Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 108

4 OKTOBER 1985

Murk A. J. Popma. De overeen­ komst in klank v a n d e voor­ n a a m is té mooi om niet onmid­ dellijk e e n vergelijk te m a k e n met „N urks": de antiheld uit Hü­ d e b r a n d s Een no n aa n ge aam mensch in de Haarlemmerhout­ tuinen. „Het is Scandinavisch, geloof ik", boort Murk A. J. Popma deze associatie d e grond in. En d e vergelijking g a a t op meer vlakken niet op. Is Nurks e e n chagrijnig onmens. Murk is dichter. In d e m a r g e v a n het Nederlands poezie­bestand, weliswaar, m a a r inmiddels is hij d e trotse v a d e r v a n zijn ze­ v e n d e bundel, die deze m a a n d is verschenen. Onder d e titel Aardse Verhalen zijn zevenen­ twintig gedichten bijeenge­ bracht in e e n mooie bibliofiele uitgave. Opgravin gen uit het verleden luidt d e subtitel. Een a a n d u i d i n g voor d e d r a g e n d e lijn in deze serie poëzie. A a n d e h a n d v a n bijbelteksten uit d e boeken Ezechiél, Spreuken en Prediker heeft Murk A. J. Popma getracht d e menselijke gevoe­ lens die duizenden jaren gele­ d e n op papier zijn gezet in e e n nieuwe dichterlijke context te plaatsen: ,,Ik denk menselijk

De waarheid duurt één gedicht lang Hij dicht. N egentien j a a r geleden verscheen zijn eerste bundel e n deze m a a n d zijn zevende. O v e r d a g werkt hij op d e afdeling „Titelbeschrijving" v a n d e VU­bibliotheek e n in zijn vrije tijd zet hij zijn g e d a c h t e n poëtisch op papier. ,,Ja, het is wel spijtig, m a a r ik b e n e e n dichter tussen geleerden," vertelt MurkA. J. Popma. „Ik zie iets en jaren later komt die ervaring d a n weer boven. D a n schrijf ik het~* gewoon op en als het mooi is, h e b ik geluk g e h a d . " Vrijdag 11 oktober signeert hij zijn bundels Aardse Verhalen en Klaagliedere n v a n 12.00 tot 14.00 uur in d e VU­boekhandel.

Aart Bouwmeester in e e n oplage v a n 750 exem­ plaren verschenen. N a ander­ halve week, het tijdstip v a n het vraaggesprek, zijn d a a r reeds h o n d e r d v a n verkocht. Heeft Murk e e n beeld v a n zijn pu­ bliek? ,,Ja, het is wel spijtig, m a a r ik b e n e e n dichter tussen d e geleer^len." Murk verkoopt zelf e e n gedeelte v a n zijn werk a a n wetenschappers e n a n d e r personeel v a n d e Vrije Univer­ siteit. Maar v a n het resterende gedeelte v a n zijn lezerskring heeft hij g e e n duidelijke voor­ stelling: ,,Als nou m a a r niet d e verkeerden het kopen hè, v a n die hele mooie, vrome e n stich­ telijke mensen." Want voor h e n is Murks werk duidelijk niet be­ doeld: „Sinds 1963 h é b ik het kerkelijk niet zo. Toen b e n ik uit d e kerk gestapt. Gewoon weg­ g e g a a n . O p enkele bruiloften e n partijen n a b e n ik er sinds­ dien ook niet meer geweest. Ik h e b nu e e n totaal a n d e r e b e n a ­ dering. Zodra m e n in die teks­ ten over God g a a t denken of e e n religieus gevoel g a a t inter­ preteren, h a a k ik af." Toch is d e k a n s groot d a t die ,,mooie stichtelijke mensen" d e bundel aanschaffen, gezien d e consequente vermelding v a n d e plaats in d e bijbel w a a r het startpunt v a n het gedicht te vin­ d e n is.

,,Ik b e n heel traag, e e n beetje filosofisch" h è , e n ik herkende die m e n s e n v a n toen!" Murk gebruikt d e bij­ bel voor zijn bewerkingen niet als christelijke boodschap m a a r als wereldliteratuur: ,,Ik w a s d a a r enorm door gefascineerd. B e p a a l d e ideeën, d a a r w a s ik zelf al opgekomen. Toen las ik d e bijbel en k w a m ik dezelfde g e d a c h t e n tegen. N ou, d a a r w a s ik het wel m e e eens. Stronteigenwijs, natuurlijk", voegt hij er gekscherend a a n toe. ,,Zo voelde ik dat hè. Of ik het zelf al bedacht had." In zijn rijtjeswoning in Amstel­ v e e n zit Murk ontspannen op d e bank. De kinderen zijn n a a r b e d en zijn vrouw komt slechts binnen om d e koffie te presen­ teren. Het is niet d e omgeving die wij ons voorstellen als e e n bijzonder inspirerende voor d e dichterlijke geest. ,,Hoe ik werk?", herhaalt hij d e v r a a g om zichzelf d e tijd te g e v e n e e n antwoord te concipiëren. ,,N ou, ik h e b deze bundel, dat is wel leuk om te vertellen, g e m a a k t tijdens d e vorige vakantie. Wij w a r e n bij mijn zwager en mijn vrouw e n kinderen bezochten o v e r d a g speeltuinen en pret­

Advertentie

DIKS Autoverhuur b.v. Generaal Vetterstraat 55, (aan de Coenfunnelweg). Tel. 178505 V. Ostadestraat 278, Amsterdam(Z). Telefoon: 623366. Filiaal: W. de Zwijgerlaan 101. Telefoon: 183767. 400 nieuwe luxe- en bestelwagens waaronder: FORD -OPEL-RENAULT- BMW en MERCEDES. NIEUWE MERCEDES VR ACHTWAGENS tot 42m3 en 9 ton. (groot en klein rijbewijs) lage prijzen en studenten 10 procent korting.

E

,,]a, d a a r moet ik toch onderuit zien te komen. Het is mijn eigen schuld hè, h a d ik d e teksten er m a a r niet onder moeten zetten.

Foto Bram de Hollander

parken. Dat is niets voor mij e n ik k w a m terecht in d e studeer­ k a m e r v a n mijn zwager en z a g d a a r w a t boeken staan. Ik pak­ te er e e n p a a r uit d e kast, lied­ boeken, l i t u r g i e ë n . . . e n raakte h e l e m a a l in d e b a n . Het is dus eigenlijk toeval dat ik weer bij d e bijbel terecht b e n gekomen." Murk verwijst met deze laatste opmerking n a a r e e n bundel die hij reeds eerder heeft laten ver­ schijnen. Klaagliederen uit 1971.,,Ik schreef d a g en nacht door. Sliep niet meer, niks! Ik schreef! Ik zei tegen m'n vrouw, ik b e n tijdelijk krankzinnig, en ze knikte, 't Is e e n g o e d e vrouw dus. Na veertien d a g e n k w a m ik weer boven water." Wij begrijpen: d e Murk die poë­ zie bedrijft is e e n heel a n d e r e d a n d e Murk die dagelijks op d e Vrije Universiteit te vinden is. In d e bibliotheek werkt hij op titelbeschrijving. „Kaartjes voorbereiden . . . " , maakt hij d a a r verder g e e n woorden a a n vuil. Wij wülen g r a a g v a n Murk zelf horen hoe wij zijn werk moeten begrijpen en lezen e e n gedicht uit d e bundel. Prediker 7 : 26a,

m

staat er onder: Veile vrouwen ­ armen als touwen / van 't klap­ net: valkuil, open graf/kro n ke­ lende slan gen ; n iet te vertrou­ wen / vaten vol kwalen ­ vor­ men een straf! ,,De link met dui­ z e n d e n jaren geleden zie ik in d e uitdrukking dat e e n mens e e n vat vol kwalen is. En d a n d a t open graf, die valkuü, d a t heeft iets oers, hè. Ik b e n ook zeer gefascineerd door het woord klapnet, d a t is leuk. Want het ritme stoot tegen el­ k a a r e n d a a r h e b je d a n ook d e betekenis v a n het woord mee." De suggestie d a t d e inhoud v a n het gedicht ook als vrouwvijan­ dig opgevat k a n worden doet d e sfeer v a n verstandhouding, die inmiddels is gegroeid, bijna kapot g a a n . ,,Oh, g a a n w e die kant op", reageert Murk bits. ,,Nee, dat is het niet. Kijk, je hebt schurkachtige m a n n e n en schurkachtige vrouwen. Alleen, d e combinatie veile vrouwe n , d a t klinkt zo mooi." Na enige stilte: ,,Ik geloof wel dat ik d a a r b a n g voor ben. Een soort oer­ angst: dat d e m a n in d e vrouw verdwijnt." De bundel Aardse Verhalen is

M a a r het moest toch, want ik w ü d e volstrekt controleerbaar zijn. Ook filologisch moest het kloppen. Een theoloog heeft het doorgekeken en kon er g e e n fout in ontdekken. Kijk, zo b e n ik ook weer: het moet heel pre­ cies zijn. Ik ken g e n o e g m e n s e n die Hebreeuws b e h e e r s e n e n die klamp ik d a n a a n en v r a a g : staat d a t er ook echt?" Murks werkplek, d e bibliotheek, wekt het beeld op v a n d e miskende dichter die zich laaft a a n het werk v a n d e Groten: ,,Je kunt op d e Vrije Universiteit aUe lite­ ratuur te pakken krijgen. Dat is wel gemakkelijk, alles is be­ schikbaar. M a a r of ik nou mis­ kend b e n . . . Ik h e b d e publici­ teit nooit gezocht. Ik zou d a a r i n verzuipen. Ik werk altijd in alle stilte door en op e e n g e g e v e n moment zeg ik dan, nu g a a t het w a t zekerder worden. Je leert jezelf in d e loop der tijd ook in­ schatten. D a a r moet je echt veertig voor zijn." Murk is vijf­ enveertig. ,,Als je twintig bent kun je aUes, b e n je dertig kun je niets meer en als je veertig bent denk je, nou ja, dit hele kleine gebiedje, d a a r ken ik aUes van." En leest Murk nou ook veel? ,,Heel veel, ja. AUes wat los e n vast zit. Ach ja, je wordt wel w a t selectiever n a verloop v a n tijd. Een hoop boeken, d a a r kun je m e e volstaan met het doornemen v a n d e inhouds­ opgave." ,, W a a r o m dicht ik?" Murk her­ h a a l t d e v r a a g weer om tot e e n fraai antwoord te komen: ,,N ou, om d e wereld om m e h e e n b e ­ ter te begrijpen. Ik b e n heel traag, h e b e e n beetje e e n filo­ sofisch talent. Ik zie iets en ja­

r e n later komt die ervaring d a n w e e r boven. D a n schrijf ik het gewoon op e n als het d a n mooi is, h e b ik geluk gehad." Murk k a n d a n ook onmogelijk zeggen w a n n e e r er weer nieuw werk v a n h e m in d e boekhan­ del te vinden zal zijn. In d e fre­ quentie v a n verschijnen v a n zijn vorige bundels is echter wel e e n stijgende lijn merkbaar. Buitenstaander zag in 1966 het licht, vijf j a a r later gevolgd door Klaagliederen . Tussen het huidige Aardse Verhalen e n het laatste werk Maskers ligt slechts twee jaar. ,,Als ik m e a a n e e n b e p a a l d e periode vastpin, word ik als d e dood." Murk is tevreden met zijn huidi­ g e b e s t a a n als free lance­dich­ ter: ,,AIs je er je v a k v a n maakt, moet je a a n verwachtingen vol­ doen. D a n word je ingekaderd e n d a t g a a t meestal mis. Je ziet v a a k dat mensen d a n h e l e m a a l dichtklappen. Dat is eigenlijk heel tragisch hè: d a t m e n s e n door te slagen, falen." ,,Ik wil m e het recht voorbehou­ d e n om ook e e n s w a t a n d e r s te doen. Je moet het toch voor je lol doen! Als dat aspect weg­ valt, kun je beter ophouden."

„Zonder woorden kun je niet denken" Murk grijpt d e gelegenheid a a n om zijn mening over d e weten­ schappelijke samenleving te geven: ,,Je ziet het in d e weten­ s c h a p ook. Er moeten artikelen geschreven worden, je moet zo v a a k geciteerd worden. Ach, ik weet d a t precies, d a n kom je in zo'n draaikolk terecht. Alleen het uiterlijk telt, het innerlijke loopt weg. De mensen doen veel voor hun baantje. G a a n ze zelfs zichzelf citeren." Murk lacht. ,,Zit je h e l e m a a l goed in het circuit. Maar wie doet er nou nog dingen omdat hij het leuk vindt?" Er moet meer mogelijk zijn op e e n wetenschappelijke instel­ ling, vindt Murk: ,,Je bent ook wel eens met e e n gebied bezig e n je komt heel ergens a n d e r s uit. Dat moet toch kunnen? Al­ thans, op e e n universiteit moet die m a r g e er zijn. Van die r a r e mensen, die m a a r achter hun n e u s aanhollen." De mogelijk­ heid d a a r t o e wordt steeds meer beperkt, erkent ook Murk: ,,Het wordt e e n soort middelbare school." M a a r d a n vroeger: ,,lk ken jongens, die d e d e n ejf, twaalf j a a r over hun studie. Gingen ze dit eens studeren en d a n d a t weer doen . . . en die blijken d a n zo'n geweldige bre­ d e kennis te hebben, d a t ze nu d e k n a p p e koppen zijn gewor­ d e n . Die k a n s e n moeten toch gewoon blijven . . ." Het gesprek loopt ten einde. Wij filosoferen nog wat over d e Macht v a n het Woord, e e n steeds terugkerende topic voor e e n dichter.,,Zonder woorden kun je niet denken," weet Murk. ,,Je weet p a s dingen als je ze geformuleerd hebt." De w a a r ­ h e d e n die hij in zijn poëzie schept met die woorden, relati­ veert hij grootmoedig: ,,Het klopt binnen d e context. Maar d e w a a r h e i d duurt m a a r é é n gedicht lang."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen