Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 160

25 OKTOBER 1985

Aangenaam Verpozen is d e ti­ tel v a n een kleine tentoonstel­ ling die tot 3 november m het Amsterdams Historisch Mu­ seum te bezichtigen is. Er valt te zien op welke wijze vrouwen m Amsterdam d e mogelijkheid h a d d e n om zich rond d e eeuw­ vyisseling te vermaken, te ont­ s p a n n e n en te verpozen. De ex­ positie IS samengesteld door e e n werkgroep v a n het Kunst­ histonsch Instituut v a n d e Uni­ versiteit v a n Amsterdam. De zorg om d e gezondheid e n d e hygiene v a n d e bevolking w a s tegen het einde v a n d e vo­ rige eeuw één v a n d e krachtig­ ste motoren voor m a a t s c h a p p e ­ lijke hervorming. Dat is bij voor beeld duidelijk te merken a a n d e vernieuwing die in d e wo­ ningbouw plaatsvond. De be­ dompte holen waarin grote ge­ zinnen ordeloos rondkrioelden w e r d e n door architecten, art­ sen e n p e d a g o g e n bekritiseerd v a n w e g e d e veronderstelde fnuikende invloed op d e ge­ zondheid en het zedelijk ge­ d r a g v a n d e bewoners. In d e nieuwe woningen moest ruim­ schoots licht en lucht voorradig zijn en d e bewoners zouden enige bewegingsvrijheid moe­ ten kunnen genieten. De be­ doehng v a n deze woningbouw w a s ook dot d e vrouw des hui­ zes in staat gesteld werd om e e n a a n g e n a m e huisehjke h a a r d te creëren waardoor d e kinderen v a n d e straat e n m a n ­ lief uit d e kroeg gehouden wer­ den. De zorg om d e gezondheid strekte zich met alleen uit tot d e huiselijke kring m a a r ook tot d e 'vrije tijd'. Zo ontstonden er rond d e eeuwwisseling meer mogelijkheden d a n ooit te vo­ r e n voor vrouwen om buitens­ J a u i s a a n sport te doen en te re­ creëren. Ook in letterlijke zin neemt d e vrijheid toe: d e strak­ k e corsetten worden afgeschaft. De gymnastiekclub, d e schouw­ burg, het fietsen en het reizen komen ook binnen het h a n d b e ­ reik v a n d e vrouw. Dat die bevrijding m a a r relatief is laten d e samenstellers v a n

Elegante en beschaafde lichaamsoefening

d e expositie zien a a n d e h a n d v a n d e discussie die gevoerd is over vrouwen e n sport. Niet elke sport werd voor d e vrouw a c c e p t a b e l geacht. In eerste in­ stantie w e r d e n vooral het zwemmen e n het turnen door medici e n p e d a g o g e n be­ schouwd als e e n hygiënisch verantwoorde oefening. Wer­ d e n deze sporten vooral door vrouwen uit d e middenklasse beoefend, d e volksvrouwen hielden het liever bij schaatsen. Ook tennis werd spoedig g e a c ­ cepteerd als damessport, dat vyas immers e e n activiteit die kalm, elegant en beschaafd w^as. „Ik z a g wel eens tennisbe­

Koos Neuvel oefenaarsters die veel h a r d e r liepen d a n met dit spel nodig is," IS e e n typerende uitspraak v a n e e n schrijfster v a n e e n eti­ quette­boek. Dat kon niet d e be­ doeling zijn, tennis moest voor­ a l bijdragen a a n d e ontwikke­ ling v a n d e sierlijkheid v a n het vrouwelijk lichaam. Dat d e p r o p a g a n d a voor d a ­ messport niet in eerste instantie gevoerd werd ter verhoging v a n het levensplezier m a a r om­ wille v a n gezondheidsredenen toont d e voorhchting over gym­

nastiek. De oefeningen zouden vooral e e n praktisch nut moe­ ten h e b e n . Daarom werd ook het s c h e n n e n gestimuleerd. De krachtige b e e n b e w e g i n g e n die bij deze sport vereist worden zouden op natuurlijke wijze d e zwakke bekkenspier v a n jonge meisjes versterken. Ook het uitgangsleven werd voor vrouwen toegankelijk. Hier bestonden echter tal v a n etiquette­regels die het ver­ m a a k in d e juiste k a n a l e n moesten Ie'den. Zo­was het in d e meeste g e l e g e n h e d e n niet t o e g e s t a a n voor vrouwen om zonder mannelijke geleide bin­ n e n te treden. Het enthousias­

m e dat zij n a het einde v a n e e n toneelvoorstelling mogelijk be­ zat, mocht zij ook m a a r o p zeer getemperde wijze uitdragen: „ e e n vrouw neemt meestal g e e n deel a a n het a p p l a u s ten zij het spel h a a r in extase heeft gebracht e n d a n beperkt zij zich nog tot e e n zeer matig handgeklap." Volksvrouwen k e n d e n d e thea­ ters slechts v a n d e buitenkant. Het belangrijkste jaarlijkse ver­ zetje werd gevormd door d e kermis die elke september­ m a a n d in Amsterdam gehou­ d e n werd. Volgens d e samen­ stellers v a n d e expositie w a s d e ontspanrung v a n arbeiders­ vrouwen veel mirider geregle­ menteerd d a n bij burgervrou­ wen. Zij vermoeden dat dit komt omdat bij arbeidersvrou­ w e n d e ontspanning sterk ver­ vlochten is met het dageijks le­ ven: even wat kletsen in het zonnetje, e e n ommetje m a k e n n a het a v o n d e t e n met d e buur­ vrouw, etcetera. In d e bij d e expositie horende catalocfus stellen d e samenstel­ lers zich enkele vragen: bij voorbeeld of d e gymnastiekoe­ feningen uitsluitend g e d a a n w e r d e n op doktersadvies e n om d e vrouwelijke gratie zich eigen te m a k e n of dat het e e n bevrijdende doorbreking v a n d e dagelijkse sleur was? En of d e etiquetteregels die golden ten a a n z i e n v a n conversatie e n schouwburgbezoek het plezier m d e w e g stonden of dat ze zo vanzelfsprekend w a r e n dat ze d a a r weinig afbreuk a a n de­ den? De samenstellers geven e e n eerlijk antwoord: ,,Het is niet duidehjk." Maar dat zijn ook zulke d i e p g a a n d e vragen, die kunnen in het bestek v a n e e n bescheiden expositie nooit eventjes vlug beantwoord wor­ den.

De tentoonstelling „ A a n g e n a a m verpo­ zen, ontspanning en v e r m a a k v a n Am­ sterdamse vrouwen rond 1900' is te zien m het Amsterdams Historisch Museum, Kalverstraat 92 en is te zien tot 3 novem­ ber M a a n d a g s gesloten

Het hoofd, dat is je grote teen ,,Ja, dat vindt Paulien wel leuk", verzekert Pa mij a a n d e telefoon n a d a t hij zijn dochter g e r a a d ­ pleegd heeft. Ik stel voor e e n beetje vroeg met Paulien af te spreken. ,,Nou, half tien is bij ons met vroeg," klinkt het licht spottend door d e lijn, ,,maar het is prima." P a u h e n begint te lachen als ik h a a r v r a a g hoe laat ze altijd opstaat. ,,Door d e week om ze­ v e n uur en 's zondags slapen we uit, tot acht uur. Mijn moeder blijft altijd wat langer liggen, m a a r mijn v a d e r . . . als die wak­ ker wordt moet hij gelijk iets doen, d a n gaat­ie n a a r b e n e ­ Advertentie

DIKS Autoverhuur b.v. Generaal Vetterstraat 55, (aan de Coentunnelweg). Tel. 178505 V. Ostadestraat278, Amsterdam(Z). Telefoon: 623366. Filiaal: W. de Zwijgerlaan 101. Telefoon: 183767. 400 nieuwe luxe- en bestelwagens. waaronder: FORD - OPEL - RENAULT - BMW en MERCEDES. NIEUWE MERCEDES VR ACHTWAGENS tot42m3en9ton. (groot en klein rijbewijs) lage prijzen en studenten 10 procent korting.

E

den. Ik b e n d a n meestal ook wakker e n g a ook n a a r bene­ d e n om s a m e n te ontbijten". De herfstvakantie zal Paulien m ieder geval niet verslapen. Ze weet nog niet wat ze deze va­ kantie wU g a a n doen.,,Gisteren b e n ik met mijn v a d e r en mijn moeder in Den H a a g e n in Scheveningen geweest, overal gewinkeld e n rondgewandeld." ,,Moet je v a d e r met werken?" v e r b a a s ik mij. Met e e n vanzelf­ sprekende zakehjkheid, alsof ze dagelijks d e a g e n d a v a n h a a r v a d e r bijhoudt, doet Paulien verslag v a n p a ' s werkzaamhe­ den: „Ia, gisteren moest hij nog e e n amiopunctie doen e n don­ d e r d a g heeft hij spreekuur." ,,Wat zijn amiopuncties?" v r a a g ik voorzichtig, er a a n twijfelend dat zij mij e e n antwoord k a n geven. „O, d a n n e m e n ze vruchtwater op om te kijken of het e e n mongooltje of zoiets is." Paulien's vader werkt als gy­ naecoloog m het VU­ziekenhuis. Paulien is dertien. Ze heeft nog g e e n enkel idee wat ze later wil g a a n doen. Maar ze weet zeker d a t ze h a a r v a d e r niet zou wü­ len opvolgen. „Nee, h e l e m a a l niet, v r o u w e n a r t s . . . het trekt mij gewoon met zo. Misschien wel omdat mijn v a d e r het is. Ik hoor v a n alles al uit verhalen v a n mijn vader. Nee, voor mij hoeft 't niet zo." Volgens Paiihen

Carolien Stam w^ordt er thuis regelmatig ge­ p r a a t over wat v a d e r zoal doet. ,,Ja, bijvoorbeeld over wat hij allemaal meemaakt. Hij heeft e e n keer e e n vierling in d e we­ reld gezet, m a a r eentje w a s dood. Het w a r e n twee jongetjes e n twee meisjes. En dat kind v a n 'Zeg e e n s A a d a . . . ' dat kleintje v a n Pien en Gert­Jan. De echte moeder v a n dat kindje is ook e e n patiënte v a n mijn va­ der. Zij heeft het kind voor die film uitgeleend." Paulien voelt er niks voor om vrouwenarts te worden, m a a r als ik h a a r v r a a g wat ze wil worden, denkt ze toch wel e e n beetje m d e medische richtmg. Zoekend n a a r e e n antwoord komt ze o p e e n idee: ,,Soms denk ik wel e e n s a a n . . . èh, hoe heet dat n o u . . . flexologie, zo voeten m a s s e r e n enzo. Ik weet niet precies hoe dat heet, even a a n m a m vragen." Paulien's moeder schiet ons te hulp ,,R e­ flexologie heet dat, voetzone m a s s a g e . " Ze legt uit dat m d e voeten aUe plekken v a n het li­ c h a a m terugkomen volgens e e n soort acupunctuurprincipe. Door b e p a a l d e plekken op d e voeten te masseren, k a n men o r g a n e n gezond maken. Pau­

Uen's moeder heeft e e n cursus reflexologie gevolgd en past deze alternatieve genezingsme­ thode ook bij h a a r eigen famüie toe. ,,Mama masseert meestal mijn voeten als ik hoofdpijn h e b of zo, m a a r in je h a n d e n zitten ook allemaal v a n die lichaams­ delen. En het helpt echt. Je springt niet gehjk je b e d uit, m a a r d e pijn g a a t wèl lang­ z a a m over." Zelf wist Paulien ook wel wat af v a n die voetzone reflexologie. „Ik weet wel zo on­ geveer w a a r d e nieren zitten. Je hoofd dat is je grote teen, d e keel zit geloof ik tussen d e twee­ d e e n d e d e r d e teen in." Voor Paulien is het e e n vanzelf­ sprekende zaak dat zij g a a t stu­ deren. „Wat moet ik a n d e r s doen, bij e e n kweker werken of zo?" Maar voorlopig moet ze nog e e n p a a r j a a r op het athe­ n e u m vertoeven. Ze zit in d e tweede klas, w a a r ze e e n v a n d e vijf meisjes tussen twintig jongens is. ,,Even wennen, m a a r wel lachen geblazen", vindt Paulien. Vol trots vertelt ze dat hun klas d e rumoerigste en d e vervelendste t w e e d e klas v a n d e school zijn. ,,Het is best leuk hoor, m a a r er worden wel constant mensen uitgegooid, meestal jongens." Op e e n quasiverontwaardigde toon vervolgt ze: ,,Dan v r a a g ik me ook wél af of je n o g h e l e m a a l

Foto Bram de Hollander

normaal bent als je iemands schoen of tas door het r a a m n a a r b e n e d e n gooit! D a a r zijn ze heel gemakkelijk in, schoe­ n e n u i t . . . hupsakee, weg." Tot slot vertelt Paulien nog e e n a n e c d o t e uit het middelbare­ schoolleven: „De wiskundelera­ res wü bij ons g e e n les meer geven. Ja, ze spreekt met e e n zachte g e e . Dan zegt ze bijvoor­ beeld: 'Jhe moe nie zoo gchig­ chelen, ik b e n nie gchek hooar.' D a n lacht iedereen zich hele­ m a a l slap e n gilt d e hele klas: 'Ik b e n nie gchek hohoorü' Da's wel leuk," vindt Paulien e n ondanks mijn oprechte piëteit voor aUe leerkrachten op d e middelbare scholen, k a n ik 't m e h e l e m a a l voorstellen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen