Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 187

15 NOVEMBER 1985 „ W a a r o m zouden wij d e oplei­ ding v a n dominees betalen? We betalen toch ook niet het oplei­ d e n v a n astrologen, scientolo­ gen, magnetiseurs e n vliegende schotelaars?" In e e n bijdrage a a n het d e b a t over d e bezuini­ gingen a a n d e universiteit d e e d Piet Grijs d a a r o m ooit in Vrij Ne­ derland e e n eenvoudig doch ra­ dicaal voorstel: schrap d e theo­ logische faculteit in zijn geheel. Zijn argumentatie: „Theologie is d e enige w e t e n s c h a p die iets bestudeert w a t niet bestaat, n a ­ melijk God. Zeker: d e theologen b e w e r e n wel d a t G o d bestaat, m a a r ondanks miljarden subsi­ die h e b b e n ze dat n o g nooit kunnn a a n t o n e n . Als God b e ­ s t a a t moet hij verder m a a r zelf voor d e financiering v a n zijn a a n b i d d e r s zorgen." Men k a n schouderophalend voorbijgaan a a n het s a r c a s m e v a n e e n erkend christenhater, m a a r het wordt w a t a n d e r s w a n n e e r er theologen zijn die zich in ongeveer gelijkluidende termen uitlaten. Zo sprak d e a a n d e Universiteit v a n Amsterdam w e r k e n d e pro f. Mónnicli bij zijn afscheid: „De theologie is g e e n w e t e n s c h a p om d e eenvoudige r e d e n d a t G o d g e e n object v a n kennis is." Monnich vindt dat d e theologie hooguit wijsheid k a n zijn, of d w a a s h e i d voor wie het geloof minder cfunstig gezind is. De v r a a g n a a r het wetenschap­ pelijk karakter v a n d e faculteit der godgeleerdheid wordt tel­ kens weer gesteld. De laatste j a r e n heeft op diverse plaatsen e e n fundamentele bezinning plaatsgevonden o p d e uit­ g a n g s p u n t e n v a n het theolo­ gisch bedrijf. Dat g e b e u r d e met n a m e tegen d e achtergrond v a n de taakverdelingsoperatie (TVC). A a n d e VU moet bij voor­ beeld d e theologische faculteit terug in formatie v a n 54 n a a r 35 plaatsen, uitgesmeerd over bij­ n a tien jaar. "Het ziet er echter niet n a a r uit d a t op 1 januari 1988 bij d e afronding v a n d e TVC­operatie, alle leed geleden zal zijn. In e e n rapport dat d e curatoren v a n d e theologische hogeschool te Kampen enige m a a n d e n geleden a a n d e g e ­ nerale synode uitbrachten wordt d e verwachting uitge­ sproken dat in d e jaren negen­ tig het a a n t a l opleidingsplaat­ sen door d e overheid verkleind zal worden. Momenteel zijn er zes protes­ tantse theologische faculteiten: Groningen, Amsterdam, L eiden e n Utrecht, e n bovendien Kam­ p e n e n d e VU. Er zijn ongeveer 1800 studenten bij deze instellin­ gen. Men verwacht d a t dit a a n ­ tal zal d a l e n tot ongeveer 1300, w a a r v a n 500 gereformeerd e n 800 hervormd. Deze getallen g e v e n a a n d a t heel weinig stu­ denten verspreid zitten over re­ latief veel theologische facultei­ ten. Bovendien komt daarbij ook n o g d a t d e gezamenlijke vergadering v a n d e hervormde e n gereformeerde synode al en­ kele malen gesproken heeft over wederzijdse erkenning v a n d e theologieopleidingen. In het licht v a n die belangrijke veranderingen is het niet ver­ wonderlijk d a t a l enige tijd g e ­ sproken wordt over d e mogelijk­ h e d e n tot samenwerking tussen verschillende theologische fa­ culteiten. Dit heeft tot nu toe geresulteerd in bestuurlijke con­ tacten met d e Katholieke Uni­ versiteit Nijmegen over bij voor­ beeld d e opleiding tot gods­ dienstleraar. Ook wordt regel­ matig overleg gevoerd tussen d e VU, d e UvA e n de katholieke theologische hogeschool Am­ sterdam, w a t uitmondde in é é n studiegids voor drie instellin­ gen. Ten slotte voert m e n over­ leg met Kampen over d e oplei­ ding tot predikant in d e gerefor­ m e e r d e kerk.

S a m e n w e r k i n g theologische faculteiten lijkt n o g niet te vlotten

'Lot v a n theologie nauw verbonden met lot VU' Het aantal theologieopleidingen in Nederland is zeer talrijk. Het is niet verw^onderlijk dat in een tijd van bezuinigingen getracht wordt het aantal opleidingsplaatsen te reduceren. Facul­ teiten en hogescholen verzetten zich graag te­ gen zulke plannen door te wijzen op het vol­ strekt unieke karakter van hun opleiding. De theologische faculteit a a n de VU gaat er bij voorbeeld prat op de enige protestant­christelij­ ke universitaire opleiding in Nederland te zijn. Ad Valvas onderzocht of zulke argumenten nog wel legitieme gronden zijn om vergaande sa­ menwerking of fusie tegen te gaan. D e voorstellen tot samenwer­ king lijken tot nog toe niet al te d i e p g a a n d , in het onderwijs is e r bij voorbeeld n o g bijna niets v a n te merken. Pro f. dr. K. U. Gabler, d e c a a n v a n d e faculteit d e r godgeleerdheid a a n d e VU, meent ook d a t d e samenwer­ king ook niet veel verder door­ gezet k a n worden: ,,Wij h e b b e n e e n b e p a a l d e opvatting over w a t theologie is e n die opvatting wordt gedeeld door het univer­ siteitsbestuur. De opvatting v a n theologie als godgeleerdheid willen wij g r a a g houden. Dat is d e garantie voor d e identiteit v a n d e faculteit in d e jaren n e ­ gentig. Samenwerking is op zichzelf g e e n w a a r d e , het is goed noch slecht. Maar het is slecht w a n n e e r je eigen identi­ teit erdoor in h e t geding raakt, e n dat g e v a a r bestaat."

d e w e t e n s c h a p geacht om d e w a a r h e i d v a n kerkelijke leer­ stellingen a a n het Hcht te bren­ g e n e n te verdedigen. Voor vak­ k e n als dogmatiek e n praktische theologie zou in zo'n nieuwe fa­ culteit g e e n plaats ingeruimd moeten worden. Dat w a s niet erg n a a r d e zin v a n d e meer traditionele theologen. In e e n diesoratie over dit onder­ w e r p uit 1982 brengt pro f G. E. Meuleman het verschü als volgt onder woorden: ,,Terwijl d e Leidse moderne theologen het e e n 'vergrijp' tegen het weten­ schappelijk karakter der godge­ leerdheid achtten h a a r te b a s e ­ ren op 'een geloof dat immers eerst nog te bewijzen is' zien hun rechtzinnige tijdgenoten het als e e n conditio sine q u a non voor aUe w a r e theologie uit te g a a n v a n het geloof in Gods

De wetenschapsinhoudelijke discussie over w a t theologie nu eigenlijk is, wordt al heel lang gevoerd e n is niet alleen rele­ v a n t geweest voor d e faculteit zeU. Het ontstaan v a n d e Vrije Universiteit als geheel is voor e e n belangrijk deel g e b a s e e r d o p e e n stellingname in d a t d e ­ bat. Het breukpunt is d e wet op het hoger onderwijs v a n 1876. Voor­ a f g a a n d e d a a r a a n h a d er a l e e n langdurige discussie plaats g e v o n d e n over het karakter v a n e e n faculteit der godgeleerd­ heid. Het w a r e n met n a m e en­ kele moderne L eidse theologen die e e n krachtig standpunt ver­ kondigden. Zij wensten e e n fa­ culteit die e e n strikt weten­ schappelijk karakter zou d r a ­ g e n . Het object v a n d e theologie zou d e godsdienst moeten zijn. In d e opvatting v a n d e L eidse theologen moest theologie dus e e n godsdienstwetenschap zijn. Dat hield in d a t m e n zich streng behoorde te houden a a n d e principes v a n het vrije onder­ zoek. Het werd niet d e t a a k v a n

o p e n b a r i n g in Christus." De onderwijswet v a n 1876, zo­ als die uiteindelijk tot stand kwam, werd door zowel voor­ als tegenstanders geïnterpre­ teerd als e e n overwinning voor d e moderne richting. Men b a ­ s e e r d e die overtuiging met n a m e o p het ontbreken v a n dogmatiek e n praktische god­ geleerdheid, twee vakken die voorheen wel verplicht w a r e n . Abraham Kuyper w a s d a a r o m d e mening t o e g e d a a n dat met deze wet d e oude theologische faculteit radicaal gesloopt w a s . In plaats d a a r v a n zou e e n fa­ culteit voor godsdienstweten­ s c h a p opgericht zijn. Deze interpretatie v a n d e wet wordt overigens n a ruim 100 j a a r door prof. Meuleman a a n ­ gevochten. Zijns inziens wordt er in die wet niet zo duidelijk positie gekozen voor e e n b e ­ p a a l d e opvatting over theolo­ gie, m a a r w a s het veel eerder e e n leeg kader dat ruimte bood voor verschillende richtingen in d e theologie. „Mijn standpunt is d a t w a n n e e r Kuyper e n d e rijks­

Koos Neuvel universiteiten n a 1876 verder w a r e n g e g a a n op hun weg, d a t ze d a n niet in strijd zouden h a n ­ delen met d e wetgeving," zegt Meuleman nu.

Bidden Niettemin is d e g a n g b a r e inter­ pretatie v a n d e wet v a n 1876 er é é n geweest met historische g e ­ volgen. De stichting v a n d e VU is voor e e n belangrijk deel g e ­ grond op d e afwijzing v a n theo­ logie als „neutrale" godsdienst­ w e t e n s c h a p . In meer actuele omschrijvingen v a n w a t onder theologie verstaan moet wor­ d e n klinkt d a t n o g altijd door. In e e n recente nota over het profiel v a n d e faculteit, wordt erover gesproken d a t d e theologie h a a r voorwerp in het Evangelie v a n Jezus Christus heeft. De theologie wordt omschreven als e e n normatieve w e t e n s c h a p die a a n moet geven w a t e e n chris­ telijke gemeente behoort te g e ­ loven. Ook het profiel v a n d e theoloog wordt op vergelijkbare manier geschetst: „Een theo­ loog is iemand die weet h o e te bidden e n hij die bidt in geest e n waarheid is juist d a a r d o o r e e n theoloog." Nog scherper sprak enkele ja­ ren geleden d e L eidse hoogle­ r a a r A. van de Beek zich uit. In

zijn oratie p o n e e r d e hij d e stel­ ling: ,,Slechts d e gelovige die God kent, k a n theologische w e ­ t e n s c h a p bedrijven. Slechts d e m e n s die overmand is door d e goddelijke Geest, k a n weten­ schappelijk meepraten over God. Ieder a n d e r is óf bezig met iets a n d e r s d a n theologie, bij voorbeeld psychologie of socio­ logie, óf hij p r a a t over dingen w a a r v a n hij g e e n verstand heeft. O p zijn gunstigst p r a a t hij i e m a n d n a die er verstand v a n heeft." Niet iedereen is er echter v a n overtuigd d a t d e fundering v a n d e theologie in het christelijk ge­ loof ook e e n wetenschap ople­ vert. Zou die b e n a d e r i n g niet juist belemmerend kunnen wer­ ken voor het vrije onderzoek? ,,Als je onder wetenschappelijk verstaat dat er eventueel ook uit k a n komen dat het christelijk geloof h e l e m a a l onzinnig is, d a n blijkt dat d e theologie niet kan," meent prof. Meuleman d a a r e n t e g e n . „De grote vooron­ derstelling v a n d e theologie is immers d a t G o d zich in Christus

g e o p e n b a a r d heeft. Als die vooronderstelling niet klopt, d a n is d e onderneming mislukt." Twijfel a a n het wetenschappe­ lijk gehalte v a n d e theologie blijkt in gesprekken met VU­ theologen e e n teer punt te zijn. Volgens d e godsdienstfüosoof dr. H. M. Vro o m is het niet een­ voudig om te zeggen wat weten­ schappelijke criteria zijn. „Het moet wel duidelijk zijn, je moet argumenten a a n v o e r e n e n a n ­ d e r e m e n s e n moeten het er in principe m e e eens kunnen zijn. Toch bestaat juist over deze punten in d e wetenschapsleer e e n uitvoerige discussie."

Eigenheid Waaruit b e s t a a t d a n d e supe­ rioriteit v a n d e christelijke theo­ logiebeoefening? v r a a g ik. De term „superieur" m a g ik echter niet gebruiken, m e n spreekt Ue­ ver over d e „eigenheid" v a n d e christelijke benadering. Prof. Gabler legt het verschü als volgt uit: ,,Je kunt zeggen dat in d e theologische faculteit verschil­ lende methodes gebruikt wor­ den. De h a m v r a a g is nu of e e n theologische faculteit niets a n ­ ders is d a n e e n opeenstapeling v a n verschillende methodes of dat er zoiets als e e n theologi­ sche methode bestaat. Dat is het verschil met d e rijksuniversitei­ ten: wij zeggen dat er e e n beoe­ fening v a n d e w e t e n s c h a p b e ­ staat in d e traditie v a n d e Bijbel­ se boodschap. Dat is g e e n supe­ rioriteit, m a a r e e n beslissing die w e genomen hebben. Binnen dat k a d e r wordt d a t wel op e e n wetenschappelijke manier ver­ antwoord." Toch zou je je kunnen afvragen of e e n w e t e n s c h a p die uitgaat v a n d e w a a r h e i d v a n het Evan­ gelie wel zo geschUct is om bij voorbeeld niet­christelijke gods­ diensten te bestuderen. In ant­ woord hierop verwijst Vroom n a a r pro f D. C. Mulder, die n o g niet zo l a n g geleden afscheid g e n o m e n heeft. Deze voormali­ g e voorzitter v a n d e vakgroep „godsdienstwetenschap" w a s volgens Vroom bij uitstek e e n voorbeeld v a n iemand die ook d e niet­christelijke religies se­ rieus n a m . Dat beeld wordt ook door Wim Davelaar, studentbestuurslid v a n d e faculteit, bevestigd. Zijn ervaring is dat d a a r heel zorg­ vuldig o m g e g a a n wordt met a n ­ d e r e godsdiensten. Hij is zeer te spreken over d e wijze w a a r o p het v a k g e g e v e n wordt e n het vak zou wat h e m betreft wel w a t belangrijker mogen zijn. Toch denkt hij d a t er e e n sparmings­ veld zal blijven b e s t a a n : ,,Wie vindt d a t theologie e e n gods­ dienstwetenschap moet zijn, blijft moeite h o u d e n met e e n christelijke theologie. Andersom zal iemand die e e n christelijke theologie voorstaat niet erg w a r m lopen voor e e n 'neutrale' godsdienstwetenschap. Niette­ min denk ik dat het heel goed mogelijk is om a a n e e n christe­ lijke theologische faculteit e e n leerstoel godsdienstweten­ s c h a p te h a n d h a v e n . Dat hangt ook sterk af v a n d e m e n s e n die er zitten. Maar ik denk niet dat je v a n zo'n v a k e e n apologetiek v a n het christendom moet m a ­ ken. Je zult ook niet moeten zoe­ ken n a a r d e w a a r h e i d s v r a a g in a n d e r e godsdiensten." Het is ook d e beleidsdoelstelling v a n prof. Gabler om e e n meer g e s c h a k e e r d e e n gevarieerde opleiding met e e n p a a r pro­ grarmna's tot stand te brengen. Hij wü niet dat het studeren v a n theologie alleen m a a r e e n b e ­ roepsopleiding tot predikant is. In e e n verbreding v a n d e oplei­ ding ziet hij juist é é n v a n d e beste garanties om het verwijt

Vervolg o p pag. 4

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen