Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 261

CULTUUR rf|-^*

I—I

PL, pL,

Kritiek in feestpakket

,,Kritisch Hollywood", onder die titel worden in januari in het Filmhuis Uüenstede e e n a a n t a l speelfilms vertoond w a a r i n e e n kritisch beeld wordt g e g e v e n v a n Hollywood. De v r a a g duikt daarbij steeds weer op: wat zijn d e m a r g e s v a n deze kritiek? Hollywood b e s t a a t niet. Net als d e films die er g e m a a k t worden, is Hollywood slechts e e n afspie­ geling v a n d e werkelijkheid, e e n beeldvorming. Voor d e é é n het paradijs, voor d e a n d e r d e hel. Kritiek op Hollywood moet d a n ook beschouwd worden als kritiek op e e n verschijnsel. „Het Amerikanisme m a a k t d e mens tot e e n doelloze machine, tot e e n d e u g d z a m e om d e belo­ ning, tot petroleum speculant, tot e e n rommelige rorrmielige e n stijlloze filmvertoning, tot e e n afgesleten geldstuk", schreef Menno ter Braak in d e twintiger jaren. Bin­ n e n d e filmhuizen v a n d e zeven­ tiger jaren stond het d r a a i e n v a n e e n Hollywood­film gelijk a a n het heulen met d e vijand, het kapitalisme. Voor d e filmliga v a n Ter Braak e n d e zijnen be­ tekende Hollywood e e n bedrei­ ging voor d e Europese kuituur. Voor d e filmhuizen vertegen­ woordigde Hollywood tot voor enkele j a r e n alles wat onder­ drukkend e n rechts w a s . Natuurlijk h e b b e n ze gelijk. I n Hollywood m a a k t d e dollar d e dienst uit e n culturele w a a r d e n of persoonlijke Vrijheden zijn d a a r a a n ondergeschikt. Een EUm moet e e n v e r h a a l vertellen dat overal ter wereld gesleten kan worden e n d e produktiekos­ ten, liefst vertienvoudigd, terug laat komen.

Dick Roodenburg a a n het feit dat ook binnen Hol­ lywood altijd mensen geweest zijn, die probeerden hun artis­ tieke integritiet e n onafhanke­ lijkheid te b e w a r e n . De m a t e w a a r i n het a l of niet mogelijk is om kritiek v a n binnenuit te leve­ ren, verteld meer over het sys­

é^M

teem d a n d e meest d i e p g a a n d e a n a l y s e v a n buitenaf. Er zijn tal­ loze voorbeelden v a n regis­ seurs die Hollywood teleurge­ steld d e rug toe draaiden, zoals Josef von Sternberg, of door Hol­ lywood weggewerkt w e r d e n (Nicholas Ray), m a a r ook v a n m e n s e n die zo goed e n zo k w a a d als het ging binnen het systeem bleven funktioneren. Orson WeUes, w a s v a n deze laatsten e e n voorbeeld. Het filmhuisprogramma v a n ja­ nuari langslopend, moet h e l a a s geconstateerd worden dat het thema, kritische Hollywood­ films, nogal misleidend is. Drie v a n d e vijf films zijn juist buiten Hollywood gemaakt.

Hoe moeilijk het is binnen Holly­ wood je onafhankehjkheid te b e w a r e n , toont Wim Wenders in Der St and der Dingen (1981), w a a r m e e hij zijn frustraties ten opzicht v a n d e Amerikaanse fUmindustrie afreageerde. De füm laat e e n filmploeg zien, die bezig is e e n science­fiction film op te n e m e n e n in moeilijkheden komt omdat het geld opraakt. Frances (1982) e n Comrai t ed (1984) g a a n allebei over d e ak­ trice Frances Farmer, die door h a a r eigenzinnige opvattingen in Hollywood niet meer a a n d e b a k kwam. De beschrijving v a n h a a r leven vormt e e n a a n k l a c h t tegen d e manier w a a r o p Holly­ wood o m g a a t met m e n s e n die

Het p r o g r a m m a begint op w o e n s d a g 15 l a n u a n met The Front Fdmhms Uilenste­ de, Uüenstede 108, a a n v a n g 21 00 urn­ Naast d e hierboven besproken lilms wordt ook Fedona v a n Billy Wilder ge­ loond

Hartstocht op de planken

Het nieuwe j a a r zet in met twee opmerkehjke toneelstukken over liefdesrelaties: Allaire B n a a r d e roman Eenzaam avon­ tuur v a n A n n a Blaman e n On­ verwachte sneeuw van de Amerikaanse toneelschrijfster J a n e Chambers. Behalve dat beide stukken uitsluitend door vrouwen gespeeld worden (ook d e mannenroUen in ,, Affaire B") e n in hoofdzaak h a n d e l e n over lesbische liefdesrelaties, h e b ­ b e n d e stukken vooral veel overeenkomst in stijl. Er wordt w e e r hartstochtelijk gehuild e n liefgehad op d e planken, e n dat is e e n wijze v a n acteren die d e laatste j a r e n weinig werd ver­ toond. Onverwachte sneeuw (1974) wordt in Nederland voor het eerst gespeeld door theater­ groep Panter, een groep die zich a l j a r e n toelegt op theater over homoseksualiteit en vrouwen­ emancipatie. I n Onverwach te sneeuw staat e e n hoogleraar. Ellen, centraal. Zij leeft s a m e n met e e n ex­studente v a n haar, Janine. Als ze op e e n d a g e e n b e k e n d schrijfster meeneemt n a a r h a a r buitenhuisje om e e n rustig w e e k e n d te hebben, treft ze d a a r tot h a a r schrik h a a r jon­

De d w a n g v a n het v e r h a a l blijkt ook in 77ie Front (1976) v a n Mar­ tin Ritt met Woody Allen. De füm speelt zich af tijdens d e zwartste periode v a n d e geschiedenis a n Hollywood, begin jaren vijftig, toen e e n kommissie voor on­ Amerikaanse aktiviteiten zich ging bezighouden met het poli­ tieke verleden v a n regisseurs, akteurs en scenario­schrijvers. Mensen die verdacht w e r d e n v a n communistische sympathie­ e n k w a m e n op e e n zwarte lijst. Over hetzelfde onderwerp is ook e e n dokumentaire g e m a a k t Hollywood on Trial die e e n ont­ hutsend inzicht geeft in wat zich die jaren heeft afgespeeld. En dat is het verschü. The Front is integer gemaakt, door m e n s e n die zelf ook ooit op d e zwarte lijst stonden, m a a r het verhddl moet verteld worden: d e schok­ kende werkelijkheid in e e n Hol­ lywood feestverpakking. Het g a a t niet meer om wat er toen gebeurd is, m a a r om e e n ver­ h a a l rond Woody AUen. De film is s p a n n e n d e n Woody AUen is leuk, m a a r het meest indruk­ wekkend blijft voor mij e e n stuk­ je dokumentaire a a n het einde v a n d e füm: d e aftiteling, w a a r i n v a n alle medewerkers vermeld is hoe l a n g ze op d e zwarte lijst stonden. ^

Het n a d e e l v a n dit cliché is ech­ ter, dat voorbij g e g a a n wordt

M

zich niet a a n p a s s e n . I n Frances met regie v a n G r a e m e Clifford, is d e kritiek echter verpakt in e e n glad HoUywood­verhaal, terwijl Commited, geregisseerd door d e onafhankelijke New Yorkse filmmaaksters Sheila McLaughün e n Lynne Tülman, e e n meer dokumentair karakter heeft. Frances laat vooral d e hoofdrolspeelster Jessica Lange zien, Commit ed vertelt iets over Frances Farmer.

Ad de Ruyter g e spontane Janine, die bezig is5 voor h a a r e e n verrassing voorr te bereiden, geholpen door, o) toeval, d e ex­liefde v a n Ellen:: Ger. Als tot overmaat v a n r a m p> ook nog e e n vroegere studie­ genote binnenvalt ,, geheel1 overstuur e n klaar om getroostt te worden" kunnen d e d a m e ss echt met elkaar in d e slag. Het toneelstuk krijgt e e n extraI dimensie als een onverwachtei sneeuwstorm vluchten onmoge­ lijk maakt. Er volgt e e n l a n g ei s p a n n e n d e nacht, niusies sneu­ velen, h a r d e confrontaties ver­ schaffen helderheid m a a r ookc verdriet. Het spel v a n aantrek­ k e n e n afstoten wordt geken­ merkt door e e n uitbundige e n1 vrije manier v a n met elkaar om­ g a a n . I n d e regie zijn deze pro­ cessen benadrukt door veel be­ weging in te bouwen die associ­ aties oproepen met vechtspor­ ten. Dit wordt nog extra ver­ sterkt door e e n decor dat lijkt op3 e e n boksring. i Een dergehjk decor z a g e n w e1 e e r d e r in het spektakel Pak em3 Stanzi v a n d e Belgische groep Nieuw Ensemble Raamtheater,

die d e vechtsport integreerde in het toneel. I n ,, On verwachte s n e e u w " blijven het associaties w a a r d o o r het decor niet erg functioneel is. Wel wordt er in die boksring veel w a a r s bloot­ gelegd over relaties overal e n tussen allerlei soorten mensen, zodat welhaast iedereen her­ kenningspunten zal vinden. De kracht v a n het stuk Ugt ech­ ter vooral in d e h a a r s c h e r p e e n gedurfde a n a l y s e v a n d e ver­ schillende typen lesbische rela­ ties. Een ideaal, als zou het on­ der vrouwen allemaal koek e n ei zijn, wordt doorgeprikt. Het stuk wordt met vaart e n gevoel voor humor gebracht in e e n re­ gie v a n Heleen v a n Meurs. Het RO­Theater heeft e e n l a n g e speellijst voor d e k o m e n d e m a a n d e n met h a a r succesvolle voorstelling Affaire B. Een j a a r geleden kreeg schrijfs t er­ /ac t rice Matin v a n Veldhuizen d e opdracht e e n toneelstuk te schrijven over A n n a Blaman. Werd eerst gedacht a a n e e n to­ neelstuk over het leven v a n d e z e n o g steeds niet vergeten Nederlandse schrijfster, het werd uiteindelijk e e n toneelbe­ werking v a n h a a r bekendste ro­ m a n Eenzaam avon t uur. Deze r o m a n die e e n gedetailleerde beschrijving bevat v a n d e lief­ desrelaties birmen e e n drie­ hoeksverhouding, d e e d bij ver­ schijnen veel stof opwaaien. Vooral in christelijke kring werd het veroordeeld om d e vrijmoe­ dige erotische beschrijvingen, d e vrije liefde die erin zou wor­

d e n gepredikt e n d e zedenver­ wildering in het a l g e m e e n die het in d e h a n d zou werken. De lezer moet bij Blaman wel door e e n soms l a n g d r a d i g e ver­ teltrant e n gezwollen taalge­ bruik heenbijten alvorens tot d e essentie te kunnen komen v a n h a a r werk: het voortdurend hartstochtelijke zoeken n a a r vervulling in d e (lichamelijke) liefde die voor Blaman e e n een­ z a a m avontuur is. De v a a k tra­ gische p e r s o n a g e s (ook d e ho­ moseksuele) krijgen in Affaire B onverwacht boeiende plaatsen. Het is g e e n geringe prestatie om v a n e e n roman als ,,Eenzaam avontuur", w a a r i n steeds ver­ schillende l a g e n door elkaar spelen, e e n overtuigende voor­ stelling te maken. De forse in­ g r e p e n in d e structuur v a n het v e r h a a l die nodig w a r e n om

,,Affaire B" te maken, getuigen v a n e e n groot inlevingsvermo­ gen. Het werk v a n Blaman wordt in d e voorstelling in h a a r w a a r d e gelaten. I n Affaire B wordt voortdurend e n tever­ geefs hartstochtelijk verlangd; e r wordt intens liefgehad e n bit­ ter gehuüd. Matin v a n Veldhui­ zen werkte bij het schrijven v a n meet af a a n s a m e n met Mirjam Koen v a n Studio's Onafhanke­ lijk Toneel, die voor d e regie tekent. Het RO­Theater geeft met deze voorstelling blijk over lef te beschikken e n laat zien d a t het werk v a n Blaman n a veertig j a a r nog niets a a n kracht heeft verloren.

„Affaire B" is te zien m Theater Frascati v a n 20 t / m 25 j a n u a n 1986, A a n v a n g 20 30 uur, Nes 63; Telefoon 235723/24

Adverteren in Ad Valvas is adverteren voor een herkenbare groep en dus gericht adverteren Advertenties opgeven bij:

Bureau Van Vliet B.V. Telefoon-02507-14745

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen