Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 487

16 MEI 1986 Een d a g v a n minister drs. Wim Joost Deetman (41) kermierkt zich door e e n hoog tempo. En door bestuurders die nerveus glimlachend bij d e deur s t a a n te w a c h t e n tot hij ­ die d a g onver­ anderlijk iets te laat ­ komt a a n ­ rijden. En door weinig eten: e e n kop bouillon e n e e n glaasje jus w a r e n alles w a t hij in het bijzijn v a n d e verslaggevers tot zich nam. „Ik wü voldoen a a n d e gewichtsnormen v a n het AMC," zei hij in De Bilt. In 1978 in d e Tweede K amer gekomen n a e e n functie in d e Besturenraad v a n het Protes­ tants Christelijk Onderwijs, werd hij al snel voorzitter v a n d e fractiecommissie onderwijs v a n het CDA. In het t w e e d e ka­ binet­Van Agt (1981­1982) leer­ d e hij het departement k e n n e n als staatssecretaris onder minis­ ter v a n K emenade. Nadat d e PvdA d e regering ver­ liet werd hij ­ in mei 1982 ­ zelf minister v a n onderwijs e n we­ tenschappen. Na d e verkiezin­ gen in september 1982 k w a m d a a r het coördinerend minister­ schap voor het w e t e n s c h a p s b e ­ leid bij.

Minister van onderwijs en wetenschappen op verkiezingstournee.

De gewichtsnormen van Deetman Wie onderwijs zegt, zegt Deetman. Zijn naam is voor mensen in het onderwijs vrijwel synoniem met bezuinigen. Op de universiteiten is men de schok van de TVC nog altijd niet te boven. In het verzet tegen zijn studiefinanciering kreeg de studentenbeweging een nieuwe impuls. Met het kabinet­Lubbers maakt ook Deetman zich op voor de verkiezingen. Een periode waarin het beleid a a n de kiezers moet worden uitgelegd. De Universitaire Pers ging op woens­ dag 7 mei een dagje mee met Deetman, op pad als minister, en als vijfde op de CDA­lijst. Een tevreden Deetman.

Onrust Nu, n a vier jaar, staat hij vooral bekend als e e n bezuiniger. Er is niet é é n sector in het onderwijs die niet op het Binnenhof zijn ongenoegen k e n b a a r heeft ge­ maakt. WD­lijsttrekker drs. E. Nijpels speelde vorig week tijdens e e n verkiezingstoespraak h a n d i g in op d e gevoelens v a n onzeker­ heid die vier j a a r Deetman bij velen binnen het onderwijs heeft veroorzaakt. „Er moet voor alles rust komen in het on­ derwijs," zei hij. M a a r net als PvdA­aanvoerder drs. J. M. den Uyl vindt Nijpels ook dat op on­ derwijs d e komende vier j a a r nog wel 1 miljard k a n worden bezuinigd. Op d e v r a a g of hij zich niet al­ leen voelt s t a a n bij zulke gelui­ den toont Deetman zich geïrri­ teerd. „De heren zeggen: het leerlingental daalt, e n dus k a n er een miljard af. Zij weten net zo goed als ik dat die cijers in d e meerjarenramingen cd l a n g zijn verdisconteerd. En dus k a n ik aUeen m a a r concluderen dat zij echt vinden dat er nog e e n mil­ jard af k a n . Ik vind d a t e e n on­ begrijpelijk verhaal. Dat g a a t er van uit dat onderwijs e e n rest­ categorie is." Tijdens het ministerschap v a n Deetman is e e n groot a a n t a l wetten a a n g e n o m e n die betrek­ kmg h e b b e n op het onderwijs. Je kunt je afvragen of d e l a n g e reeks v a n wetten steeds Deet­ man eigen verdienste is ge­ weest. Veel discussies die onder zijn bewind tot e e n wet leidden begonnen al tien, vijftien j a a r geleden e n w a r e n inmiddels rijp voor wetgeving. Met wat k w a d e wil zou Deetman zijn voorgan­ gers (dr. J. v a n K e m e n a d e e n dr. A. Pais) 'pseudo­beleid' kunnen verwijten: wel veel nieuwe no­ ta's, experimenten e n proefbal­ lonnen, weinig definitieve wet­ en regelgeving. Andersom: Je kunt ook b e w e r e n dat Deetman alleen op d e schouders v a n hun visies het klimaat aantrof om spijkers met koppen te s l a a n . Hoe dat ook zij: feit is dat hij ze sloeg e n dat veel ingrijpende veranderingen h e b b e n plaats­ gevonden of o p d e rails zijn gezet.

Pretparken De BUt, het eerste reisdoel, n a ­ dert. Een lunch met journalisten staat op het programma. Eenmaal a a n tafel vraagt Deet­ man d e hongerige journalisten om e e n moment stilte. Na d e bouiUon m a a k t hij bekend dat

Bert Bakker, Esther Hageman/UP heid voor d e student betekent per definitie denivellering. En d e totale schuld, met rente, is lager d a n het renteloos voor­ schot v a n d e huidige regeling. Forumvoorzitter mr. I. A. Die­ penhorst verleent het woord a a n d e voorzitter v a n d e Stu­ d e n t e n r a a d . Het studentenacti­ visme blijkt mild, a a n d e VLVU. Het v e r h a a l komt erop n e e r dat Deetman niet geluisterd heeft n a a r d e studenten e n is d a a r t o e doorspekt met alle mogelijke uit­ drukkingen w a a r i n het woord 'oor' voorkomt. Bij d e onder­ scheiding „meest h a r d h o r e n d e minister v a n het jaar" hoort e e n gigantisch roze oor v a n papier­ m a c h e , dat wordt a a n g e b o d e n . „Deze vrucht v a n kunstzinnige vorming is v a n h o g e kwaliteit," repliceert Deetman. „Uit het feit dat ik dat h e b opgemerkt blijkt dat er a a n mijn oren niets m a n ­ keert."

Actie voeren Foto: Werry Crone

e e n oplossing is g e v o n d e n voor d e j a r e n l a n g e tekorten in d e ex­ ploitatie v a n het Academisch Medisch Centrum in Amster­ d a m . Voor het oog v a n d e ca­ m e r a wordt d e h a n d geschud v a n AMC­directeur F. H. P. Trip. W a n n e e r d e pers d a a r n a e e n a a n v a l doet o p d e broodjes, is Deetman al onderweg n a a r d e Julianahal v a n d e Jaarbeurs in Utrecht. D a a r wacht h e m e e n presenta­ tie v a n d e Utrechtse plarmen voor het Exploratorium, e e n v a n d e prestigieuze p l a n n e n voor e e n wetenschapscentrum. ,,Als wetenschapsminister schijn ik tegenwoordig ook te d o e n in pretparken," grapt Deetman, Utrechts burgemees­ ter mevrouw Vos lacht beleefd m e e . Na afloop v a n d e audiovi­ sual, waaruit blijkt dat provin­ cie, g e m e e n t e e n universiteit al­ les al rond hebben, houdt d e z a a l d e a d e m in als Deetman het podium oploopt. Zal hij over­ tuigd zijn v a n d e voordelen v a n Utrecht als vestigingsplaats? M a a r d e minister houdt zich op d e vlakte e n wijst o p d e nood­ z a a k d e verschillende p l a n n e n te bundelen. Terwijl hij d e z a a l uitloopt wordt Deetman tegen­ g e h o u d e n door d e Utrechtse n a ­ tuurkimdige pro f. dr. H. Nauta, die e e n experiment wü laten zien: De Centraal Dynamisch A a n g e d r e v e n tol, d e CDA­tol. Nauta: ,,Je weet nooit of 'ie n a a r links of rechts omvalt." Ditmaal is het Deetmans beurt om b e ­ leefd te lachen. Honderd meter verderop wacht het volgende bezoek. Onder­ w e g n a a r het Beatrix­gebouw, w a a r e e n symposium over het Europese onderzoekproject Eu­ r e k a zal worden toegesproken, rijdt d e Utrechtse collegevoorzit­ ter drs. J. G. F. Veldhuis, dol op autoritjes­met­chauffeur, mee. Hij informeert n o g e e n s n a a r d e Utrechtse k a n s e n op e e n weten­

schapscentrum. Deetman houdt d e boot af, e n v r a a g t a a n d a c h t voor d e schoonheid v a n d e ar­ chitectuur rondom d e Jaarbeurs.

'Gezellig' De studenten v a n d e Vrije Leer­ g a n g e n v a n d e Vrije Universi­ teit in Diemen hebben, w a t plichtmatig, e e n p a a r s p a n d o e ­ ken uit d e kast g e h a a l d om d e minister te verwelkomen. „Deet­ m a n g a a t te ver," e n „The only good Deetman is a d e a d man," melden ze. „Dat ziet er weer ge­ zellig uit," zegt Ben, terwijl hij tot vlak voor d e i n g a n g rijdt. O p het p r o g r a m m a staat d e zwaarste verplichting v a n die dag, een verkiezingsforum. Deetman vervangt e e n CDA­ Kamerlid. De K amerleden zijn door stemmingen a a n het Bin­ nenhof gekluisterd, merkt hij zoetzuur op. O n d a n k s d e aanwezigheid v a n oud­minister Van Kemenade, ARHO­voorzitter De Hart, van­ d a a g vertegenwoordiger v a n d e W D , e n d e Amsterdamse D'66­wethouder W o Ufensperger komt d e discussie m a a r t r a a g op g a n g . P a s w a n n e e r d e stu­ diefinanciering als laatste on­ d e r w e r p a a n d e orde komt, komt d e z a a l tot leven. Niet dat er iets nieuws gezegd wordt. Van K e m e n a d e zet, in lijn met d e redelijkheidscampagne die d e PvdA voert, d e plussen e n d e minnen op e e n rijtje: goed dat aUe 18­plussers nu e e n toe­ l a g e krijgen („dat is belangrijk voor d e arbeiderskinderen op het MBO"), slecht dat d e hogere inkomens het meest profiteren („ikzelf g a er per studerend kind 2000 gulden op vooruit"). Deetman is niet onder d e indruk e n herhaalt m a c h i n a a l w a t hij ook tijdens het d e b a t heeft ge­ zegd: Je kunt g e e n inkomenspo­ litiek voeren via d e studiefinan­ ciering. Grotere onafhankeHjk­

„ D a a r h a d ik h e m mooi te pak­ ken," lacht Deetman tevreden, terug in d e auto n a a r Zoeter­ meer. Het oor is w e g e n s ruimte­ gebrek in Diemen achtergeble­ ven. „Die student moet eerder o p s t a a n als hij mij te grazen wil nemen." Als het lachen is verstomd ko­ m e n d e acties ter sprake. De keren dat hem d e t o e g a n g tot g e b o u w e n werd bemoeilijkt; d e bezetting v a n het departement in Zoetermeer. Wat Iieeft h e m dat g e d a a n ? „Ach, ik b e n zelf ook student geweest. De wijze w a a r o p d e acties zijn gevoerd is natuurlijk niet goed te keuren, laat d a a r g e e n misverstand over b e s t a a n . M a a r als minister h e b ik d e lijn gekozen om m e er niet over op te winden. Dat leek m e niet verstandig." „Ik h e b wel degelijk geluisterd. Tijdens het overleg zeiden ze: wij zijn hier om zaken te doen. M a a r zaken d o e n wil niet altijd zeggen dat je wat verdient. Bo­ vendien is er het nodige veran­ derd. De werkingssfeer is uitge­ breid tot heel Europa. Voor ge­ h a n d i c a p t e studenten, die soms langer studeren, is e e n oplos­ sing g e v o n d e n . . . " „Men wordt niet slechter v a n het nieuw stelsel. De cijfers zijn glashelder. H a d d e n d e studen­ ten gezegd: w e zijn boos d a t er g e e n studieloon is gekomen, dat w a s te begrijpen geweest. M a a r d a a r v o o r w a s g e e n ruimte. Ze ontkennen d e feiten als ze be­ w e r e n dat ze er op achteruit­ g a a n . Dat vind ik niet fair." Op d e begroting v a n Onderwijs e n W e t e n s c h a p p e n moet ook d e k o m e n d e jaren worden bezui­ nigd. Om te beginnen 300 mil­ joen in 1987, die n o g niet zijn ingevuld. In d e speech over Eureka heeft Deetman 's middags gewezen op d e a a n b e v e l i n g e n v a n d e OESO, die zegt dat Nederland meer geld moet uitgeven voor Research e n Development. Be­ tekent d a t dat het wetenschap­ pelijk onderwijs d e komende ja­ ren g e s p a a r d zal worden? „We moeten d e inspanning echt

belangrijk vergroten. Het g a a t niet om e e n hobby v a n e e n a a n ­ tal wetenschappers, m a a r om d e economische ontwikkeling v a n het land. Maar er ligt n a ­ tuurlijk niet morgen twee mü­ jard extra op tafel. De v r a a g is of je bereid bent om voor re­ search a n d development te re­ alloceren. U hoort mij nu niet zeggen dat ik het WO zal spa­ ren, hoewel je natuurlijk niet te­ gelijk kunt b e w e r e n dat je meer geld voor onderzoek nodig hebt om er vervolgens op te bezuini­ gen. De onderzoekspoot moet je dus waarschijnlijk ontzien, mis­ schien ten koste v a n het onder­ wijs. Voor het overige kun je niet bij voorbaat zeggen: ik doe dit niet of ik doe dat niet. Ik vind niet d a t je d e k a a s s c h a a f nog kunt h a n t e r e n door ponds­ pondsgewijs te korten. Je moet streven n a a r grotere doelmatig­ heid e n efficiency. Ik h e b altijd g e v o n d e n dat in d e TVC­opera­ tie d e concentratie te weinig uit d e verf is gekomen. Anderzijds: In d e politieke g a n g der dingen b e n ik daarbij tot het uiterste g e g a a n . Verder kon o p d a t mo­ ment echt niet." „Bij bezuinigingen moet je ook d e verhouding tussen d e ver­ schillende onderwijssectoren in evenwicht houden. D a a r staat e e n minister altijd in zijn dooie eentje voor. Je krijgt wel advie­ zen, m a a r iedere directeur­ge­ n e r a a l staat ook weer voor zijn eigen winkel." Wü Deetman net als Lubbers zijn „karwei afmaken"? Dus nog vier j a a r onderwijsminister blij­ ven? „Mijn eerste voorkeur g a a t ook in d e komende periode uit n a a r Onderwijs. M a a r formaties lo­ p e n altijd a n d e r s uit d a n je ver­ wacht. In 1982 verkeerde ik twee, drie d a g e n in d e veron­ derstelling fractievoorzitter te worden. Toen ik d a a r n a veel aarzeling 'ja' op zei wüden ze m e e v e n later toch weer op On­ derwijs. Speciüaties horen er nu e e n m a a l bij." Het is tien over zeven. De blau­ w e BMW taxiet n a a r d e vaste parkeerplaats voor d e i n g a n g v a n het departement. Met e e n v a n d e drie loodgieterstassen komt ook het 's middags ontvan­ g e n geschenk v a n het Explora­ torium uit d e achterbak te voor­ schijn. Een lampje, dat op het podium in Utrecht niet wüde b r a n d e n . Het g e v a l moet m e e n a a r binnen, m a g niet m e e n a a r huis.

Advertentie

^l^hoeShop Beethovenstraat 100-102, Heiligeweg 5-7, AMSTERDAM

fl

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen