Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 511

schrijven en publiceren;

30 MEI 1986

Goethe en het krassen van de veer De Sumeriers, e e n volk dat in het d e r d e rmllenium voor Chr. in Mesopotamie e e n cultuurhistori­ sche rol v a n b e l a n g speelde, schreven met e e n a a n g e p u n t e stok in zachte klei. Korte krasjes met e e n stok in natte klei zien er wigvormig uit. V a n d a a r d e be­ naming spijkerschrift. Klei droogt snel, dus moest er snel geschreven worden. De Sume­ riers a b s t r a h e e r d e n hun schrift d a a r o m steeds meer. In Egypte schreef m e n op dat moment al met rietpenseel en inkt op papyrus. Het penseel werd g e m a a k t v a n e e n vezelige rietplant. Door op het uiteinde te k a u w e n of het te bekloppen ra­ felde d e vezelstructuur e n kon zo g e n o e g inkt opzuigen voor e e n p a a r letters. De hiëroglief voor schrijver bestond uit e e n symbolische w e e r g a v e v a n het schrijfgerei: d e penhouder, d e pigmentbundel e n het inktpalet. Voor korte a a n t e k e n i n g e n w a s in d e antieke wereld a l g e m e e n d e stilus in gebruik, e e n houten of ijzeren stift w a a r m e e in w a s gegrift werd. Met d e stompe kant kon het geschrevene uitge­ wist worden.De Grieken intro­

Een beetje wetenschapper zit tegenwoordig achter een tekstverwerker. Met een mengeling van dédain en medelijden worden de coUega's bekeken die zich nog uitsloven achter een rammelende tikmachine. Tijden veranderen. Een kleine geschiedenis van het schrijfgerei. d u c e e r d e n d e gespleten riet­ pen, g e s n e d e n uit e e n b a m b o e ­ achtige rietsoort. De holle sten­ gel fungeerde als inktreservoir. Sommige bronnen vermelden d a t d e Grieken v a n links n a a r rechts zijn g a a n schrijven om­ d a t het riet zich lastig v a n rechts n a a r Unks over het stugge p a p y ­ rus liet duwen. Dat d e He­ b r e e u w s e schrijvers v a n rechts n a a r Unks bleven schrijven zou veroorzaakt zijn doordat zij op het veel g l a d d e r e perkament (van schapehuid) schreven. Toen perkament e n vellum (van kalfshuid) in gebruik kwamen, ging m e n zoeken n a a r verfijn­ d e r schrijfgerei e n k w a m uitein­ delijk terecht bij d e vogelveer. Luxe veren als die v a n d e p a u w e n d e zwaan, m a a r het meeste w e r d vanaf d e Romeinen ge­ bruik g e m a a k t v a n d e g a n z e ­

Aad Meijer vorst met e e n gouden of zilveren p e n . Een bron vermeldt dat d e z e metalen met alleen duur.

veer. De samenstelling lijkt op die v a n d e nagel. Daardoor is hij süjtvaster d a n d e rietpen. De schacht v a n d e veer is hol, e v e n a l s die v a n d e rietstengel. Het schrijfprincipe bleef dus g e ­ lijk. Voor rechtshandigen ligt e e n veer uit d e linkervlerk het best in d e hand, schijnt het. De g a n z e v e e r is heel l a n g in ge­ bruik geweest. In 1820 n o g h a d d e Bank of England jaarlijks a n ­ derhalf miljoen exemplaren no­ dig. Elke klerk versleet er vijf per d a g . Toch niet zo slijtvast dus. Schoolmeesters k l a a g d e n er­ over dat ze bijna al hun tijd ver­ d e d e n met het bijsnijden v a n d e veren, wat e e n monnikenwerkje was. V a n d a a r dat er langdurig is ge­ ëxperimenteerd met a n d e r e materialen. Sinds d e Romeinen ondertekende hier e n d a a r e e n

Foto Bram d e Hollander

m a a r ook h a r d e n stug zijn. Een a n d e r e beweert dat goud a a n ­ g e n a a m schrijft e n buigzaam is, m a a r tevens duur e n niet b e ­ p a a l d slijtvast. In d e 19de e e u w p r o b e e r d e m e n onder a n d e r e hoorn e n schildpad uit. Vanaf 1818 produceerde m e n stalen pennen, vanaf 1830 in Birming­ h a m met behulp v a n stansma­ chines. Om d e p e n soepel te krijgen m a a k t e m e n er zij spleet­ jes e n gaatjes in. Penhouders waren er vanaf 1850 in aUe soorten e n maten: bijvoorbeeld e e n electrische die nerveuze vingers zou kalmeren. De eeu­ w e n l a n g voor d e ganzeveer ge­ bruikte inkt d e e d d e metalen permen roesten, dus werd er e e n nieuwe ontwikkeld. Rond 1900 w a s d e ganzeveer in d e vergetelheid gedrongen, al wees e e n Franse arts in 1880 n o g op het g e v a a r voor d e ogen bij gebruik v a n stalen p e n n e n door schoolkinderen. G o e t h e schreef liever met pot­ lood d a n met veer, omdat h e t " g e k r a s v a n d e laatste h e m stoorde. De Romeinen gebruik­ ten al tin­ e n loodstiften. Vanaf 1550 werd op grote s c h a a l gra­ fiet gebruikt. Staedtler vestigde zich in 1662 als potloodmaker. Conté verbeterde eind 18de e e u w het produktieproces door klei toe te voegen, w a a r d o o r d e h a r d h e i d v a n het potlood g e v a ­ rieerd kon worden. Hoe meer klei, d e s te h a r d e r het poüood.

i-

Jobs bij Cupertino

V ^

m j j c i>m( Kt ftri K iptn n c K tn » « jndt tn be*c en ü h( mr , r iKi nO ht d tud r nukcn d. h i jn wptn -i t p 11 i d c h j TJef*»" c IRdcjjn"^ "t^

(K

jn W IH MJ. .p flr hctn { bitniwn

jnhumx-. I t " JjTh ''nhv *" ii f -

«f h

'''>< l' "i "

tllrrn Qmil al JoM jall r tril agrn htiS ii«k,i, p.\\réa 1 1 grffraOl IS dal d, Maci iltckH ItUolm ,a rndal d

rin

^

'

M , ic p n \ « dj de djj <"in »J hjd H (. Blur jn j j rtc (Km.* 1 «tfd tn c de -11 tK !im li^n l,jp. [- hi 'y

Apple Computer B.V. ! - EEN INTERN 24K) - EEN ROM ID EN GEBRUIKS lELZUDIGE 8 0 0 K „—PROFESSIONEEL 3RD MET IGAVE VOOR SNEL MPUTER SYSTEM RWERKINGSSNEL PPARATUUR VAN

HUIS ter Heideweg 46­52 3705 LZ Zeist Tel 03404­86922

Je PC shop* demonstreert graag de mogelijkheden van de Apple Macintosh en geeft overtuigende referenties. * U vindt uw PC shop in het Sara gebouw aan de Kruislaan 415, Amsterdam, tel: 020­5923000.

Inmiddels zijn er twintig g r a d a ­ ties. De afkortingen komen uit het Engels: B = Black, F = Firm, H = Hard. De meest gebruikte, HB, b e s t a a t voor tweederde uit grafiet. Kalief al­Mu'izz liet al in d e tien­ d e e e u w e e n gouden vulpen voor zichzelf maken. Pas in d e 19de e e u w begon men serieus a a n d e ontwikkeling v a n d e vul­ pen. Het duurde lang voor ze b e t r o u w b a a r w a r e n . Toen ver­ zekeringsagent Le^wis E. Water­ m a n door e e n slecht werkende p e n in 1883 e e n contract a a n zijn neus voorbij z a g g a a n , stortte hij zich op d e produktie v a n e e n betere. Dat liikte. Zijn Ideal Fountain Pen won d e gro­ t e prijs op d e Wereldtentoonstel­ ling in Parijs, 1900. Anderen, zo­ als Sheaffer, tegenwoordig lei­ d e r op d e internationale pen;_^ nenmarkt, e n Parker, volgden. Parker adverteert v a n d a a g d e d a g met e e n gouden vulpen, d e Premier, die 9800 gulden kost. In 1945 rolde bij Reynolds, Chi­ cago, d e b a l p e n v a n d e b a n d . De inkt hiervoor lijkt meer op druk­ d a n op schrijf inkt: dik e n vettig. Door d e zwaartekracht vloeit d e inkt n a a r het d r a a i e n ­ d e kogeltje, d a t b e s t a a t uit staal of wolfram. Het kogeltje b e p a a l t d e kwaliteit. Elke meer d a n e e n duizendste aftArijking v a n d e ideale vorm is funest. Voor ruim­ t e v a a r d e r s en stuntlieden is in­ dertijd d e S p a c e Pen ontwik­ keld: die schrijft tussen ­50 e n 200 g r a d e n Celcius, onder w a ­ ter, op vet en met d e punt n a a r boven.De eerste viltstift k w a m uit J apan. Pentel bracht d a a r in 1963 d e Sign Pen op d e markt. Voor wie inmiddels zelfs zijn boodschappenlijstje met e e n tekstverwerker schrijft, is het misschien nog a a r d i g om te we­ ten dat d e eerste schrijfmachi­ ne, e e n Remington, in 1877 uit d e fabriek kwam. Het toetsen­ bord w a s vrijwel gelijk a a n het huidige, m a a r er zaten aUeen hoofdletters op.

Antiek schnjfgerei ;s te bezichtigen in het Schnftmuseum J . A. Dortmond, gehuis­ vest in d e Universiteitsbibliotheek v a n d e UvA. Verder in het Schnit­ en Schrijfma­ chinemuseum te Tilburg

ED

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen