Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 311

7 FEBRUARI 1986 Degene die de spits af mag bijten is ƒ. C. van der Linden die promoveert op het proefschrift Prognostic factors in breast cancer. Hij komt hierin tot de conclusie dat te veel vrouwen die lijden aan borstkanker onnodig verkeerd behandeld worden. De oorzaak hiervan ligt volgens hem in de huidige niet al te nauwkeurige methoden om de ernst van de kwaal te bepalen. Baak: "Behandeling van borstkanker met chemische middelen bij voorbeeld kan met name in de eerste vijf tot acht jaar na de operatie een verbetering van de overlevingskans geven. Maar gezien de bijwerking ervan, haaruitval en dergelijke, moet je die behandeling reserveren voor patiënten met een hoog risico van snelle verslechtering. Het is nu de kunst om te bepalen wie een hoog risico heeft. In dit proefschrift worden daarvoor objectieve normen geformuleerd die te zamen met de reeds bekende risicokenmerken tot een veel nauwkeuriger resultaat kunnen leiden."

Proefschrift v a n J. C. v a n d e r Linden

Borstkanker wordt te vaak onnodig verkeerd behandeld ,,Je kunt het vergelijken met het timmermansoog. Voor huis-, tuin- en keukengebruik is dat prima. Maar als het op een halve milimeter aankomt, heeft de timmerman een meetlat nodig." Dr. J. P. A. Baak (38), bijzonder hoogleraar Kw^antitatieve Pathologie in de faculteit der geneeskunde, over het oog van de patholooganatoom. Hoe vreemd het ook klinkt in de oren van de leek, een patholoog-anatoom is direct betrokken bij de diagnose en bestrijding van kanker. Op dit gebied levert Baak vandaag zijn eerste promovendus af.

Na hart- en vaatziekten vormt kanker de belangrijkste doodsoorzaak in de westerse wereld. Per jaar worden in Nederland dertigduizend nieuwe gevallen ontdekt. De helft hiervan heeft binnen vijf jaar overlijden tot gevolg. Er wordt veel geld gespendeerd aan kankerbestrijding. Sinds 1949 subsidieert het Koningin Wilhelmina Fonds onderzoekprojecten op het gebied van kanker. Per jaar brengen de ruim 600.000 leden van deze stichting ongeveer acht miljoen gulden bijeen. Kanker leeft onder de mensen, zou je enigszins cru kunnen zeggen. Amsterdammers denken daarnaast bij het woord 'kanker' al gauw aan het grauwe bastion aan de Johan Huizingalaan. het Antoni van Leeuwenhoekhuis. Maar er is meer. Zowel in het Academisch Medisch Centrum als in het Academisch Ziekenhuis van de Vrije Universiteit wordt veel aandacht besteed aan deze ziekte. Om tot de VU beperkt te blijven: er is een aparte Oncologische (zeg maar: kankertherapeutische) afdeling, waar de internationaal vermaarde prof. Pinedo de scepter zwaait, en er wordt diagnostisch en experimenteel onderzoek gedaan bij het Pathologisch Instituut. Over dit laatste onderzoek gaat dit artikel. Wat doet de patholoog-anatoom precies bij een geval van kanker? Baak: "Een voorbeeld. Een vrouw komt met een knobbel in de borst bij de chirurg. Die zegt: 'Verwijderen. Tijdens de operatie bekijken we of het goed- of kwaadaardig is'. Terwijl de vrouw op de operatietafel ligt, wordt het weggesneden gezwel per ijlbode naar de patholoog-anatoom, naar ons dus, gebracht. Wij maken er dan snel een preparaatje van, op grond waarvan wij kunnen zeggen of het al dan niet kwaadaardig is. Naar aanleiding van onze conclusie besluit de chirurg te stoppen of door te gaan met de operatie. Maar daarmee houdt het niet op. Als de operatie achter de rug is, moet bekeken worden of en zo ja, welke nabehandeling voor de patient de overlevingskans groter maakt. Ook deze beslissing wordt meestal genomen op grond vam pathologisch-anatomische gegevens." Op welke manier wordt getracht vat te krijgen op kanker en welke rol speelt het onderhavige onderzoek daarin ?

Foto Michel Ciaus, AVCA^U

,,Er zijn drie benaderingswijzen. Ten eerste wordt geprobeerd preventief te werken door middel van bevolkingsonderzoek, zoals dat vroeger met tuberculose gebeurde. Daarmee zijn ze op de Nijmeegse en Utrechtse universiteiten druk in de weer. Ten tweede test men voortdurend nieuwe medicijnen uit, om tot therapieverbetering te komen. Daar gaat bij Oncologie a a n de VU de aandacht vooral naar uit. Tot slot, en daar komen wij om de hoek kijken, wordt gewerkt aan een verbetering

van de diagnostiek, van het vaststellen van de aard en de ernst van de ziekte. Als hierin verbetering optreedt, kan dat leiden tot een betere selectie van patiënten met een hoog risico, waardoor ook een betere therapie-indicatie mogelijk is." Het Praeventiefonds, een samenwerkingsproject van de ziekenfondsen onder auspiciën van het Ministerie van WVC, subsidieert een deel van het onderzoek in Baaks vakgroep, getiteld Kwantitatief patholo-

Advertentie De redactie van Ad Valvas zoekt ter aanvulling van haar medewerkersteam op korte termijn enkele

journalistieke medewerk(st)ers Taak: Regelmatig leveren van bijdragen t b v. de universitaire nieuwsvoorziening (verslaggeving, interviews, rubrieken, etc) De redaktie vraagt: Een journalistieke pen (gevoel voor nieuws, heldere, bondige schrijfstijl) en betrokkenheid bij het universitaire gebeuren, met name op de VU De voorkeur gaat uit naar iemand die minimaal een jaar beschikbaar is Werktijden zijn wisselend Voor het schrijven wordt een uurvergoeding gegeven Tot nu toe zijn vooral studenten als medewerker in de redactie opgenomen. Ook andere leden van de universitaire gemeenschap worden echter uitgenodigd te solliciteren Sollicitaties zenden aan Vnje Universiteit, Redaktie Ad Valvas (kamer O D-0 1, Hoofdgebouw), Postbus 7161, 1007 MC Amsterdam Nadere informatie'' Bel (548) 6930

Aad Meijer gisch onderzoek van tumoren. De kwantitatieve methoden die gebruikt worden, zijn deels door anderen, deels in het VUlaboratorium ontwikkeld. Wat is er nieu w aan ? "Een patholoog-anatoom werkt in het algemeen als volgt: hij bekijkt een preparaat door een microscoop en stelt dan op grond van kwalitatieve indrukken een diagnose. Hoewel in het algemeen zeernauwkeurig, is het toch een subjectieve manier van werken en dit kan speciaal bij kankerdiagnostiek problemen geven. Want er zijn grensgevallen waarin het oog van de vakman te kort schiet, gevallen waarbij het niet direct duidelijk is wanneer je moet handelen. Omdat de VU een regionaal en zelfs nationaal centrum voor kankertherapie is kom je dit soort grensgevallen regelmatig tegen. Dus moet je middelen ontwikkelen om grensverleggend te werken. Het probleem is dat er objectieve criteria geformuleerd moeten worden, waarmee je kunt zeggen: 'Nu behandelen', of: 'Nog even wachten'. Voor de borstkanker, waar Van der Lindens proefschrift over handelt, hebben we in een eerste onderzoek dat in 1969 werd gestart een formule ontwikkeld, een beslisregel om te zeggen: 'Die patient wel en die niet behandelen'. In die formule worden de grootte van de tumor, de uitgebreidheid van het proces en de frequentie van celdeling verrekend. In 1980 stond die beslisregel dus ter beschikking, we hebben er hooggespannen verwachtingen van: de winst die geboekt kon worden, leek tussen de 20 en 25% te zullen bedragen van alle nieuw te onderzoeken patiënten. Vanaf 1980 hebben we alle patiënten volgens deze formule gemeten. En wat bleek? In 1985 leverde dit het resultaat op, dat het proefschrift vermeld staat: namelijk dat bij 23% van alle patienten de ontwikkelde formule een betere voorspelling gaf dan de gebruikelijke methode. Geheel volgens de verwachting dus. Landelijke toepassing van deze kwantitatief-pathologische methode zou voor ruim 1500 van de 6700 jaarlijkse gevallen van borstkanker een betere diagnose en daardoor in principe een meer gerichte therapie opleveren." Niet, dat nu al duidelijk is of de overlevingskansen voor de patient groter worden met deze methode. Daar gaan volgens Baak nog zeker acht jaar ovei heen. " Waar we in eerste instantie heen willen, is een ruim opgezet nationaal, en wellicht Europees, onderzoek volgens de nieuwe methode, om te bewijzen dat het ook in andere laboratoria dezelfde resultaten oplevert. Zo ver zijn we nog niet, er zit nog enige variatie in. We proberen nu de methode verder te objectiveren. Dit doen we in internationaal samenwerkingsprojecten met de hulp van een digitale beeldcomputer die in staat is een preparaatje heel nauwkeurig te le-

zen. Stap voor stap leest dit apparaat met zeer lage snelheid de vorm en grootte van elke cel af, veel beter dan je ooit met het blote oog kunt doen, of met de tot nu toe gebruikte eenvoudige apparatuur. Het is een nu nog zeer kostbaar procédé, maar we hopen de methode binnenkort zover ontwikkeld te hebben, dat zij binnen het personal-computergebeuren valt en voor mensen bereikbaar wordt." De toepassing op borstkanker is maar één van de mogelijkheden van de kwantitatieve pathologie. Ook voor andere vormen van kanker zijn positieve resultaten bepaald. Verder is door toepassing van kwantitatieve pathologie een aantal patiënten gespaard gebleven van zeer zware behandeling en duus nodeloos verdriet. Aanvankelijk bestond er bij de patholoog-anatomen wel enige weerstand tegen de methode. Vanaf 1982 is deze echter afgenomen. Een boek over dit onderwerp van de hand van Baak en Oort (Hoogleraar Algemene fathologie aan de VU) was onverwacht snel uitverkocht. Inmiddels gaan steeds meer pathologisch-anatomische laboratoria mee in de stroom. Baak kan tevreden zijn. Het tij is gekeerd, en over het door hem begeleide proefschrift luidt zijn oordeel: "Het potentieel maatschappelijk belang ervan zou groot kunnen zijn. De overlevingskansen van patiënten met borstkanker zouden kunnen gaan stijgen."

VSNU verdeeld over tweede fase De Vereniging van Samenwer­ kende Nederlandse Universitei­ ten (VSNU) is er niet in geslaagd een eensgezinde en krachtige houding te vinden ten aanzien van de tweedefase o pleidingen. Het vo o rstel dat nu o ver deze zaak naar minister drs W Deetman gaat zal geen van de par­ tijen tevreden stellen. Oo k te­ genover het HBO, dat aanspra­ ken maakt o p een deel van de gelden die de minister beschik­ baar heeft gesteld vo o r het o p­ zetten van tweedefase o pleidin­ gen, weet de VSNU geen duide­ lijk standpunt in te nemen. Het was de bedo elmg geweest dat de dertien Nederlandse uni­ versiteiten en ho gescho len een lijst van gewenste tweedefase opleidingen aan de mmister van o nderwijs en wetenschap­ pen zo u sturen. De minister had daarbij gevraagd o m met meer dan tien opleidingen die in sep­ tember van dit jaar van start kunnen gaan. De universiteiten hadden na in­ ventansatie een Ljst van 86 op­ leidingen samengesteld. Het was de bedo eling geweest o m

Vervolg op pag. 4

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen