Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 466

25 APRIL 1986 Koos v a n der Bruggen studeer­ d e politicologie in Nijmegen e n w a s tot voor kort als onder­ zoeksmedewerker verbonden a a n d e werkgroep Polemologie v a n d e VU. Hij participeerde in het onderzoeksproject „Ethiek e n kernbewapening". Met zijn proefschrift beoogt Van der Bruggen door het ontwikke­ len v a n bruikbare ethische crite­ ria e e n bijdrage te leveren a a n d e discussie over d e morele toe­ laatbaarheid van kernwapens. Hij stelt zich op het standpunt d a t e e n morele beoordeling v a n het afschrikkingsvraagstuk mo­ gelijk is, dus dat er zoiets b e ­ staat als e e n moraal voor inter­ nationale betrekkingen. Van der Bruggen behandelt al­ lereerst d e ontwikkeling v a n d e nucleaire afschrikkingsstrategie sedert 1945. Deze globale be­ schrijving wordt gespecificeerd in e e n case­studie over e e n drietal prominente strategische denkers (Bernard Brodie, Her­ bert Kahn e n Colin Gray). Nauwgezet g a a t Van der Brug­ g e n in op d e doelstellingen, ar­ gumenten e n vooronderstellin­ g e n op grond w a a r v a n deze denkers hun strategie bepalen. Vervolgens komt d e promoven­ dus tot het formuleren v a n e e n normatief­ethische theorie ter beoordeling v a n d e afschrik­ king. N a a r analogie met d e tra­ ditie v a n d e gerechtvaardigde oorlog duidt hij die theorie a a n als „theorie v a n gerechtvaar­ digde afschrikking". Het zwaar­ tepunt v a n d e dissertatie ügt bij d e beargumentering v a n deze theorie. Uitvoerig behandelt hij

Koos v a n d e r Bruggen, e e n realistisch ethicus

'De beperktste oorlog is erger dan afschrikking' „Naar mijn idee moet je bij de formulering van een ethische theorie over afschrikking met de politieke praktijk rekening willen houden." Dit zegt de politicoloog en ethicus Koos van der Bruggen. Vorige week vrijdag promoveerde­hij tot doctor in de Godgeleerdheid op het proef­ schrift Verz ekerde vrede of verzekerde vernieti­ ging. d e betekenis e n inhoud v a n d e verschillende criteria waaruit die theorie is opgebouwd. Het valt echter niet gemakkelijk a a n te g e v e n warmeer d e politico­ loog d a n wel d e ethicus Van der Bruggen d e o v e r h a n d heeft. De criteria die d e ethicus noemt zullen voor vrijwel iedereen a a n v a a r d b a a r zijn. Het pro­ bleem is echter dat die criteria met elkaar conflicteren. Zo noemt Van der Bruggen onder m e e r het effectiviteits­ criterium (de afschrikkkingsdreiging moet m a x i m a a l zijn) e n het non­com­ battanten­beginsel (burgers m o g e n niet als doelwit v a n d e afschrikkingsdreiging functio­ neren). De voor d e h a n d liggen­ d e v r a a g luidt d a n : a a n welk v a n d e twee moet d e prioriteit worden toegekend. D a n komt d e politicoloog Van der Bruggen a a n het woord.

Die meent op basis v a n r e d e n e ­ ringen v a n poUtiek­rmlitaire a a r d dat a a n het effectiviteits­ criterium e e n z w a a r gewicht moet worden toegekend. De MAD­doctrine, d e g e d a c h t e dat d e afschrikkingsrelatie moet zijn g e b a s e e r d op Wederzijds Ver­ zekerde Vergelding, beant­ woordt volgens h e m a a n dat cri­ terium: het vooruitzicht v a n m a s s a l e nucleaire vergelding zou immers e e n sterk oorlog­ voorkomend effect bewerkstelli­ g e n . „Dat door deze doctrine het non­combattanten­beginsel wordt geschonden," zo zegt Van der Bruggen in e e n mondelinge toelichting, „moeten w e voor 'the time being' d a n m a a r a a n ­ v a a r d e n . " Vppr d e duidelijkheid voegt hij hier a a n toe: „Zelfs d e meest beperkte oorlog moet als e e n groter k w a a d worden b e ­ schouwd d a n welke vorm v a n

J o h a n Anthierens spreekt voor v o r m i n g s c e n t r u m

De toekomst van België „Ik ben geen ziener, ik heb zelfs een hekel a a n weersvoorspellingen." De Vlaamse journalist en satiricus Johan Anthierens liet van meet af a a n duidelijk merken weinig te zien in het on­ derwerp waar hij voor gevraagd was. „Onthul­ lingen over de toekomst", zo heet het program­ ma van het Vormingscentrum, dat enkele lezin­ gen en een fonamdiscussie bevat.

Koos Neuvel twijfel gerechtvaardigd over d e betrouwbaarheid v a n welke voorspelling d a n ook, e n mis­ schien is d a t e e r d e r e e n r e d e n tot blijdschap d a n e e n r e d e n tot droefenis. S a a i e r d a n voorspel­ lingen die niet uitkomen, zijn inmmers voorspellingen die met absolute zekerheid wel uitko­ men. Als d e w e t e n s c h a p niet a l t e snel voortschrijdt, duurt het wellicht n o g enige j a r e n voor­ d a t d e verrassing e n het toeval definitief afgeschaft worden. Tot het zover is moeten w e voor­ sp>ellingen met betrekking tot d e toekomst m a a r niet a l te serieus n e m e n . D a a r o m m a g het uitno­ d i g e n v a n e e n „huis­tuin­en­ keuken­anarchist", zoals Johan Anthierens zichzelf betitelde, e e n verstandige d a a d g e n o e m d worden. Voor e e n select publiek v a n „huis­tuin­en­keuken­kaas­ k o p p e n " b o o g hij zich over d e netelige kwestie of België ook e e n toekomst heeft. „Welzeker", luidde zijn antwoord, „want iets w a t niet b e s t a a t kun je ook niet afschaffen."

Foto Kees Keuch, AVCWU

Tijdens zijn lezing liet Anthie­ rens zich ook d e d e s p e r a t e zin­ s n e d e ontvallen: „Gisteren w a s het niet beter, m a a r morgen zal het beroerder zijn." Veel ver­ standiger opmerkingen lijken er over d e toekomst niet g e m a a k t t e kunnen worden. Een duize­ lingwekkender onderwerp is ook nauwelijks voorstelbaar, al m a g e e n discussie over d e zin v a n het b e s t a a n evenmin on­ derschat worden. M aar d e toe­ komst schijnt weer helemaal te­ r u g v a n weggeweest te zijn, wordt v a n diverse kanten be­

M

weerd, vooral bij jongeren blijkt e r veel v r a a g n a a r te b e s t a a n . Ook d e overheid e n het bedrijfs­ leven zien wel w a t in d e toe­ komst. Zo houdt d e Weten­ schappelijke R a a d voor het Re­ geringsbeleid zich bezig met het toekomstbeeld v a n Nederland, e n e e n bedrijf als Philips heeft e e n speciale werkgroep Toe­ komstverkenningen. Er is zelfs a l e e n imiversitaire leerstoel op­ gericht die d e glazen bol in toetsbare variabelen moet om­ zetten. Vooralsnog is echter ernstige

België mist volgens Anthierens e e n eigen identiteit, m a a r d a t g e b r e k hoeft niet per se e e n ge­ mis te zijn, w a n t je kunt er ook bekrompen nationalismen m e e buiten d e deur houden. Doordat d e Belg overal wel e e n beetje o p lijkt k a n hij e e n mascotte­ E u r o p e a a n worden, d e E.T. v a n d e eenentwintigste eeuw. Het verdriet v a n het huidige België wordt n o g het beste geïllus­ ­treerd door e e n w a a r v e r h a a l over het boek v a n Hugo Clous. De p a s verschenen F r a n s e ver­ taling „Ie chagrin des Belges" werd gekocht door e e n Brusse­ laar. Toen deze korte tijd later in

Bob de Ruiter afschrikking ook, hoe onrecht­ v a a r d i g die op zich ook m a g zijn." Als gevolg v a n d e komst v a n het k e r n w a p e n is d e samenleving nu e e n m a a l kwetsbaar gewor­ den. Volgens Van d e r Bruggen is het e e n morele noodzaak die realiteit onder ogen te zien. Po­ gingen om die kwetsbaarheid ten koste v a n e e n v a n d e partij­ e n o p te heffen e n d e oorlog weer „voerbaar" te maken, wijst hij v a n d e h a n d . Hij denkt d a n onder meer a a n d e intro­ ductie v a n nucleaire vechtwa­ p e n s e n R e a g a n ' s Star w a r s ­ plannen. Verder staat hij ook afwijzend tegenover pleidooien voor voUedige, eenzijdige ont­ w a p e n i n g . Van der Bruggen stelt zich niet tevreden met e e n ethische theorie die „misschien in ethisch opzicht wel a a r d i g klinkt, m a a r w a a r je in d e poli­ tieke praktijk niets a a n hebt."

stellen e n kijkt vervolgens n a a r d e huidige wereld om te zien w a t d a a r allemaal niet in thuis hoort. Vanuit die invalshoek kom je d a n tot e e n veroordeling v a n het b e s t a a n v a n kernwa­ p e n s . De teleoloog d a a r e n t e g e n g a a t uit v a n d e wereld zoals die is e n kijkt d a n vooral n a a r de gevolgen v a n zijn handelen. Hoewel Van der Bruggen deon­ tologische beginselen, zoals het non­combattanten­beginsel, zo­ veel mogelijk wü eerbiedigen, helt hij duidelijk over n a a r d e teleogische richting. „De wereld zoals die is, is mijn uitgangs­ pimt." Van der Bruggen is lid v a n Fox Christi. De meeste leden v a n deze organisatie hellen echter over n a a r d e a n d e r e kant, evenals die v a n het IKV. Van der Bruggen: „Vanuit e e n voor­ a l deontologische invalshoek veroordelen zij het b e s t a a n v a n k e r n w a p e n s , m a a r tegelijkertijd beseffen zij ook wel dat volledi­ g e ontwapening niet v a n van­ d a a g op morgen realiseerbaar is. Daaruit zouden ze volgens mij d e conclusie moeten trekken d a t het dus ook moreel a a n ­ v a a r d b a a r is d a t er voorlopig n o g k e r n w a p e n s zijn. Niet om­ d a t het goed is ­ het is slecht ­ m a a r het zou nog slechter kun­ n e n zijn als nu oimiiddellijk, ze­ ker eenzijdig, die kernwapens w o r d e n afgeschaft."

Hij Ucht zijn positie toe a a n d e h o n d v a n d e twee stromingen die binnen d e ethiek te onder­ scheiden zijn: d e deontologi­ sche e n d e teleologische b e n a ­ dering. De deontoloog probeert zich e e n ideale wereld voor te

Van der Bruggen m a a k t het zichzelf niet gemakkelijk. „Je bent g e d w o n g e n om e e n keuze te m a k e n uit verschillende kwa­ den. Je m a a k t altijd vuüe han­ den, e n als je dat doet, moet je je d a t ook goed bewust zijn."

zijn woonplaats b o o d s c h a p p e n ging doen, z a g hij in het Vlaam­ s e d e e l v a n d e supermarkt d e Nederlandse versie liggen. „He," riep hij toen uit, „ d a t boek h e b b e n ze ook snel vertaald." Door d a t volledige gebrek a a n interesse v a n Walen e n Vlamin­ g e n voor elkaar, is België vol­ g e n s Anthierens e e n l a n d d a t met tap>e e n paperclips bij el­ k a a r g e h o u d e n wordt. Alleen het koningshuis wordt g e a c h t het bindmiddel v a n d e natie te zijn. Koning Boudewijn geeft die opdracht e e n wel zeer eigen in­ vulling. In zijn laatste kerst­ b o o d s c h a p benadrukte d e vorst d a t het gezin weer hoeksteen v a n d e samenleving d i e n d e te worden: „ O n d e r voorwendsel v a n d e z o g e n a a m d e bevrijding v a n het individu worden d e fa­ miliale w a a r d e n a l te v a a k in diskrediet gebracht. Vele tekort­ komingen e n ziekten v a n onze maatschappij vinden d e or­ sprong in d e a a n t a s t i n g v a n d e gezinsbanden."

Zestig procent studie­afbre­ kers langer dan een jaar werkloos

Onder d e z e banier v a n nationa­ le eenheid zal Johan Anthierens zich niet g r a a g scharen. Als d e toekomst d a n toch per se voor­ speld moet worden, d a n voor h e n liever dit motto: „In d e e e n ­ entwintigste e e u w zal België e e n republiek zijn, of het zal niet zijn." M a a r Anthierens is niet d e eer­ ste die deze voorkeur verkon­ digt. Kort n a d e t w e e d e wereld­ oorlog riep d e commvmistische volksvertegenwoordiger Julien Lahaut: „Viva la republique." acht d a g e n later werd hij ver­ moord. O n l a n g s verscheen e r e e n studie w a a r i n a a n g e t o o n d werd dat die moord doelbewust g e p l a n d w a s , e n plaatsvond met m e d e w e t e n v a n koning Le­ opold. Misschien dat Anthierens er w a t genadiger v a n afkomt, d e toekomst zal het uitwijzen. M a a r zeker weten d o e n w e niets zolang w e in d e onvermijdelijke houdgreep v a n het h e d e n zit­ ten.

N a d e werklozen met alleen ba­ sisonderwijs is d e k a n s op lang­ durige werkloosheid het grootst onder werklozen met e e n niet afgemaakte universitaire stu­ die. 61 procent v a n d e werklo­ zen met alleen basisonderwijs blijft langer d a n e e n j a a r zonder werk e n 43 procent langer dan t w e e jaar. Onder d e studiesta­ kers zijn deze percentages 60 en 39 procent. Aldus e e n verslag over d e arbeidsmarkt v a n het ministerie v a n sociale zaken en werkgelegenheid, betreffende d e m a a n d maart. Universitaire opleidingen, die al of niet voltooid, in verhouding e e n grote k a n s op langdurige werkloosheid bieden zijn psy­ chologie e n sociologie. Een re­ latief korte werkloosheidsduur geldt voor artsen, tandartsen en h o g e r para­medisch jjersoneel. Uit het verslag blijkt verder dat het opleidingsniveau v a n vrou­ welijke werklozen hoger is dan d a t v a n mcmnelijke. Het minis­ terie verklaart dit onder meer uit d e gemiddeld jongere leeftijd v a n vrouwelijke werklozen, ter­ wijl d e opleidingsgraad d e af­ gelopen j a r e n is toegenomen.» (Johan de Koning)

word ook bloeddonor

020 123456

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen