spreiding v a n het inkomen. Dat is b e p a l e n d voor d e voedselver­

">!!«*.*

Friendships In d e actieweek worden d e ver­ antwoordelijkheden v a n d e westerse l a n d e n voor d e Derde Wereld weer e e n s a a n d e orde gesteld. Dat betekent niet alleen dat d e EG iets moet d o e n a a n h a a r landbouwpolitiek om op d e markt e e n grotere plaats in te ruimen voor d e producenten uit d e Derde Wereld. Ook het natio­ nale ontwikkelingsbeleid is a a n herziening toe. Armoedebestrijding wordt, in d e vorm v a n gerichte projecten, op dit moment vooral door klei­ nere particuliere insteUingen met succes a a n g e p a k t . O p n a ­ tionaal niveau neemt d e armoe­ debestrijding volgens d e schat­ tingen v a n professor Tims slechts vijftien a twintig procent v a n d e ontwikkelingshulp in b e ­ slag. De rest is gekoppeld a a n d e bevordering v a n onze eigen exportbelangen. ,,Export is e e n goede zaak, ook n a a r d e ont­ wikkelingslanden toe," meent ontwikkelingseconoom Tims. ,,Maar laat die l a n d e n d a n zelf uitmaken w a t ze nodig hebben. Het moet niet zo zijn d a t ze wor­ den opgezadeld met e e n p a a r Friendship­vliegtuigen, omdat Fokker d a a r net rondloopt." De groeiende macht v a n d e multinationals b a a r t d e ontwik­ kelingslanden grote zorgen. De invloed v a n d e internationale concerns op d e nationale eco­ nomie is v a a k zo groot, d a t d e economische activiteiten in e e n land s t a a n of vallen met d e poli­ tiek v a n d e bedrij fsgiganten. Als enige koper v a n d e binnen­ landse agrarische produkten kan zo'n bedrijf het lot v a n vele landbouwers b e p a l e n . Boven­ dien staat e e n multinational economisch sterk ten opzichte van e e n op d e r a n d v a n het bankroet b a l a n c e r e n d land. Tims ziet het echter niet zo duis­ ter in w a t die multinationals b e ­ treft. „Zo'n bedrijf heeft ver­ schrikkelijk veel in e e n l a n d geïnvesteerd e n zal d a a r o m niet zomaar opstappen. Als e e n re­ gering e e n a n d e r e economische politiek wü voeren, heeft e e n multinational d a a r weinig tegen in te brengen."

"^«•T;

r;

Prof. Tims: „We moeten weten w a a r al dat ontwikkelingsgeld n a a r toe gaat." Foto Kees Keuch, AVCA^U

Diplomaten Het ontwikkelingsbeleid wordt in Nederland g e m a a k t op het ministerie v a n buitenlandse za­ k e n door het a m b t e n a r e n a p p a ­ r a a t v a n minister Schoo: DEGIS, Directoraat­Generaal voor In­ ternationale Samenwerking. Volgens Wouter Tims zit hier d e h a a r d v a n het falend beleid. In p l a a t s v a n het opstellen v a n g o e d doordachte langlopende ontwikkelingsprojecten, richt d e Nederlandse ontwikkelingshiilp zich met n a m e op korte­termij­ ninjecties. Tims spuit zijn gal: ,,DEG1S werkt absoluut rüet pro­ fessioneel. De helft v a n d e staf b e s t a a t uit diplomaten die er­ v a n overtuigd zijn alles te kun­ n e n . O ntwikkelingshulp vergt specifieke kermis. Dat betekent samenwerking tussen deskun­ digen uit verschUlende discipli­ nes, economen, sociologen, a n ­ tropologen, noem m a a r op. Grondig onderzoek is e e n voor­ w a a r d e om e e n goed ontwikke­ lingsbeleid te voeren. De weten­ s c h a p k a n d a a r e e n bijdrage toe leveren, m a a r dat moet g e e n liefdewerk zijn. D a a r moe­ ten m e n s e n speciaal voor door d e overheid aangetrokken wor­ den."

DEGIS k a n bij Tims g e e n goed doen: „Niemand bij DEGIS k a n e e n onderzoeksrapport lezen e n zouden ze het wel kurmen, d a n zouden ze zich e e n enorme ver­ antwoordelijkheid op d e hals h a l e n . D a n moeten ze namelijk g a a n n a d e n k e n over e e n goed aansluitend ontwikkelingspro­ granraia e n d a t m a a k t het leven e r g moeilijk." Wouter Tims weet w a a r hij over p r a a t . Zelf w a s hij j a r e n l a n g w e r k z a a m bij d e Wereldbank, w a a r hij zich bezighield met zo­ wel onderzoek als met het uit­ voeren v a n projecten. Sinds 1976 is hij directeur bij d e Stich­ ting O nderzoek Wereldvoedsel­ voorziening. SO W is e e n s a ­ menwerkingsverband tussen d e VU e n d e Landbouwhogeschool in Wageningen. Het geld komt voor driekwart v a n d e ministe­ ries v a n ontwikkelingssamen­ werking e n landbouw. Het res­ t e r e n d e kwart komt uit d e pot v a n d e m e e w e r k e n d e universi­ teiten e n onderzoeksinstellin­ gen. De idee achter SO W is d a t d e voedselvoorziening in e e n land e e n kwestie v a n nationaal b e ­ leid is. Met behulp v a n alle mo­ gelijke statistische g e g e v e n s stelt SO W e e n nationaal econo­

deling. Doordat w e in onze mo­ dellen ook uitgaan v a n dorps­ studies, kunnen w e zelfvoorzie­ ningswerkzaamheden e n socia­ le relaties in ons model opne­ men." SOW heeft a l voor e e n twintigtal l a n d e n e e n economisch model gemaakt. De belangstelling is volgens Tims groot, m a a r g e ­ bruikt zo'n land het model ook consequent? Tims: „Ja, iedereen wil op w e g n a a r e e n betere in­ komensverdeling in zijn land. M a a r v a a k komen wij in ons onderzoek met conclusies die het beleid v a n d e regering b e ­ kritiseren. Dat vinden ze natuur­ lijk niet leuk. D a a r o m moeten w e heel voorzichtig te werk g a a n om d e discussie open te h o u d e n e n d e regeringen niet tegen ons in het h a r n a s te ja­ gen. Voor ons betekent d a t bij­ voorbeeld dat wij ons werk niet kunnen publiceren. Het zou niet slim zijn d e beleidszwakheden o p e n b a a r te m a k e n als je nog met d a t land moet samenwer­ ken."

Eigen hachje Volgens Tims is e e n v a n d e gro­ te voordelen v a n d e nationale economische modellen dat d e

ontwikkelingslanden niet meer afhankelijk zijn v a n het opge­ legde pakketje hulp d a t d e rijke donorlanden a a n b i e d e n . Het model stelt e e n land in staat zelf te b e p a l e n w a t m e n nodig heeft om te ontwikkelen. Het is alleen d e v r a a g in hoeverre d e dono­ ren w e n s e n m e e te g a a n met d e door d e ontwikkelingslanden gestelde eisen, w a n t d e rijke helpers denken toch veelal a a n hun eigen hachje. Een a n d e r probleem in d e rela­ tie tussen donor e n ontwikke­ lingsland is d e politieke houding ten opzichte v a n elkaar. „O nt­ wikkelingshiilp is op het politie­ k e vlak v a a k e e n gevoelige zaak," Ucht Wouter Tims toe. ,,Als d e donor v o o r w a a r d e n stelt a a n d e hulp, wordt d a t v a a k gezien als e e n inbreuk op d e nationale soevereiniteit." De Wereldbank is volgens Tims e e n ideale bemiddelaar bij d e multilaterale hulp tussen Noord e n Zuid. Ter zake kundig, want hij heeft er j a r e n l a n g gewerkt, somt Tims d e voordelen op v a n e e n p a r a n a t i o n a a l instituut als d e Wereldbank. „Het is g e e n politiek instituut, er zitten des­ kimdigen uit verschillende lan­ d e n in, ook uit d e ontwikkelings­ landen. Bovendien g a a t m e n bij d e Wereldbank professioneel te werk. Men stelt doeleinden, doet onderzoek e n voert d a n d e p l a n n e n binnen e e n duidelijk k a d e r uit." M a a r ook d e Wereldbank k a n d e politieke problemen in d e Derde Wereld niet oplossen. In veel l a n d e n wordt d e natie g e ­ rund door e e n omvangrijk e n machtig bureaucratisch a p p a ­ raat, w a a r i n e e n groot gedeelte v a n d e ontwikkelingshulp blijft steken. Zo bereikt d e officiële hulp niet d e mensen waarvoor het eigenlijk is bestemd. Kleine ontwikkelingsorganisaties wer­ ken veel efficiënter, omdat d e hulp langs directe w e g bij d e hulppost op het platteland komt.

'Paar centen' Overigens laat d e bureaucratie in d e westerse l a n d e n zich ook niet kennen. Toen d e EG voor d e leniging v a n d e acute voed­ selnood in Ethiopië vele tonnen g r a a n ter beschikking stelde, duurde het nog drie m a a n d e n eer het schip in d e h a v e n v a n Ethiopië w a s birmengelopen. Toen moest het nog door d e Ethiopische overheidskanalen. „Ja ach," grinnikt Wouter Tims, „ d a a r kun je bij g a a n staan, d a n g a a t het w a t sneller. Dat kost je e e n p a a r centen, m a a r goed..." Tims erkent d a t het v a a k heel moeilijk is om langs d e bureau­ cratische l a g e n in d e ontwikke­ lingslanden d e a r m e bevol­ kingsgroepen te bereiken. ,,Maar w a t moet je doen? Je kunt niet wachten tot die hele bu­ reaucratie opgeruimd is. Voed­ selveiligheid is nu e e n acute noodzaak e n w e moeten w e g e n vinden om d e problemen op d e beste manier o p te lossen. De idee achter d e actieweek „Hon­ ger hoeft niet" is, d a t verschil­ lende actiegroepen e n instellin­ g e n gezamenlijk e e n uitspraak d o e n over d e ontwikkelingspoli­ tiek. Als d a t lukt, is d a t e e n grote stap vooruit, die zijn uitwerking zal h e b b e n op d e discussies in d e politiek, zeker in deze tijd v a n verkiezingen."

O

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen